Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Seintiau

c. 603 OC

Esgobion y Brythoniaid yn sefyll yn gadarn

Mae Awstin o Gaergaint yn gofyn i esgobion y Brythoniaid dderbyn ei awdurdod. Wedi cwrdd ag ef, maent yn gwrthod ac yn cadw eu ffyrdd eu hunain.

Llun: Eglwys Dunawd ym Mangor Is-coed, a enwyd ar ôl Dunod, abad y fynachlog fawr y cyfarfu ei gwŷr dysgedig ag Awstin. · Jeff Buck, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

c. 603 OCOes y SeintiauAr y llinell amser (cronicl cynnar:Beda, 731)
Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Tua 602 galwodd Awstin, a anfonwyd o Rufain i droi’r Saeson, esgobion y Brythoniaid i’w gyfarfod. Gofynnodd iddynt ei dderbyn yn archesgob iddynt a newid eu harferion. Cyfarfu’r esgobion ag ef, a gwrthod, a chadw arferion eu heglwys eu hunain.

PrydTua 602 neu 603
BleDerwen Awstin, ar ffin yr Hwicce a’r Sacsoniaid Gorllewinol
PwySaith esgob Brythonig a gwŷr dysgedig Bangor Is-coed

Prawf y meudwy#

Beda sy’n adrodd yr hanes. Mewn cyfarfod cyntaf yn Nerwen Awstin, ni chytunai’r Brythoniaid, a gofynasant am ail gyfarfod lle byddai mwy ohonynt yn bresennol. Daeth saith esgob, gyda llawer o wŷr dysgedig iawn o fynachlog fawr Bangor Is-coed, lle dywedir mai’r abad Dunod oedd yn llywyddu.

Ar y ffordd gofynasant i feudwy sanctaidd beth i’w wneud. ‘Os gŵr Duw yw ef, dilynwch ef,’ meddai. Roedd y prawf yn syml: os codai Awstin i’w cyfarfod, dylent wrando arno, ond os byddai’n eu dirmygu a pheidio â chodi atynt, dylent ei ddirmygu yntau.

Os gŵr Duw yw ef, dilynwch ef.

Y meudwy wrth yr esgobion Brythonig, yn Beda, llyfr II, pennod 2

Sefyll yn gadarn#

Arhosodd Awstin yn ei sedd. Gofynnodd dri pheth ganddynt: cadw’r Pasg ar yr amser priodol, gweinyddu bedydd yn y dull Rhufeinig, a phregethu gair Duw i genedl y Saeson gydag ef. Atebodd y Brythoniaid na wnaent yr un o’r pethau hynny, ac na dderbynient ef yn archesgob iddynt.

Rhybuddiodd Awstin hwy y byddent yn dioddef o law’r Saeson, a gwelodd Beda ei eiriau’n dod yn wir yng Nghaer. Ond aeth eglwys Cymru ymlaen yn ei ffordd ei hun am fwy na chanrif a hanner, nes i Elfodd ei harwain at y Pasg Rhufeinig yn 768.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Cyn ac wedyn

  1. Urien yn gwarchae ar Lindisfarne (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

    Mae Urien Rheged, arwr cerddi Taliesin, yn arwain brenhinoedd y gogledd ac yn caethiwo’r Eingl ar ynys Lindisfarne.

    Urien yn gwarchae ar Lindisfarne
  2. Y Gododdin (cronicl cynnar:Llyfr Aneirin, tua 1250)

    Marwnad Aneirin i’r rhyfelwyr a syrthiodd yng Nghatraeth, ymhlith y farddoniaeth hynaf mewn unrhyw iaith ym Mhrydain.

    Y Gododdin
  3. Brwydr Caer (cronicl cynnar:Beda, 731; Annales Cambriae, y 10fed ganrif)

    Mae buddugoliaeth Northumbria yn gwahanu Brythoniaid Cymru oddi wrth eu perthnasau yn y gogledd. Daw’r bobl i alw eu hunain yn Gymry, sef ‘cyd-wladwyr’.

    Brwydr Caer
  4. Y doethaf o frenhinoedd (wedi’i gofnodi)

    Mae carreg yn Llangadwaladr ym Môn yn cofio Cadfan o Wynedd fel ‘y doethaf a’r enwocaf o’r holl frenhinoedd’.

    Y doethaf o frenhinoedd

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf