Theophilus Evans
Hanesydd y Cymry (wedi’i gofnodi)Clerigwr yr adroddodd ei Ddrych y Prif Oesoedd (1716) stori’r hen Frythoniaid gyda balchder. Daeth yn un o’r llyfrau Cymraeg mwyaf poblogaidd erioed.
Theophilus Evans

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes yr Adfywiad
1716
Mae Theophilus Evans yn cyhoeddi Drych y Prif Oesoedd, hanes balch y Cymry a ddarllenwyd am genedlaethau.
Llun: Wynebddalen Drych y Prif Oesoedd yn argraffiad Owen M. Edwards, 1896 · Owen Morgan Edwards, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn 1716 cyhoeddodd Theophilus Evans, yn dair ar hugain oed, Ddrych y Prif Oesoedd yn yr Amwythig, cronicl neu hanes byr o’r Brythoniaid.FfynonellauTheophilus Evans ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ym mis Chwefror 1693 ym Mhen-y-wenallt; ordeiniwyd yn 1718 a 1719; rheithor Llangamarch o 1738; roedd Drych y Prif Oesoedd (1716) yn gronicl neu hanes byr o’r Brythoniaid, a ddiwygiwyd yn 1740; dywedodd ei ŵyr, yr hanesydd Theophilus Jones, iddo gael ei ddarllen a’i edmygu’n fwy gan drigolion De Cymru nag unrhyw lyfr Cymraeg arall; bu farw ar 11 Medi 1767.Evans, Theophilus (1693–1767), cleric, historian, and man of letters ↗Enid Pierce Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Cyhoeddwyd Drych y Prif Oesoedd gyntaf yn yr Amwythig yn 1716, gydag ail argraffiad yn 1740 a llawer wedyn; fersiwn difyr iawn o hanes cynnar Cymru sy’n dyrchafu bonedd a hynafiaeth y genedl Gymreig, gyda chyfoeth o ymadroddion miniog a throsiadau trawiadol; mae’n un o glasuron rhyddiaith Gymraeg; dywedir mai ef a ddarganfu rinwedd dyfroedd Llanwrtyd.
| Cyhoeddwyd | Amwythig, 1716; ail argraffiad 1740 |
|---|---|
| Awdur | Theophilus Evans |
| Ei le | Un o glasuron rhyddiaith Gymraeg |
Mae’r Drych yn adrodd hanes cynnar Cymru gyda balchder, gan ddyrchafu bonedd a hynafiaeth y genedl Gymreig. Mae ei arddull yn fywiog, gyda chyfoeth o ymadroddion miniog a throsiadau trawiadol.FfynhonnellEvans, Theophilus (1693–1767), cleric, historian, and man of letters ↗Enid Pierce Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Cyhoeddwyd Drych y Prif Oesoedd gyntaf yn yr Amwythig yn 1716, gydag ail argraffiad yn 1740 a llawer wedyn; fersiwn difyr iawn o hanes cynnar Cymru sy’n dyrchafu bonedd a hynafiaeth y genedl Gymreig, gyda chyfoeth o ymadroddion miniog a throsiadau trawiadol; mae’n un o glasuron rhyddiaith Gymraeg; dywedir mai ef a ddarganfu rinwedd dyfroedd Llanwrtyd.
Diwygiodd Evans ef ar gyfer ail argraffiad yn 1740, a dilynodd llawer mwy.FfynonellauEvans, Theophilus (1693–1767), cleric, historian, and man of letters ↗Enid Pierce Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Cyhoeddwyd Drych y Prif Oesoedd gyntaf yn yr Amwythig yn 1716, gydag ail argraffiad yn 1740 a llawer wedyn; fersiwn difyr iawn o hanes cynnar Cymru sy’n dyrchafu bonedd a hynafiaeth y genedl Gymreig, gyda chyfoeth o ymadroddion miniog a throsiadau trawiadol; mae’n un o glasuron rhyddiaith Gymraeg; dywedir mai ef a ddarganfu rinwedd dyfroedd Llanwrtyd.Theophilus Evans ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ym mis Chwefror 1693 ym Mhen-y-wenallt; ordeiniwyd yn 1718 a 1719; rheithor Llangamarch o 1738; roedd Drych y Prif Oesoedd (1716) yn gronicl neu hanes byr o’r Brythoniaid, a ddiwygiwyd yn 1740; dywedodd ei ŵyr, yr hanesydd Theophilus Jones, iddo gael ei ddarllen a’i edmygu’n fwy gan drigolion De Cymru nag unrhyw lyfr Cymraeg arall; bu farw ar 11 Medi 1767.
Dywedodd ei ŵyr, yr hanesydd Theophilus Jones, iddo gael ei ddarllen a’i edmygu’n fwy gan drigolion De Cymru nag unrhyw lyfr Cymraeg arall. Saif heddiw yn un o glasuron rhyddiaith Gymraeg.FfynonellauTheophilus Evans ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ym mis Chwefror 1693 ym Mhen-y-wenallt; ordeiniwyd yn 1718 a 1719; rheithor Llangamarch o 1738; roedd Drych y Prif Oesoedd (1716) yn gronicl neu hanes byr o’r Brythoniaid, a ddiwygiwyd yn 1740; dywedodd ei ŵyr, yr hanesydd Theophilus Jones, iddo gael ei ddarllen a’i edmygu’n fwy gan drigolion De Cymru nag unrhyw lyfr Cymraeg arall; bu farw ar 11 Medi 1767.Evans, Theophilus (1693–1767), cleric, historian, and man of letters ↗Enid Pierce Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Cyhoeddwyd Drych y Prif Oesoedd gyntaf yn yr Amwythig yn 1716, gydag ail argraffiad yn 1740 a llawer wedyn; fersiwn difyr iawn o hanes cynnar Cymru sy’n dyrchafu bonedd a hynafiaeth y genedl Gymreig, gyda chyfoeth o ymadroddion miniog a throsiadau trawiadol; mae’n un o glasuron rhyddiaith Gymraeg; dywedir mai ef a ddarganfu rinwedd dyfroedd Llanwrtyd.

Ganed Evans ym Mhen-y-wenallt ym mis Chwefror 1693 a’i ordeinio yn 1718 a 1719. O 1738 bu’n rheithor Llangamarch ym Mrycheiniog. Dywedir mai ef a ganfu rinwedd iachusol dyfroedd Llanwrtyd. Bu farw ar 11 Medi 1767.FfynonellauTheophilus Evans ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ym mis Chwefror 1693 ym Mhen-y-wenallt; ordeiniwyd yn 1718 a 1719; rheithor Llangamarch o 1738; roedd Drych y Prif Oesoedd (1716) yn gronicl neu hanes byr o’r Brythoniaid, a ddiwygiwyd yn 1740; dywedodd ei ŵyr, yr hanesydd Theophilus Jones, iddo gael ei ddarllen a’i edmygu’n fwy gan drigolion De Cymru nag unrhyw lyfr Cymraeg arall; bu farw ar 11 Medi 1767.Evans, Theophilus (1693–1767), cleric, historian, and man of letters ↗Enid Pierce Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Cyhoeddwyd Drych y Prif Oesoedd gyntaf yn yr Amwythig yn 1716, gydag ail argraffiad yn 1740 a llawer wedyn; fersiwn difyr iawn o hanes cynnar Cymru sy’n dyrchafu bonedd a hynafiaeth y genedl Gymreig, gyda chyfoeth o ymadroddion miniog a throsiadau trawiadol; mae’n un o glasuron rhyddiaith Gymraeg; dywedir mai ef a ddarganfu rinwedd dyfroedd Llanwrtyd.
Ffynonellau a darllen pellach
Clerigwr yr adroddodd ei Ddrych y Prif Oesoedd (1716) stori’r hen Frythoniaid gyda balchder. Daeth yn un o’r llyfrau Cymraeg mwyaf poblogaidd erioed.
Theophilus EvansMae Ellis Wynne yn cyhoeddi gweledigaeth ffyrnig a doniol o’r byd, angau ac uffern, un o glasuron rhyddiaith Gymraeg.
Gweledigaetheu y Bardd CwscMae Archaeologia Britannica Edward Lhuyd yn dangos bod Cymraeg, Llydaweg, Cernyweg, Gwyddeleg a Gaeleg yn un teulu o ieithoedd.
Lhuyd yn dangos bod gan y Gymraeg chwaer-ieithoeddMae Isaac Carter yn sefydlu’r wasg argraffu barhaol gyntaf yng Nghymru, yn Nhrefhedyn ger Castellnewydd Emlyn.
Argraffu’n dod i GymruMae Elihu Yale, yr hanai ei deulu o ardal Llandegla, yn rhoi llyfrau a nwyddau i goleg yn Connecticut, sy’n cymryd ei enw. Fe’i claddwyd yn Wrecsam.
YaleYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf