Yn eglwys Llangadwaladr, ger Aberffraw ar Ynys Môn, mae carreg yn cofio un o frenhinoedd Gwynedd: CATAMANUS REX SAPIENTISIMUS OPINATISIMUS OMNIUM REGUM, ‘Cadfan Frenin, doethaf a mwyaf clodfawr yr holl frenhinoedd’.FfynhonnellCadfan ap Iago ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd tua 616 i tua 625; ychydig a wyddys am hanes Gwynedd yn y cyfnod hwn; mab Iago ap Beli a thad Cadwallon; ei garreg fedd yn Eglwys Sant Cadwaladr, Llangadwaladr: “Catamanus rex sapientisimus opinatisimus omnium regum”, “Cadfan Frenin, doethaf a mwyaf clodfawr yr holl frenhinoedd”, a ddyddir i tua 634; gall sapientisimus olygu iddo ymddeol i fywyd crefyddol; nid oes sail hanesyddol i stori Sieffre o Fynwy am fagu Edwin yn ei lys.
| Pryd | Teyrnasodd tua 616 i tua 625 |
|---|---|
| Ble | Gwynedd; mae ei garreg yn Llangadwaladr, Môn |
| Teulu | Mab Iago ap Beli, tad Cadwallon |
Y garreg#
Mae’r garreg yn Eglwys Cadwaladr Sant, a enwyd ar ôl ŵyr Cadfan. Dyddir ei geiriau i tua 634, ychydig flynyddoedd wedi ei deyrnasiad. Gall y gair sapientisimus, ‘doethaf’, olygu i Gadfan roi’r goron heibio yn y diwedd i fyw bywyd wedi’i roi i Dduw.FfynhonnellCadfan ap Iago ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd tua 616 i tua 625; ychydig a wyddys am hanes Gwynedd yn y cyfnod hwn; mab Iago ap Beli a thad Cadwallon; ei garreg fedd yn Eglwys Sant Cadwaladr, Llangadwaladr: “Catamanus rex sapientisimus opinatisimus omnium regum”, “Cadfan Frenin, doethaf a mwyaf clodfawr yr holl frenhinoedd”, a ddyddir i tua 634; gall sapientisimus olygu iddo ymddeol i fywyd crefyddol; nid oes sail hanesyddol i stori Sieffre o Fynwy am fagu Edwin yn ei lys.

Brenin Gwynedd#
Ychydig a wyddys am Wynedd yn ei ddydd. Bu farw ei dad Iago fab Beli yn 613, blwyddyn brwydr Caer, medd y Blwyddnodau, a byddai ei fab Cadwallon yn cario rhyfel y Brythoniaid i galon Northumbria.FfynonellauCadfan ap Iago ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd tua 616 i tua 625; ychydig a wyddys am hanes Gwynedd yn y cyfnod hwn; mab Iago ap Beli a thad Cadwallon; ei garreg fedd yn Eglwys Sant Cadwaladr, Llangadwaladr: “Catamanus rex sapientisimus opinatisimus omnium regum”, “Cadfan Frenin, doethaf a mwyaf clodfawr yr holl frenhinoedd”, a ddyddir i tua 634; gall sapientisimus olygu iddo ymddeol i fywyd crefyddol; nid oes sail hanesyddol i stori Sieffre o Fynwy am fagu Edwin yn ei lys.Annales Cambriae, the years 447 to 798 ↗Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)516: Brwydr Baddon, lle cariodd Arthur Groes ein Harglwydd Iesu Grist am dri diwrnod a thair nos ar ei ysgwyddau, a’r Brythoniaid a orfu. 537: Gwaith Camlan, lle syrthiodd Arthur a Medrawd, a bu pla ym Mhrydain ac Iwerddon. 547: y farwolaeth fawr y bu farw Maelgwn, brenin Gwynedd, ynddi, gydag ychwanegiad diweddarach am ei hun yn llys Rhos a’r fad felen. 570: bu farw Gildas, doethaf y Brythoniaid. 573: brwydr Arfderydd rhwng meibion Eliffer a Gwenddolau fab Ceidio, lle syrthiodd Gwenddolau, a Myrddin yn gwallgofi. 580: bu farw Gwrgi a Peredur, meibion Eliffer. 584: claddu Deiniol y Bangorau. Wedi 601: bu farw Gregori yng Nghrist, a’r esgob Dewi o Fynyw hefyd. 612: marw Cyndeyrn a’r esgob Dyfrig. 613: brwydr Caerlleon; yno bu farw Selyf fab Cynan, a hunodd Iago fab Beli. 629: gwarchae ar y brenin Cadwallon yn ynys Glannog. 630: brwydr Meigen, lle lladdwyd Edwin a’i ddau fab. 682: pla mawr ym Mhrydain, y bu farw Cadwaladr fab Cadwallon ynddo. 768: newidiwyd y Pasg ymhlith y Brythoniaid, ar y Sul, gydag Elfoddw, gwas Duw, yn ei gywiro. 778: Offa’n anrheithio’r Brythoniaid deheuol. 784: Offa’n anrheithio Prydain yn yr haf.
Dywedodd Sieffre o Fynwy i Edwin, darpar frenin Northumbria, gael ei fagu yn llys Cadfan wrth ochr Cadwallon, ond nid oes hanes y tu ôl i’r stori.FfynhonnellCadfan ap Iago ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd tua 616 i tua 625; ychydig a wyddys am hanes Gwynedd yn y cyfnod hwn; mab Iago ap Beli a thad Cadwallon; ei garreg fedd yn Eglwys Sant Cadwaladr, Llangadwaladr: “Catamanus rex sapientisimus opinatisimus omnium regum”, “Cadfan Frenin, doethaf a mwyaf clodfawr yr holl frenhinoedd”, a ddyddir i tua 634; gall sapientisimus olygu iddo ymddeol i fywyd crefyddol; nid oes sail hanesyddol i stori Sieffre o Fynwy am fagu Edwin yn ei lys.
Ffynonellau a darllen pellach





