Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

29 Medi 1613

Yr Afon Newydd

Mae Hugh Myddelton o Ddinbych yn agor yr Afon Newydd, gan ddod â dŵr glân ddeugain milltir i Lundain.

Llun: Syr Hugh Myddelton, wedi’i baentio gan Cornelius Johnson · Cornelius Johnson, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 29 Medi 1613 agorwyd yr Afon Newydd, gan ddod â dŵr glân i Lundain ar hyd sianel tua dwy filltir a deugain o hyd. Gwaith Hugh Myddelton o Ddinbych ydoedd.

Agorwyd29 Medi 1613
HydTua 42 milltir (68 km)
AdeiladyddHugh Myddelton o’r Galch Hill, Dinbych

Eurych o Ddinbych#

Ganed Hugh Myddelton yn 1560 yn y Galch Hill ger Dinbych. Bu’n brentis i eurych yn Llundain a chododd i fod yn emydd brenhinol i’r Brenin Iago I. Eisteddodd yn y Senedd dros Ddinbych.

Dŵr i Lundain#

Dechreuodd y cloddio yn 1608. Pan aeth yr arian yn brin, helpodd y brenin yn 1612, a gorffennwyd y gwaith yn 1613.

Yr Afon Newydd yn Enfield, yn llifo o hyd bedair canrif yn ddiweddarach
Yr Afon Newydd yn Enfield, yn llifo o hyd bedair canrif yn ddiweddarach · Llun: James Cracknell, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Mwyngloddiau Ceredigion#

Aeth Myddelton ymlaen i weithio mwyngloddiau plwm ac arian Sir Aberteifi, Cwmsymlog yn eu plith, a gwneud elw mawr ohonynt. Fe’i gwnaed yn farwnig yn 1622 a bu farw ar 10 Rhagfyr 1631. Saif ei gerflun ar Islington Green.

Cerflun Syr Hugh Myddelton ar Islington Green
Cerflun Syr Hugh Myddelton ar Islington Green · Llun: N Chadwick, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Cyn ac wedyn

  1. Gramadeg Siôn Dafydd Rhys

    Mae Siôn Dafydd Rhys, meddyg a fu’n astudio yn yr Eidal, yn cyhoeddi gramadeg Lladin mawr o’r Gymraeg i ddangos cyfoeth yr iaith i ysgolheigion ledled Ewrop.

    Gramadeg Siôn Dafydd Rhys
  2. Thomas Button ym Mae Hudson

    Mae Thomas Button o Lwyneliddon yn hwylio i Fae Hudson i chwilio am Fwlch y Gogledd-orllewin ac yn gaeafu yn aber afon a enwodd yn Nelson.

    Thomas Button ym Mae Hudson
  3. Diwygio’r Beibl

    Mae’r Esgob Richard Parry a John Davies, Mallwyd, yn diwygio Beibl William Morgan. Darllenir eu fersiwn mewn cartrefi Cymraeg am dros 350 o flynyddoedd.

    Diwygio’r Beibl
  4. Y salmau ar gân

    Mae Edmwnd Prys yn cyhoeddi’r Salmau ar fesur Cymraeg fel y gall cynulleidfaoedd cyfan eu canu. Cenir rhai ohonynt hyd heddiw.

    Y salmau ar gân

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf