Llywelyn ap Gruffudd
Ein Llyw Olaf (wedi’i gofnodi)Yr unig dywysog brodorol a gydnabuwyd gan goron Lloegr yn Dywysog Cymru. Daeth ei farwolaeth yng Nghilmeri ag annibyniaeth i ben.
Llywelyn ap Gruffudd

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion
13 Hydref 1278
Mae Llywelyn ap Gruffudd yn priodi Elinor de Montfort yn Eglwys Gadeiriol Caerwrangon. Genir eu merch Gwenllian bedair blynedd yn ddiweddarach.
Llun: Y llechfaen gerfiedig yn eglwys Biwmares, a gymerwyd yn hir am un Siwan ac a gredir yn awr i ddangos Elinor de Montfort. · Tipcake, CC0 · Wikimedia Commons
Yn 1278 priododd Llywelyn ap Gruffudd Elinor de Montfort yn Eglwys Gadeiriol Caerwrangon. Daeth hi’n Dywysoges Cymru ac Arglwyddes Eryri.FfynhonnellEleanor de Montfort, Princess of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Plentyn ieuengaf Simon de Montfort ac Elinor o Loegr; drwy gynghrair Simon â Llywelyn cytunwyd y byddai Llywelyn ac Elinor yn priodi; yn 1275 cipiwyd ei llongau gan forwyr o borthladd Bryste ger Ynysoedd Sili, a’i chadw yn Windsor am bron i dair blynedd; priodwyd yng Nghaerwrangon ar ŵyl Sant Edward, 1278, pan roddodd Edward y briodferch, ei gyfnither, a thalu am y wledd; wedyn Tywysoges Cymru ac Arglwyddes Eryri; bu farw ar 19 Mehefin 1282 wrth eni Gwenllian yn Abergwyngregyn, a’i chario dros Draeth Lafan i’r brodordy yn Llan-faes.
| Pryd | Gŵyl Sant Edward, 1278 |
|---|---|
| Ble | Eglwys Gadeiriol Caerwrangon |
| Priodferch | Elinor, merch Simon de Montfort |
Cytunwyd ar y briodas yn oes ei thad. Yn 1275, wrth iddi hwylio i Gymru, cipiwyd ei llongau ger Ynysoedd Sili gan forwyr o Fryste, a’i chadw yn Windsor am bron i dair blynedd.FfynhonnellEleanor de Montfort, Princess of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Plentyn ieuengaf Simon de Montfort ac Elinor o Loegr; drwy gynghrair Simon â Llywelyn cytunwyd y byddai Llywelyn ac Elinor yn priodi; yn 1275 cipiwyd ei llongau gan forwyr o borthladd Bryste ger Ynysoedd Sili, a’i chadw yn Windsor am bron i dair blynedd; priodwyd yng Nghaerwrangon ar ŵyl Sant Edward, 1278, pan roddodd Edward y briodferch, ei gyfnither, a thalu am y wledd; wedyn Tywysoges Cymru ac Arglwyddes Eryri; bu farw ar 19 Mehefin 1282 wrth eni Gwenllian yn Abergwyngregyn, a’i chario dros Draeth Lafan i’r brodordy yn Llan-faes.

Rhoddodd Edward I y briodferch, ei gyfnither, a thalodd am y wledd.FfynhonnellEleanor de Montfort, Princess of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Plentyn ieuengaf Simon de Montfort ac Elinor o Loegr; drwy gynghrair Simon â Llywelyn cytunwyd y byddai Llywelyn ac Elinor yn priodi; yn 1275 cipiwyd ei llongau gan forwyr o borthladd Bryste ger Ynysoedd Sili, a’i chadw yn Windsor am bron i dair blynedd; priodwyd yng Nghaerwrangon ar ŵyl Sant Edward, 1278, pan roddodd Edward y briodferch, ei gyfnither, a thalu am y wledd; wedyn Tywysoges Cymru ac Arglwyddes Eryri; bu farw ar 19 Mehefin 1282 wrth eni Gwenllian yn Abergwyngregyn, a’i chario dros Draeth Lafan i’r brodordy yn Llan-faes.
Bu farw Elinor ar 19 Mehefin 1282, wrth eni eu merch Gwenllian yn Abergwyngregyn. Fe’i cariwyd dros Draeth Lafan i’w chladdu yn Llan-faes.FfynonellauEleanor de Montfort, Princess of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Plentyn ieuengaf Simon de Montfort ac Elinor o Loegr; drwy gynghrair Simon â Llywelyn cytunwyd y byddai Llywelyn ac Elinor yn priodi; yn 1275 cipiwyd ei llongau gan forwyr o borthladd Bryste ger Ynysoedd Sili, a’i chadw yn Windsor am bron i dair blynedd; priodwyd yng Nghaerwrangon ar ŵyl Sant Edward, 1278, pan roddodd Edward y briodferch, ei gyfnither, a thalu am y wledd; wedyn Tywysoges Cymru ac Arglwyddes Eryri; bu farw ar 19 Mehefin 1282 wrth eni Gwenllian yn Abergwyngregyn, a’i chario dros Draeth Lafan i’r brodordy yn Llan-faes.Gwenllian of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Ei geni ym Mehefin 1282 yn Abergwyngregyn; marw Eleanor ar 19 Mehefin 1282; Sempringham am bum deg pedair blynedd; ‘Wencilian’ a ‘Wentliane’; y pensiwn o £20 y flwyddyn; bu farw 7 Mehefin 1337; plac yr Wyddfa yn 2008; Carnedd Gwenllian, 26 Medi 2009.
Ffynonellau a darllen pellach
Yr unig dywysog brodorol a gydnabuwyd gan goron Lloegr yn Dywysog Cymru. Daeth ei farwolaeth yng Nghilmeri ag annibyniaeth i ben.
Llywelyn ap GruffuddGwraig Llywelyn ap Gruffudd a’r fenyw gyntaf i’w galw’n Dywysoges Cymru. Fe’i daliwyd ar y môr ar ei ffordd i’w briodi, ac arhosodd dair blynedd i ddod yn wraig iddo.
Elinor de MontfortMae Harri III yn cydnabod Llywelyn ap Gruffudd yn Dywysog Cymru.
Cytundeb TrefaldwynAr ôl rhyfel cyntaf Edward I, mae Llywelyn yn cadw’i deitl ond yn colli’r rhan fwyaf o’i diroedd, gan gadw dim ond Gwynedd i’r gorllewin o afon Conwy.
Cytundeb AberconwyLladdwyd Llywelyn mewn cyrch ger Llanfair-ym-Muallt ar 11 Rhagfyr. Daw rheolaeth frodorol annibynnol i ben.
Marwolaeth yng NghilmeriAr Sul y Blodau mae Dafydd ap Gruffudd yn ymosod ar Gastell Penarlâg, ac mae Cymru’n codi unwaith eto dros ei rhyddid.
Dechrau rhyfel 1282Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf