Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

11 Rhagfyr 1282

Marwolaeth yng Nghilmeri

Lladdwyd Llywelyn mewn cyrch ger Llanfair-ym-Muallt ar 11 Rhagfyr. Daw rheolaeth frodorol annibynnol i ben.

Llun: Cofeb wenithfaen Llywelyn ap Gruffudd ar ei thwmpath yng Nghilmeri, ger y fan lle syrthiodd yn 1282 · Rosser1954, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 11 Rhagfyr 1282 lladdwyd Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru, ger Llanfair-ym-Muallt. Gydag ef daeth teyrnasiad tywysogion brodorol Cymru i ben.

Pryd11 Rhagfyr 1282
BleGer Llanfair-ym-Muallt, yng Nghilmeri
Enw arallBrwydr Pont Irfon

Yr ymladd ger yr Irfon#

Roedd Llywelyn wedi dod i’r de i Fuellt. Mae un croniclydd yn enwi milwr Seisnig, Stephen de Frankton, fel y gŵr a’i trawodd; mae un arall yn sôn am frwydr hir. Syrthiodd, ger Llanganten yn ôl pob tebyg.

Cofeb wenithfaen Llywelyn ap Gruffudd ar ei thwmpath yng Nghilmeri, ger y fan lle syrthiodd yn 1282
Cofeb wenithfaen Llywelyn ap Gruffudd ar ei thwmpath yng Nghilmeri, ger y fan lle syrthiodd yn 1282 · Llun: Rosser1954, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Pen y tywysog#

Aethpwyd â’i ben i Ruddlan ac yna i Lundain, a’i osod ar y Tŵr, wedi’i goroni i wawdio proffwydoliaeth Gymreig.

Cwm-hir#

Cariodd mynaich ei gorff i abaty Cwm-hir, lle mae’n gorwedd yn ôl traddodiad Cymru.

Muriau corff Abaty Cwm-hir sydd wedi goroesi, lle dywedir bod corff Llywelyn ap Gruffudd yn gorwedd
Muriau corff Abaty Cwm-hir sydd wedi goroesi, lle dywedir bod corff Llywelyn ap Gruffudd yn gorwedd · Llun: John H Darch, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel
Cofeb 1282 y tu allan i swyddfeydd y cyngor yng Nghaernarfon.
Cofeb 1282 y tu allan i swyddfeydd y cyngor yng Nghaernarfon. · Llun: Eirian Evans, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Lle digwyddodd

Cyn ac wedyn

  1. Cytundeb Aberconwy

    Ar ôl rhyfel cyntaf Edward I, mae Llywelyn yn cadw’i deitl ond yn colli’r rhan fwyaf o’i diroedd, gan gadw dim ond Gwynedd i’r gorllewin o afon Conwy.

    Cytundeb Aberconwy
  2. Llywelyn yn priodi Elinor

    Mae Llywelyn ap Gruffudd yn priodi Elinor de Montfort yn Eglwys Gadeiriol Caerwrangon. Genir eu merch Gwenllian bedair blynedd yn ddiweddarach.

    Llywelyn yn priodi Elinor
  3. Dechrau rhyfel 1282

    Ar Sul y Blodau mae Dafydd ap Gruffudd yn ymosod ar Gastell Penarlâg, ac mae Cymru’n codi unwaith eto dros ei rhyddid.

    Dechrau rhyfel 1282
  4. Buddugoliaeth Moel-y-don

    Mae byddin Seisnig yn croesi Afon Menai ar bont o gychod. Mae’r Cymry yn ymosod arni, a boddir llawer o’r marchogion yn y llanw.

    Buddugoliaeth Moel-y-don

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf