Hanes Cymru / Llinell amser / Oes yr Adfywiad

1716

Drych y Prif Oesoedd

Mae Theophilus Evans yn cyhoeddi Drych y Prif Oesoedd, hanes balch y Cymry a ddarllenwyd am genedlaethau.

Llun: Wynebddalen Drych y Prif Oesoedd yn argraffiad Owen M. Edwards, 1896 · Owen Morgan Edwards, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1716 cyhoeddodd Theophilus Evans, yn dair ar hugain oed, Ddrych y Prif Oesoedd yn yr Amwythig, cronicl neu hanes byr o’r Brythoniaid.

CyhoeddwydAmwythig, 1716; ail argraffiad 1740
AwdurTheophilus Evans
Ei leUn o glasuron rhyddiaith Gymraeg

Hanes balch#

Mae’r Drych yn adrodd hanes cynnar Cymru gyda balchder, gan ddyrchafu bonedd a hynafiaeth y genedl Gymreig. Mae ei arddull yn fywiog, gyda chyfoeth o ymadroddion miniog a throsiadau trawiadol.

Diwygiodd Evans ef ar gyfer ail argraffiad yn 1740, a dilynodd llawer mwy.

Ei ddarllen am genedlaethau#

Dywedodd ei ŵyr, yr hanesydd Theophilus Jones, iddo gael ei ddarllen a’i edmygu’n fwy gan drigolion De Cymru nag unrhyw lyfr Cymraeg arall. Saif heddiw yn un o glasuron rhyddiaith Gymraeg.

Eglwys Sant Cadmarch, Llangamarch, lle bu Theophilus Evans yn rheithor
Eglwys Sant Cadmarch, Llangamarch, lle bu Theophilus Evans yn rheithor · Llun: Philip Halling, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Theophilus Evans#

Ganed Evans ym Mhen-y-wenallt ym mis Chwefror 1693 a’i ordeinio yn 1718 a 1719. O 1738 bu’n rheithor Llangamarch ym Mrycheiniog. Dywedir mai ef a ganfu rinwedd iachusol dyfroedd Llanwrtyd. Bu farw ar 11 Medi 1767.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

1693–1767

Theophilus Evans

Hanesydd y Cymry (wedi’i gofnodi)

Clerigwr yr adroddodd ei Ddrych y Prif Oesoedd (1716) stori’r hen Frythoniaid gyda balchder. Daeth yn un o’r llyfrau Cymraeg mwyaf poblogaidd erioed.

Theophilus Evans

Cyn ac wedyn

  1. Gweledigaetheu y Bardd Cwsc

    Mae Ellis Wynne yn cyhoeddi gweledigaeth ffyrnig a doniol o’r byd, angau ac uffern, un o glasuron rhyddiaith Gymraeg.

    Gweledigaetheu y Bardd Cwsc
  2. Lhuyd yn dangos bod gan y Gymraeg chwaer-ieithoedd

    Mae Archaeologia Britannica Edward Lhuyd yn dangos bod Cymraeg, Llydaweg, Cernyweg, Gwyddeleg a Gaeleg yn un teulu o ieithoedd.

    Lhuyd yn dangos bod gan y Gymraeg chwaer-ieithoedd
  3. Argraffu’n dod i Gymru

    Mae Isaac Carter yn sefydlu’r wasg argraffu barhaol gyntaf yng Nghymru, yn Nhrefhedyn ger Castellnewydd Emlyn.

    Argraffu’n dod i Gymru
  4. Yale

    Mae Elihu Yale, yr hanai ei deulu o ardal Llandegla, yn rhoi llyfrau a nwyddau i goleg yn Connecticut, sy’n cymryd ei enw. Fe’i claddwyd yn Wrecsam.

    Yale

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf