Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

13 Hydref 1278

Llywelyn yn priodi Elinor

Mae Llywelyn ap Gruffudd yn priodi Elinor de Montfort yn Eglwys Gadeiriol Caerwrangon. Genir eu merch Gwenllian bedair blynedd yn ddiweddarach.

Llun: Y llechfaen gerfiedig yn eglwys Biwmares, a gymerwyd yn hir am un Siwan ac a gredir yn awr i ddangos Elinor de Montfort. · Tipcake, CC0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1278 priododd Llywelyn ap Gruffudd Elinor de Montfort yn Eglwys Gadeiriol Caerwrangon. Daeth hi’n Dywysoges Cymru ac Arglwyddes Eryri.

PrydGŵyl Sant Edward, 1278
BleEglwys Gadeiriol Caerwrangon
PriodferchElinor, merch Simon de Montfort

Ei chipio ar y môr#

Cytunwyd ar y briodas yn oes ei thad. Yn 1275, wrth iddi hwylio i Gymru, cipiwyd ei llongau ger Ynysoedd Sili gan forwyr o Fryste, a’i chadw yn Windsor am bron i dair blynedd.

Corff Eglwys Gadeiriol Caerwrangon, lle priodwyd Llywelyn ac Elinor yn 1278.
Corff Eglwys Gadeiriol Caerwrangon, lle priodwyd Llywelyn ac Elinor yn 1278. · Llun: Diliff, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Y briodas#

Rhoddodd Edward I y briodferch, ei gyfnither, a thalodd am y wledd.

Gwenllian#

Bu farw Elinor ar 19 Mehefin 1282, wrth eni eu merch Gwenllian yn Abergwyngregyn. Fe’i cariwyd dros Draeth Lafan i’w chladdu yn Llan-faes.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

c. 1223–1282

Llywelyn ap Gruffudd

Ein Llyw Olaf (wedi’i gofnodi)

Yr unig dywysog brodorol a gydnabuwyd gan goron Lloegr yn Dywysog Cymru. Daeth ei farwolaeth yng Nghilmeri ag annibyniaeth i ben.

Llywelyn ap Gruffudd
1252–1282

Elinor de Montfort

Tywysoges Cymru, gwraig Llywelyn (wedi’i gofnodi)

Gwraig Llywelyn ap Gruffudd a’r fenyw gyntaf i’w galw’n Dywysoges Cymru. Fe’i daliwyd ar y môr ar ei ffordd i’w briodi, ac arhosodd dair blynedd i ddod yn wraig iddo.

Elinor de Montfort

Cyn ac wedyn

  1. Cytundeb Trefaldwyn

    Mae Harri III yn cydnabod Llywelyn ap Gruffudd yn Dywysog Cymru.

    Cytundeb Trefaldwyn
  2. Cytundeb Aberconwy

    Ar ôl rhyfel cyntaf Edward I, mae Llywelyn yn cadw’i deitl ond yn colli’r rhan fwyaf o’i diroedd, gan gadw dim ond Gwynedd i’r gorllewin o afon Conwy.

    Cytundeb Aberconwy
  3. Marwolaeth yng Nghilmeri

    Lladdwyd Llywelyn mewn cyrch ger Llanfair-ym-Muallt ar 11 Rhagfyr. Daw rheolaeth frodorol annibynnol i ben.

    Marwolaeth yng Nghilmeri
  4. Dechrau rhyfel 1282

    Ar Sul y Blodau mae Dafydd ap Gruffudd yn ymosod ar Gastell Penarlâg, ac mae Cymru’n codi unwaith eto dros ei rhyddid.

    Dechrau rhyfel 1282

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf