Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1592

Gramadeg Siôn Dafydd Rhys

Mae Siôn Dafydd Rhys, meddyg a fu’n astudio yn yr Eidal, yn cyhoeddi gramadeg Lladin mawr o’r Gymraeg i ddangos cyfoeth yr iaith i ysgolheigion ledled Ewrop.

Llun: Wynebddalen gramadeg Siôn Dafydd Rhys, 1592 · Siôn Dafydd Rhys, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1592 cyhoeddodd Siôn Dafydd Rhys ramadeg mawr o’r Gymraeg wedi’i ysgrifennu mewn Lladin, Cambrobrytannicae Cymraecaeve Linguae Institutiones et Rudimenta. Ysgrifennodd ef mewn Lladin fel y gallai ysgolheigion Ewrop ddysgu am yr iaith Gymraeg a chelfyddyd ei beirdd.

Cyhoeddwyd1592
Talwyd ganSyr Edward Stradling o Sain Dunwyd
IaithLladin

O Lanfaethlu i Siena#

Ganed ef yn 1534 yn Llanfaethlu ym Môn, o deulu cyffredin. Wedi Christ Church, Rhydychen, aeth i’r Cyfandir tua 1555 a graddio’n feddyg ym Mhrifysgol Siena. Bu’n athro mewn ysgol yn Pistoia, ac yn Padua yn 1569 argraffodd lyfr ar ynganu’r Eidaleg, i Gymry yn yr Eidal yn ôl pob tebyg.

Y gofeb i Siôn Dafydd Rhys yn Llanfaethlu, lle ganed ef
Y gofeb i Siôn Dafydd Rhys yn Llanfaethlu, lle ganed ef · Llun: Eric Jones, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Y gramadeg#

Yn ôl yng Nghymru, bu’n feddyg yng Nghaerdydd ac yn ddiweddarach ymsefydlodd yng Nghlun Hir ym Mrycheiniog. Talodd Syr Edward Stradling o Sain Dunwyd am argraffu ei ramadeg.

Ochr yn ochr â’r gramadeg mae’r llyfr yn cynnwys astudiaeth hir o gerdd dafod, rheolau’r mesurau caeth, wedi’i thynnu o ddosbarthiadau’r beirdd. Mae’n cadw gwybodaeth na cheir mohoni yn unman arall.

Yr wyddor Gymraeg fel y’i gosododd Siôn Dafydd Rhys
Yr wyddor Gymraeg fel y’i gosododd Siôn Dafydd Rhys · Llun: Siôn Dafydd Rhys, Public domain, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Y bobl

1534–c. 1619

Siôn Dafydd Rhys

Meddyg a gramadegydd (wedi’i gofnodi)

Meddyg o Fôn a astudiodd yn yr Eidal ac ysgrifennu llyfrau yn Eidaleg, ac yna ramadeg mawr y Gymraeg yn 1592 i ddangos cyfoeth yr iaith i’r byd.

Siôn Dafydd Rhys

Cyn ac wedyn

  1. Mordaith Madog mewn print

    Mae Historie of Cambria David Powel, o waith Humphrey Llwyd o Ddinbych, yn argraffu’r traddodiad Cymreig i Fadog ab Owain Gwynedd hwylio tua’r gorllewin yn 1170 a chanfod gwlad newydd. Mae Hakluyt yn ei hailargraffu yn 1589 fel hawl gyntaf Prydain ar America.

    Mordaith Madog mewn print
  2. Y Beibl Cymraeg

    Mae cyfieithiad William Morgan yn gosod safon y Gymraeg lenyddol ac yn helpu’r iaith i oroesi.

    Y Beibl Cymraeg
  3. Thomas Button ym Mae Hudson

    Mae Thomas Button o Lwyneliddon yn hwylio i Fae Hudson i chwilio am Fwlch y Gogledd-orllewin ac yn gaeafu yn aber afon a enwodd yn Nelson.

    Thomas Button ym Mae Hudson
  4. Yr Afon Newydd

    Mae Hugh Myddelton o Ddinbych yn agor yr Afon Newydd, gan ddod â dŵr glân ddeugain milltir i Lundain.

    Yr Afon Newydd

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf