Hanes Cymru / Llinell amser / Oes yr Adfywiad

1718

Yale

Mae Elihu Yale, yr hanai ei deulu o ardal Llandegla, yn rhoi llyfrau a nwyddau i goleg yn Connecticut, sy’n cymryd ei enw. Fe’i claddwyd yn Wrecsam.

Llun: Elihu Yale, wedi’i baentio gan Enoch Seeman yn 1717 · Enoch Seeman, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1718 anfonodd Elihu Yale, a’i deulu’n berchen ystad Plas yn Iâl, rodd fawr i Ysgol Golegol Connecticut: 417 o lyfrau, portread o’r Brenin Siôr I a naw bwndel o nwyddau, a werthwyd am £800. Yn ddiolch enwodd yr ysgol ei hadeilad newydd yn Yale.

Rhodd1718: 417 o lyfrau, portread a naw bwndel o nwyddau
Ystadau’r teuluPlas yn Iâl a Phlas Grono
CladdwydSan Silyn, Wrecsam

Teulu Cymreig#

Ystadau Cymreig y teulu oedd Plas yn Iâl a Phlas Grono, ac yn ddiweddarach yn ei fywyd bu Yale yn byw gan amlaf ym Mhlas Grono, ger Erddig yn ymyl Wrecsam.

Plas yn Iâl, hen gartref teulu Iâl
Plas yn Iâl, hen gartref teulu Iâl · Llun: Eirian Evans, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

O Fadras i Connecticut#

Ganed Yale yn Boston ar 5 Ebrill 1649, a daethpwyd ag ef i Loegr yn blentyn. Ymunodd â Chwmni India’r Dwyrain yn 1670, glaniodd ym Madras yn 1672, ac yn 1687 daeth yn Llywydd Madras ac yn Llywodraethwr Caer San Siôr.

Pan ofynnodd Cotton Mather o Boston iddo helpu’r coleg, a oedd angen arian at adeilad newydd, atebodd â rhodd 1718. Daeth y coleg yn Goleg Yale.

Adref i Wrecsam#

Bu farw Yale yn Llundain ar 8 Gorffennaf 1721 a daethpwyd ag ef i Wrecsam i’w gladdu yn San Silyn. Mae ei feddrod yn dwyn y llinellau:

Born in America, in Europe bred, / In Africa travell’d and in Asia wed

Beddargraff Elihu Yale, San Silyn, Wrecsam
Beddrod Elihu Yale ym mynwent San Silyn, Wrecsam
Beddrod Elihu Yale ym mynwent San Silyn, Wrecsam · Llun: August Schwerdfeger, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Y bobl

1649–1721

Elihu Yale

Noddwr Iâl (wedi’i gofnodi)

O deulu Plas yn Iâl ger Llandegla, masnachwr a llywodraethwr Madras, y rhoddodd ei rodd ei enw i Brifysgol Iâl. Mae wedi’i gladdu yn Wrecsam.

Elihu Yale

Cyn ac wedyn

  1. Drych y Prif Oesoedd

    Mae Theophilus Evans yn cyhoeddi Drych y Prif Oesoedd, hanes balch y Cymry a ddarllenwyd am genedlaethau.

    Drych y Prif Oesoedd
  2. Argraffu’n dod i Gymru

    Mae Isaac Carter yn sefydlu’r wasg argraffu barhaol gyntaf yng Nghymru, yn Nhrefhedyn ger Castellnewydd Emlyn.

    Argraffu’n dod i Gymru
  3. Barti Ddu

    Mae Bartholomew Roberts o Gasnewydd Bach, Barti Ddu, yn dod yn gapten ar long fôr-ladron ac yn dod yn fôr-leidr mwyaf llwyddiannus ei oes, gan gipio dros 400 o longau.

    Barti Ddu
  4. Yr ysgolion cylchynol

    Mae Griffith Jones yn dechrau ysgolion sy’n symud o blwyf i blwyf, gan ddysgu miloedd lawer i ddarllen Cymraeg.

    Yr ysgolion cylchynol

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf