Owain Glyndŵr
Tywysog Cymru (wedi’i gofnodi)Tywysog Cymru, a ryddhaodd bron y wlad gyfan, a gynhaliodd senedd ym Machynlleth ac a ysgrifennodd fel un cydradd at frenhinoedd yr Alban a Ffrainc. Ni chafodd ei ddal na’i fradychu erioed.
Owain Glyndŵr

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr
14 Gorffennaf 1404
Ym Mharis, mae llysgenhadon Owain Glyndŵr, Gruffudd Young a John Hanmer, yn selio cytundeb cynghrair â Siarl VI o Ffrainc.
Llun: Siarl VI, brenin Ffrainc, mewn llawysgrif o Ddeialogau Pierre Salmon · Attributed to the Mazarine Master, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ar 14 Gorffennaf 1404, ym Mharis, seliodd cenhadon Owain gytundeb cynghrair â Siarl VI, brenin Ffrainc. Roedd tywysog o Gymro wedi gwneud cynghrair â brenin Ffrainc.FfynonellauOwain Glyndŵr timeline: 1404 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Gwanwyn 1404: cymerodd Glyndŵr gestyll Cricieth, Aberystwyth a Harlech; 10 Mai, yn Nolgellau gwnaeth Ruffudd Yonge yn ganghellor a John Hanmer yn llysgennad arbennig; 21 Mehefin 1404, ei senedd gyntaf ym Machynlleth; 14 Gorffennaf 1404, gwnaeth Gruffudd Yonge a John Hanmer gytundeb cynghrair ffurfiol â Siarl VI ym Mharis.Young, Gruffydd (c. 1370 – c. 1435), cleric and supporter of Owain Glyndŵr ↗Glyn Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Bu mewn swyddi eglwysig yn esgobaethau Bangor a Thyddewi, yn eu plith archddiacon Meirionnydd; tua 1403 ymunodd ag Owain a dod yn ganghellor iddo; yn 1404 roedd ym Mharis yn trafod cynghrair â Siarl VI; ef yn ôl pob tebyg oedd y tu ôl i’r polisi o droi teyrngarwch yr eglwys yng Nghymru at Bened XIII yn Avignon, gyda’r nod o wneud Tyddewi yn archesgobaeth Cymru.
| Seliwyd | Paris, 14 Gorffennaf 1404 |
|---|---|
| Cenhadon | Gruffudd Young a John Hanmer |
| Gyda | Siarl VI, brenin Ffrainc |
Ym mis Mai, yn Nolgellau, roedd Owain wedi gwneud Gruffudd Young yn ganghellor a John Hanmer yn llysgennad arbennig. Gŵr eglwysig o esgobaethau Bangor a Thyddewi oedd Young, ac aeth i Baris i drafod y gynghrair.FfynonellauOwain Glyndŵr timeline: 1404 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Gwanwyn 1404: cymerodd Glyndŵr gestyll Cricieth, Aberystwyth a Harlech; 10 Mai, yn Nolgellau gwnaeth Ruffudd Yonge yn ganghellor a John Hanmer yn llysgennad arbennig; 21 Mehefin 1404, ei senedd gyntaf ym Machynlleth; 14 Gorffennaf 1404, gwnaeth Gruffudd Yonge a John Hanmer gytundeb cynghrair ffurfiol â Siarl VI ym Mharis.Young, Gruffydd (c. 1370 – c. 1435), cleric and supporter of Owain Glyndŵr ↗Glyn Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Bu mewn swyddi eglwysig yn esgobaethau Bangor a Thyddewi, yn eu plith archddiacon Meirionnydd; tua 1403 ymunodd ag Owain a dod yn ganghellor iddo; yn 1404 roedd ym Mharis yn trafod cynghrair â Siarl VI; ef yn ôl pob tebyg oedd y tu ôl i’r polisi o droi teyrngarwch yr eglwys yng Nghymru at Bened XIII yn Avignon, gyda’r nod o wneud Tyddewi yn archesgobaeth Cymru.
Mae llythyr diweddarach Owain at frenin Ffrainc, Llythyr Pennal, wedi’i selio â’i sêl, yn cael ei gadw o hyd yn archifau cenedlaethol Ffrainc.FfynhonnellPennal Letter ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i hysgrifennwyd mewn Lladin ym Mhennal yn 1406 gan Owain Glyndŵr at Siarl VI, brenin Ffrainc; mae Owain yn addo ufudd-dod i Bened XIII ac yn gosod allan Gymru â’i heglwys ei hun, clerigwyr a fedr siarad Cymraeg, a dwy brifysgol; geilw’r Saeson yn Saeson barbaraidd a feddiannodd dir Cymru iddynt eu hunain; fe’i cedwir yn archifau cenedlaethol Ffrainc, dan ei sêl wreiddiol; fe’i dangoswyd yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 2000; rhoddwyd copïau wedi’u selio â chastiau o sêl Owain i sefydliadau yng Nghymru yn 2009.

Daeth y cytundeb â milwyr Ffrainc i Gymru. Yn haf 1405 glaniodd byddin fawr o Ffrainc yn Aberdaugleddau i ymladd wrth ochr Owain.FfynhonnellOwain Glyndŵr timeline: 1405 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)28 Chwefror 1405: llofnodwyd y Cytundeb Tridarn gan Lyndŵr, Edmund Mortimer ac iarll Northumberland; ddechrau Awst, cyrhaeddodd byddin fawr o Ffrainc Aberdaugleddau i ymuno â Glyndŵr; ymosododd y llu Ffrengig a Chymreig ar Hwlffordd ac yna Ddinbych-y-pysgod; 22 Awst, gwersyllodd y fyddin ar Woodbury Hill, yn wynebu’r Saeson ar Abberley Hill; Awst 1405, ei ail senedd yn Harlech, gyda llysgenhadon o’r Alban, Ffrainc, Llydaw a Chastîl.
Ffynonellau a darllen pellach
Tywysog Cymru, a ryddhaodd bron y wlad gyfan, a gynhaliodd senedd ym Machynlleth ac a ysgrifennodd fel un cydradd at frenhinoedd yr Alban a Ffrainc. Ni chafodd ei ddal na’i fradychu erioed.
Owain GlyndŵrMae Glyndŵr yn ymdeithio drwy ddyffryn Tywi, gan gipio cestyll o Lanymddyfri i Gaerfyrddin.
Owain yn ysgubo’r deCoronir Glyndŵr ac mae’n galw senedd Gymreig ynghyd. Mae’n ceisio cynghrair â Ffrainc.
Senedd MachynllethMae Owain Glyndŵr yn cipio cestyll mawr Harlech ac Aberystwyth. Daw Harlech yn llys ac yn gartref iddo.
Harlech ac AberystwythMae Glyndŵr, Mortimer ac Iarll Northumberland yn cytuno i rannu’r deyrnas: Cymru fwy i Owain, yn ymestyn at afonydd Hafren, Trent a Mersi, de Lloegr i Mortimer a’r gogledd i Percy. Mae milwyr Ffrengig yn glanio yn Aberdaugleddau i helpu.
Y Cytundeb TridarnYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf