Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr

31 Mawrth 1406

Llythyr Pennal

Mae Glyndŵr yn ysgrifennu at Frenin Ffrainc yn amlinellu ei weledigaeth: eglwys Gymreig annibynnol a dwy brifysgol, un yn y gogledd ac un yn y de.

Llun: Llythyr Pennal gwreiddiol, Mawrth 1406, oddi wrth Owain Glyndŵr at Siarl VI o Ffrainc, gyda’i sêl, yn yr Archives nationales, Paris · Archives nationales (France), CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 31 Mawrth 1406, ym Mhennal ger Machynlleth, ysgrifennodd Owain mewn Lladin at Siarl VI, brenin Ffrainc. Ynddo gosododd ei weledigaeth o Gymru rydd, gyda’i heglwys ei hun a’i phrifysgolion ei hun.

YsgrifennwydPennal, 31 Mawrth 1406
AtSiarl VI, brenin Ffrainc
Fe’i cedwirArchifau cenedlaethol Ffrainc, Paris

Eglwys i Gymru#

Addawodd Owain gydnabod Bened XIII yn bab. Yn gyfnewid câi Cymru ei heglwys ei hun, gyda chlerigwyr a fedrai siarad Cymraeg. Y tu ôl i’r cynllun roedd ei ganghellor Gruffudd Young, a fwriadai i Dyddewi fod yn brif eglwys Cymru gyfan.

Eglwys Sant Pedr ad Vincula ym Mhennal, ger Machynlleth
Eglwys Sant Pedr ad Vincula ym Mhennal, ger Machynlleth · Llun: nick macneill, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Dwy brifysgol#

Byddai gan Gymru hefyd ddwy brifysgol, un yn y gogledd ac un yn y de.

Yn y llythyr galwodd Owain wŷr brenhinoedd Lloegr yn Saeson barbaraidd a feddiannodd dir Cymru iddynt eu hunain.

Y llythyr heddiw#

Cedwir y llythyr yn archifau cenedlaethol Ffrainc. Daeth i Lyfrgell Genedlaethol Cymru am gyfnod yn 2000, ac yn 2009 rhoddwyd ffacsimilïau wedi’u selio â chastiau o sêl Owain i sefydliadau yng Nghymru.

Ffacsimili o Lythyr Pennal yn Senedd-dy Owain Glyndŵr ym Machynlleth
Ffacsimili o Lythyr Pennal yn Senedd-dy Owain Glyndŵr ym Machynlleth · Llun: Tipcake, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Y Cytundeb Tridarn

    Mae Glyndŵr, Mortimer ac Iarll Northumberland yn cytuno i rannu’r deyrnas: Cymru fwy i Owain, yn ymestyn at afonydd Hafren, Trent a Mersi, de Lloegr i Mortimer a’r gogledd i Percy. Mae milwyr Ffrengig yn glanio yn Aberdaugleddau i helpu.

    Y Cytundeb Tridarn
  2. Y Ffrancod yn glanio

    Mae byddin Ffrengig yn glanio yn Aberdaugleddau i ymladd dros Owain. Gyda’i gilydd maent yn ymdeithio i Loegr hyd at Gaerwrangon.

    Y Ffrancod yn glanio
  3. Ni ddaliwyd Owain byth

    Mae Owain Glyndŵr yn diflannu. Ni chafodd ei ddal ac ni chafodd ei fradychu, ac yn ôl traddodiad Cymru mae’n cysgu nes y bydd ar Gymru ei angen.

    Ni ddaliwyd Owain byth
  4. Owain Tudur a’r frenhines

    Mae Owain Tudur o Benmynydd yn priodi Catrin o Valois, gweddw Harri V. Eu hŵyr fydd Harri Tudur.

    Owain Tudur a’r frenhines

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf