Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

9 Tachwedd 1277

Cytundeb Aberconwy

Ar ôl rhyfel cyntaf Edward I, mae Llywelyn yn cadw’i deitl ond yn colli’r rhan fwyaf o’i diroedd, gan gadw dim ond Gwynedd i’r gorllewin o afon Conwy.

Llun: Castell Conwy dros yr afon, a phont grog Telford o’i flaen · Andrew Woodvine, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1276 cyhoeddodd Edward I Lywelyn yn wrthryfelwr a chasglu byddin enfawr. Yn Nhachwedd 1277, yn Aberconwy, gwnaeth Llywelyn heddwch. Cadwodd ei deitl, ond collodd y rhan fwyaf o’i diroedd.

Pryd10 Tachwedd 1277
BleAberconwy
CadwY teitl Tywysog Cymru a Gwynedd i’r gorllewin o Gonwy

Cynhaeaf Môn#

Erbyn haf 1277 roedd lluoedd Edward yng nghanol Gwynedd. Cymerodd ei wŷr gynhaeaf Môn a gadael Llywelyn a’i wŷr heb fwyd.

Brenin wedi’i beintio ar y sedilia yn Abaty Westminster, o oes Edward I.
Brenin wedi’i beintio ar y sedilia yn Abaty Westminster, o oes Edward I. · Llun: Unknown medieval painter, Public domain, Wikimedia Commons

Yr amodau#

Caniatawyd i Lywelyn gadw’r teitl Tywysog Cymru, gyda rhan orllewinol Gwynedd. Aeth y tiroedd dwyreiniol i’r brenin ac i Ddafydd, brawd Llywelyn. Rhyddhawyd ei frawd Owain Goch wedi tua ugain mlynedd.

Heddwch am ychydig#

Y flwyddyn ganlynol caniataodd Edward i Lywelyn briodi Elinor de Montfort, a theyrnasodd Llywelyn yn ei flaen yng Ngwynedd fel Tywysog Cymru.

Lle digwyddodd

Cyn ac wedyn

  1. Llyfr Aneirin

    Mae copïydd yn copïo’r Gododdin i lyfr bychan. Hebddo, byddai’r gerdd hynaf yn y Gymraeg wedi’i cholli.

    Llyfr Aneirin
  2. Cytundeb Trefaldwyn

    Mae Harri III yn cydnabod Llywelyn ap Gruffudd yn Dywysog Cymru.

    Cytundeb Trefaldwyn
  3. Llywelyn yn priodi Elinor

    Mae Llywelyn ap Gruffudd yn priodi Elinor de Montfort yn Eglwys Gadeiriol Caerwrangon. Genir eu merch Gwenllian bedair blynedd yn ddiweddarach.

    Llywelyn yn priodi Elinor
  4. Marwolaeth yng Nghilmeri

    Lladdwyd Llywelyn mewn cyrch ger Llanfair-ym-Muallt ar 11 Rhagfyr. Daw rheolaeth frodorol annibynnol i ben.

    Marwolaeth yng Nghilmeri

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf