Hanes Cymru / Oes yr Adfywiad

1742–1803

Thomas Jones, Pencerrig

Arlunydd o Sir Faesyfed, disgybl i Richard Wilson, a baentiodd Y Bardd ac, yn Napoli, luniau bach heulog o furiau a thoeau sy’n ymddangos ymhell o flaen eu hamser.

Llun: Y Bala o’r awyr, a Llyn Tegid yn ymestyn y tu ôl i’r dref · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 5 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1742–1803 (wedi’i gofnodi) Arlunydd Pencerrig Oes yr Adfywiad Celf a chynllunio
Thomas Jones, Pencerrig
Thomas Jones, Pencerrig · Llun: Wikimedia Commons · Giuseppe Marchi, Parth cyhoeddus

Peintiodd Thomas Jones o Bencerrig, disgybl Cymreig Richard Wilson, Y Bardd a mynyddoedd ei Faesyfed enedigol, ac yn Napoli gwnaeth frasluniau olew bychain o waliau a thoeau yn yr haul mor ffres ac uniongyrchol nes eu bod fel petaent ganrif o flaen eu hamser. Heddiw maent yn yr Oriel Genedlaethol yn Llundain a’r Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd.

Ganed26 Medi 1742, Trefonnen, Cefn-llys, Maesyfed
Ei gartrefPencerrig, Llanelwedd, ger Llanfair-ym-Muallt
Ei feistrRichard Wilson, o 1763
Ei waith enwogY Bardd, 1774; waliau Napoli, 1782–83
AnrhydeddUchel Siryf Maesyfed, 1791
Bu farw29 Ebrill 1803, Pencerrig

Bachgen o Faesyfed#

Ganed Thomas ar 26 Medi 1742 yn Nhrefonnen yng Nghefn-llys, yr ail o un ar bymtheg o blant Thomas a Hannah Jones, a’i fagu ym Mhencerrig ger Llanfair-ym-Muallt, cartref y teulu byth ers hynny. Yng Ngholeg Crist, Aberhonddu, y syrthiodd gyntaf mewn cariad â lluniau a darlunio. Aeth ymlaen i’r ysgol yn Llanfyllin ac i Goleg yr Iesu, Rhydychen, lle gobeithiai’r teulu y deuai’n glerigwr, ond yn 1761 gadawodd i ddilyn ei galon a mynd yn arlunydd.

Disgybl Wilson#

Yn Llundain astudiodd yn ysgol ddarlunio William Shipley, ac ym Mawrth 1763 daeth yn ddisgybl i Richard Wilson, prif dirlunydd y dydd a chyd-Gymro. Rhoddodd Cymdeithas y Celfyddydau wobrau iddo am ddarlunio ffigurau ac am dirlun, ac o 1765 arddangosai gyda’r Society of Artists, gan ddod yn gymrawd yn 1771 ac yn gyfarwyddwr arni yn 1773–74.

Y Bardd#

Un o’i luniau enwocaf yw Y Bardd o 1774, a beintiwyd o gerdd Thomas Gray am fardd olaf Cymru yn herio’r Brenin Edward. Mae’n crynhoi serch Rhamantaidd yr oes at Gymru wyllt y gorffennol, ac mae heddiw yng Nghaerdydd.

Yr Eidal#

Ym Medi 1776 cychwynnodd am yr Eidal. Yn Rhufain roedd ei gomisiwn cyntaf, Llyn Albano ar fachlud haul, i Iarll-Esgob Derry, a ddaeth yn noddwr mwyaf iddo, ac mae ei ddyfrlliwiau yno’n tywynnu â’i falet ei hun o arlliwiau glas. Yn 1778 gwelodd Napoli gyntaf, ac yn 1780 ymsefydlodd yno.

Waliau Napoli#

Yn Napoli, er ei bleser ei hun, peintiodd frasluniau olew bychain ar bapur o adeiladau cyffredin: waliau yn yr haul, strydoedd cefn a thoeau yn erbyn yr awyr. Torrent bob rheol ar dirlunio crand, a phan ddaethant i’r golwg yn yr ugeinfed ganrif gwelwyd eu bod yn rhagweld Corot a pheintwyr Barbizon.

Sgweier Pencerrig#

Daeth adref yn 1783 gyda’i wraig Maria a’u dwy ferch. Yn 1787 etifeddodd Bencerrig, ac yno ffermiodd â diddordeb, gan gofnodi dulliau ffermio newydd yn ei lyfr brasluniau a pheintio’r wlad o’i gwmpas, lluniau a gyfrifir ymhlith ei orau. Yn 1791 ysgrifennodd gerdd, Petraeia, am ei gariad at Bencerrig, a gwasanaethodd yn Uchel Siryf Maesyfed, ac yn 1792 daeth yn ynad.

Ei gymynrodd#

Bu farw Thomas Jones ym Mhencerrig yn 1803 a’i gladdu yng nghapel y teulu yng Nghaebach, Llandrindod. Mae ei Atgofion, a gyhoeddwyd yn 1951, yn drysor o fyd celf y ddeunawfed ganrif, a chynhaliodd Amgueddfa Genedlaethol Cymru arddangosfa o’i waith yn 1970.

Ar y llinell amser

  1. Twm Siôn Cati

    Mae Thomas Jones o Dregaron yn derbyn pardwn brenhinol. Daw’n herodr ac yn achyddwr, ac mae traddodiad yn ei gofio fel Robin Hood Cymru.

    Twm Siôn Cati

Hefyd yn yr oes hon

1660–1709

Edward Lhuyd

Naturiaethwr ac ieithydd (wedi’i gofnodi)

Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.

Edward Lhuyd
1671–1734

Ellis Wynne

Awdur Gweledigaetheu y Bardd Cwsc (wedi’i gofnodi)

Y clerigwr o Feirionnydd y mae ei Weledigaetheu y Bardd Cwsc (1703) yn un o glasuron mawr rhyddiaith Gymraeg.

Ellis Wynne
1675–1749

William Jones

Y gŵr a enwodd π (wedi’i gofnodi)

Mab fferm o Fôn a ddaeth yn fathemategydd blaenllaw yn Llundain ac a roddodd y symbol π i’r byd.

William Jones
1682–1722

Barti Ddu

Môr-leidr mwyaf y moroedd (wedi’i gofnodi)

John Roberts o Gasnewydd Bach yn Sir Benfro, capten môr-ladron mwyaf llwyddiannus oes yr hwyliau, a gipiodd dros 400 o longau.

Barti Ddu

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf