Hanes Cymru / Llinell amser / Oes yr Adfywiad

1718

Argraffu’n dod i Gymru

Mae Isaac Carter yn sefydlu’r wasg argraffu barhaol gyntaf yng Nghymru, yn Nhrefhedyn ger Castellnewydd Emlyn.

Llun: Y garreg yn Adpar sy’n nodi safle’r wasg argraffu gyntaf yng Nghymru · ceridwen, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1718 sefydlodd Isaac Carter, gŵr o Sir Gaerfyrddin, y wasg argraffu barhaol gyntaf yng Nghymru yn Adpar, neu Drefhedyn, ar lan Ceredigion i afon Teifi gyferbyn â Chastellnewydd Emlyn.

Sefydlwyd1718, yn Adpar (Trefhedyn)
ArgraffyddIsaac Carter
SymudoddI Gaerfyrddin, tua 1725

Y llyfrau cyntaf#

Cerddi Cymraeg oedd y ddau waith cyntaf o’r wasg: Cân o Senn i’w hen Feistr Tobacco gan Alban Thomas, a Cân ar Fesur Triban ynghylch Cydwybod a’i Chynheddfau.

Dilynodd mwy: Eglurhad o Gatechism Byrraf y Gymanfa yn 1719, Dwysfawr Rym Buchedd Grefyddol yn 1722 ac Y Christion Cyffredin yn 1724.

Castellnewydd Emlyn o Adpar, dros afon Teifi
Castellnewydd Emlyn o Adpar, dros afon Teifi · Llun: Adrian Perkins, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

I Gaerfyrddin#

Tua 1725 symudodd Carter ei wasg i Gaerfyrddin. Priododd Ann Lewis yng Nghenarth yn 1721 a’i gladdu yn eglwys San Pedr, Caerfyrddin, ar 4 Mai 1741.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Y bobl

d. 1741

Isaac Carter

Yr argraffydd cyntaf yng Nghymru (wedi’i gofnodi)

Argraffydd a sefydlodd y wasg argraffu barhaol gyntaf yng Nghymru, yn Nhrefhedyn ger Castellnewydd Emlyn, yn 1718.

Isaac Carter

Cyn ac wedyn

  1. Lhuyd yn dangos bod gan y Gymraeg chwaer-ieithoedd

    Mae Archaeologia Britannica Edward Lhuyd yn dangos bod Cymraeg, Llydaweg, Cernyweg, Gwyddeleg a Gaeleg yn un teulu o ieithoedd.

    Lhuyd yn dangos bod gan y Gymraeg chwaer-ieithoedd
  2. Drych y Prif Oesoedd

    Mae Theophilus Evans yn cyhoeddi Drych y Prif Oesoedd, hanes balch y Cymry a ddarllenwyd am genedlaethau.

    Drych y Prif Oesoedd
  3. Yale

    Mae Elihu Yale, yr hanai ei deulu o ardal Llandegla, yn rhoi llyfrau a nwyddau i goleg yn Connecticut, sy’n cymryd ei enw. Fe’i claddwyd yn Wrecsam.

    Yale
  4. Barti Ddu

    Mae Bartholomew Roberts o Gasnewydd Bach, Barti Ddu, yn dod yn gapten ar long fôr-ladron ac yn dod yn fôr-leidr mwyaf llwyddiannus ei oes, gan gipio dros 400 o longau.

    Barti Ddu

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf