
Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
Oes y Tywysogion
Abaty Dinas Basing
Abaty Sistersaidd ger Treffynnon, a sefydlwyd yn 1131, a ofalai am y pererinion at Ffynnon Gwenffrewi. Heddiw dyma fan cychwyn Llwybr Pererinion Gogledd Cymru i Enlli.
Llun: Cabidyldy a bwâu adfeiliedig Abaty Dinas Basing, ger Treffynnon · Paul Buckingham, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Gorwedd Abaty Dinas Basing yn Nyffryn Maes Glas islaw Treffynnon, ger aber afon Dyfrdwy. Abaty Llywelyn Fawr a cheidwad Ffynnon Gwenffrewi, bu’n gartref i farddoniaeth Gymraeg, yn gysylltiedig â Llyfr Du Basing, a heddiw dyma fan cychwyn Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.FfynonellauBasingwerk Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Dinas Basing, abaty adfeiliedig rhestredig Gradd I ger Treffynnon, Sir y Fflint, a sefydlwyd yn 1132 gyda mynaich o Savigny, gan ddod yn Sistersaidd yn 1147; yn 1157 gwersyllodd Owain Gwynedd ei fyddin yn Ninas Basing, ar safle’r Hen Blas, cyn wynebu Harri II ym Mrwydr Ewlo, lle rhannodd ei fyddin a gyrru’r Saeson ar ffo; erbyn y 13eg ganrif roedd yr abaty dan nawdd Llywelyn Fawr, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi i’r abaty; defnyddiai’r mynaich nant Treffynnon i yrru melin ŷd a thrin gwlân eu defaid; ddwy ganrif cyn y diddymu dywedodd y gweledydd Cymreig Robin Ddu yr âi to’r ffreutur i eglwys dan Foel Famau, a phan werthwyd yr abaty aeth rhannau o’r to i eglwys y Santes Fair, Cilcain; aeth ei ffenestr Jesse i eglwys Sant Dyfnog, Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch; caewyd yn 1536; yng ngofal y wladwriaeth ers 1923, yn rhan o Barc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, dan ofal Cadw; mae’r rhan fwyaf o’r adeiladau, gan gynnwys yr eglwys groesffurf 50 m, o’r 13eg ganrif; man cychwyn Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.Abaty Dinas Basing ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: abaty canoloesol ger Maes-glas, i’r gogledd o Dreffynnon, ym Mharc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, yng ngofal Cadw; yn yr Oesoedd Canol gorweddai yng nghwmwd Cwnsyllt, cantref Tegeingl; yn y 13eg ganrif Llywelyn Fawr oedd noddwr yr abaty, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi i’r abaty; caewyd yn 1536; roedd gan nifer o Feirdd yr Uchelwyr gysylltiad ag Abaty Dinas Basing; cysylltir yr abaty â Llyfr Du Basing, llawysgrif a ysgrifennwyd gan y bardd Gutun Owain (bl. 1460–1500); roedd yn arbennig o lewyrchus dan yr abad olaf ond un, Thomas Pennant, oedd yn nodedig fel noddwr beirdd.The Black Book of Basingwerk ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (LlGC 7006D) (Saesneg)Copïwyd yng Nglyn y Groes; tudalennau 89–308 yn llaw Gutun Owain, y mae ei barhad yn rhedeg hyd 1461; Ystoria Dared, Brut y Brenhinedd, Brenhinedd y Saesson a Brut y Tywysogion; mae ei gloriau pren canoloesol wedi goroesi.
| Sefydlwyd | 1132; Sistersaidd o 1147FfynonellauBasingwerk Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Dinas Basing, abaty adfeiliedig rhestredig Gradd I ger Treffynnon, Sir y Fflint, a sefydlwyd yn 1132 gyda mynaich o Savigny, gan ddod yn Sistersaidd yn 1147; yn 1157 gwersyllodd Owain Gwynedd ei fyddin yn Ninas Basing, ar safle’r Hen Blas, cyn wynebu Harri II ym Mrwydr Ewlo, lle rhannodd ei fyddin a gyrru’r Saeson ar ffo; erbyn y 13eg ganrif roedd yr abaty dan nawdd Llywelyn Fawr, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi i’r abaty; defnyddiai’r mynaich nant Treffynnon i yrru melin ŷd a thrin gwlân eu defaid; ddwy ganrif cyn y diddymu dywedodd y gweledydd Cymreig Robin Ddu yr âi to’r ffreutur i eglwys dan Foel Famau, a phan werthwyd yr abaty aeth rhannau o’r to i eglwys y Santes Fair, Cilcain; aeth ei ffenestr Jesse i eglwys Sant Dyfnog, Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch; caewyd yn 1536; yng ngofal y wladwriaeth ers 1923, yn rhan o Barc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, dan ofal Cadw; mae’r rhan fwyaf o’r adeiladau, gan gynnwys yr eglwys groesffurf 50 m, o’r 13eg ganrif; man cychwyn Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.Abaty Dinas Basing ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: abaty canoloesol ger Maes-glas, i’r gogledd o Dreffynnon, ym Mharc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, yng ngofal Cadw; yn yr Oesoedd Canol gorweddai yng nghwmwd Cwnsyllt, cantref Tegeingl; yn y 13eg ganrif Llywelyn Fawr oedd noddwr yr abaty, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi i’r abaty; caewyd yn 1536; roedd gan nifer o Feirdd yr Uchelwyr gysylltiad ag Abaty Dinas Basing; cysylltir yr abaty â Llyfr Du Basing, llawysgrif a ysgrifennwyd gan y bardd Gutun Owain (bl. 1460–1500); roedd yn arbennig o lewyrchus dan yr abad olaf ond un, Thomas Pennant, oedd yn nodedig fel noddwr beirdd. |
|---|---|
| Cantref | Tegeingl, cwmwd CwnsylltFfynhonnellAbaty Dinas Basing ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: abaty canoloesol ger Maes-glas, i’r gogledd o Dreffynnon, ym Mharc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, yng ngofal Cadw; yn yr Oesoedd Canol gorweddai yng nghwmwd Cwnsyllt, cantref Tegeingl; yn y 13eg ganrif Llywelyn Fawr oedd noddwr yr abaty, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi i’r abaty; caewyd yn 1536; roedd gan nifer o Feirdd yr Uchelwyr gysylltiad ag Abaty Dinas Basing; cysylltir yr abaty â Llyfr Du Basing, llawysgrif a ysgrifennwyd gan y bardd Gutun Owain (bl. 1460–1500); roedd yn arbennig o lewyrchus dan yr abad olaf ond un, Thomas Pennant, oedd yn nodedig fel noddwr beirdd. |
| Eglwys | 50 metr o hyd, ar ffurf croesFfynhonnellBasingwerk Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Dinas Basing, abaty adfeiliedig rhestredig Gradd I ger Treffynnon, Sir y Fflint, a sefydlwyd yn 1132 gyda mynaich o Savigny, gan ddod yn Sistersaidd yn 1147; yn 1157 gwersyllodd Owain Gwynedd ei fyddin yn Ninas Basing, ar safle’r Hen Blas, cyn wynebu Harri II ym Mrwydr Ewlo, lle rhannodd ei fyddin a gyrru’r Saeson ar ffo; erbyn y 13eg ganrif roedd yr abaty dan nawdd Llywelyn Fawr, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi i’r abaty; defnyddiai’r mynaich nant Treffynnon i yrru melin ŷd a thrin gwlân eu defaid; ddwy ganrif cyn y diddymu dywedodd y gweledydd Cymreig Robin Ddu yr âi to’r ffreutur i eglwys dan Foel Famau, a phan werthwyd yr abaty aeth rhannau o’r to i eglwys y Santes Fair, Cilcain; aeth ei ffenestr Jesse i eglwys Sant Dyfnog, Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch; caewyd yn 1536; yng ngofal y wladwriaeth ers 1923, yn rhan o Barc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, dan ofal Cadw; mae’r rhan fwyaf o’r adeiladau, gan gynnwys yr eglwys groesffurf 50 m, o’r 13eg ganrif; man cychwyn Llwybr Pererinion Gogledd Cymru. |
Gwersyll Owain Gwynedd
Yn 1157 gwersyllodd Owain Gwynedd ei fyddin yn Ninas Basing, ar safle cyfagos yr Hen Blas bryd hynny, gan gau ffordd Harri II. Yn yr ymladd a ddilynodd yn Ewlo rhannodd ei fyddin a gyrru’r Saeson ar ffo.FfynhonnellBasingwerk Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Dinas Basing, abaty adfeiliedig rhestredig Gradd I ger Treffynnon, Sir y Fflint, a sefydlwyd yn 1132 gyda mynaich o Savigny, gan ddod yn Sistersaidd yn 1147; yn 1157 gwersyllodd Owain Gwynedd ei fyddin yn Ninas Basing, ar safle’r Hen Blas, cyn wynebu Harri II ym Mrwydr Ewlo, lle rhannodd ei fyddin a gyrru’r Saeson ar ffo; erbyn y 13eg ganrif roedd yr abaty dan nawdd Llywelyn Fawr, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi i’r abaty; defnyddiai’r mynaich nant Treffynnon i yrru melin ŷd a thrin gwlân eu defaid; ddwy ganrif cyn y diddymu dywedodd y gweledydd Cymreig Robin Ddu yr âi to’r ffreutur i eglwys dan Foel Famau, a phan werthwyd yr abaty aeth rhannau o’r to i eglwys y Santes Fair, Cilcain; aeth ei ffenestr Jesse i eglwys Sant Dyfnog, Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch; caewyd yn 1536; yng ngofal y wladwriaeth ers 1923, yn rhan o Barc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, dan ofal Cadw; mae’r rhan fwyaf o’r adeiladau, gan gynnwys yr eglwys groesffurf 50 m, o’r 13eg ganrif; man cychwyn Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.
Ffynnon Gwenffrewi
Erbyn y 13eg ganrif Llywelyn Fawr oedd noddwr yr abaty, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi iddo. Harneisiodd y mynaich nant Treffynnon i droi melin ŷd ac i drin gwlân eu defaid.FfynonellauBasingwerk Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Dinas Basing, abaty adfeiliedig rhestredig Gradd I ger Treffynnon, Sir y Fflint, a sefydlwyd yn 1132 gyda mynaich o Savigny, gan ddod yn Sistersaidd yn 1147; yn 1157 gwersyllodd Owain Gwynedd ei fyddin yn Ninas Basing, ar safle’r Hen Blas, cyn wynebu Harri II ym Mrwydr Ewlo, lle rhannodd ei fyddin a gyrru’r Saeson ar ffo; erbyn y 13eg ganrif roedd yr abaty dan nawdd Llywelyn Fawr, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi i’r abaty; defnyddiai’r mynaich nant Treffynnon i yrru melin ŷd a thrin gwlân eu defaid; ddwy ganrif cyn y diddymu dywedodd y gweledydd Cymreig Robin Ddu yr âi to’r ffreutur i eglwys dan Foel Famau, a phan werthwyd yr abaty aeth rhannau o’r to i eglwys y Santes Fair, Cilcain; aeth ei ffenestr Jesse i eglwys Sant Dyfnog, Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch; caewyd yn 1536; yng ngofal y wladwriaeth ers 1923, yn rhan o Barc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, dan ofal Cadw; mae’r rhan fwyaf o’r adeiladau, gan gynnwys yr eglwys groesffurf 50 m, o’r 13eg ganrif; man cychwyn Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.Abaty Dinas Basing ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: abaty canoloesol ger Maes-glas, i’r gogledd o Dreffynnon, ym Mharc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, yng ngofal Cadw; yn yr Oesoedd Canol gorweddai yng nghwmwd Cwnsyllt, cantref Tegeingl; yn y 13eg ganrif Llywelyn Fawr oedd noddwr yr abaty, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi i’r abaty; caewyd yn 1536; roedd gan nifer o Feirdd yr Uchelwyr gysylltiad ag Abaty Dinas Basing; cysylltir yr abaty â Llyfr Du Basing, llawysgrif a ysgrifennwyd gan y bardd Gutun Owain (bl. 1460–1500); roedd yn arbennig o lewyrchus dan yr abad olaf ond un, Thomas Pennant, oedd yn nodedig fel noddwr beirdd.
Llyfr Du Basing
Roedd gan lawer o Feirdd yr Uchelwyr gysylltiad â Dinas Basing. Mae’r abaty’n rhoi ei enw i Lyfr Du Basing, a ysgrifennwyd yn rhannol gan y bardd Gutun Owain, sy’n cynnwys Brut y Brenhinedd a Brut y Tywysogion. Ffynnai’r abaty yn arbennig dan yr Abad Thomas Pennant, a oedd yn nodedig fel noddwr beirdd.FfynonellauAbaty Dinas Basing ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: abaty canoloesol ger Maes-glas, i’r gogledd o Dreffynnon, ym Mharc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, yng ngofal Cadw; yn yr Oesoedd Canol gorweddai yng nghwmwd Cwnsyllt, cantref Tegeingl; yn y 13eg ganrif Llywelyn Fawr oedd noddwr yr abaty, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi i’r abaty; caewyd yn 1536; roedd gan nifer o Feirdd yr Uchelwyr gysylltiad ag Abaty Dinas Basing; cysylltir yr abaty â Llyfr Du Basing, llawysgrif a ysgrifennwyd gan y bardd Gutun Owain (bl. 1460–1500); roedd yn arbennig o lewyrchus dan yr abad olaf ond un, Thomas Pennant, oedd yn nodedig fel noddwr beirdd.The Black Book of Basingwerk ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (LlGC 7006D) (Saesneg)Copïwyd yng Nglyn y Groes; tudalennau 89–308 yn llaw Gutun Owain, y mae ei barhad yn rhedeg hyd 1461; Ystoria Dared, Brut y Brenhinedd, Brenhinedd y Saesson a Brut y Tywysogion; mae ei gloriau pren canoloesol wedi goroesi.
Geiriau Robin Ddu
Ddwy ganrif cyn i’r abaty gau yn 1536, dywedodd y gweledydd Cymreig Robin Ddu yr âi to’r ffreutur i eglwys dan Foel Famau. Pan werthwyd yr abaty, aeth rhannau o’i do i eglwys y Santes Fair yng Nghilcain, dan lethrau Moel Famau, ac aeth ei ffenestr Jesse i eglwys Sant Dyfnog yn Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch.FfynhonnellBasingwerk Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Dinas Basing, abaty adfeiliedig rhestredig Gradd I ger Treffynnon, Sir y Fflint, a sefydlwyd yn 1132 gyda mynaich o Savigny, gan ddod yn Sistersaidd yn 1147; yn 1157 gwersyllodd Owain Gwynedd ei fyddin yn Ninas Basing, ar safle’r Hen Blas, cyn wynebu Harri II ym Mrwydr Ewlo, lle rhannodd ei fyddin a gyrru’r Saeson ar ffo; erbyn y 13eg ganrif roedd yr abaty dan nawdd Llywelyn Fawr, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi i’r abaty; defnyddiai’r mynaich nant Treffynnon i yrru melin ŷd a thrin gwlân eu defaid; ddwy ganrif cyn y diddymu dywedodd y gweledydd Cymreig Robin Ddu yr âi to’r ffreutur i eglwys dan Foel Famau, a phan werthwyd yr abaty aeth rhannau o’r to i eglwys y Santes Fair, Cilcain; aeth ei ffenestr Jesse i eglwys Sant Dyfnog, Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch; caewyd yn 1536; yng ngofal y wladwriaeth ers 1923, yn rhan o Barc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, dan ofal Cadw; mae’r rhan fwyaf o’r adeiladau, gan gynnwys yr eglwys groesffurf 50 m, o’r 13eg ganrif; man cychwyn Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.
Ymweld
Mae’r abaty yng ngofal y wladwriaeth ers 1923 ac fe’i rheolir gan Cadw o fewn Parc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas. Daw’r rhan fwyaf o’r hyn sy’n sefyll, yr eglwys, y clwysty ac adeiladau’r mynaich, o’r 13eg ganrif, ac mae pererinion yn cychwyn oddi yma ar Lwybr Pererinion Gogledd Cymru.FfynonellauBasingwerk Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Dinas Basing, abaty adfeiliedig rhestredig Gradd I ger Treffynnon, Sir y Fflint, a sefydlwyd yn 1132 gyda mynaich o Savigny, gan ddod yn Sistersaidd yn 1147; yn 1157 gwersyllodd Owain Gwynedd ei fyddin yn Ninas Basing, ar safle’r Hen Blas, cyn wynebu Harri II ym Mrwydr Ewlo, lle rhannodd ei fyddin a gyrru’r Saeson ar ffo; erbyn y 13eg ganrif roedd yr abaty dan nawdd Llywelyn Fawr, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi i’r abaty; defnyddiai’r mynaich nant Treffynnon i yrru melin ŷd a thrin gwlân eu defaid; ddwy ganrif cyn y diddymu dywedodd y gweledydd Cymreig Robin Ddu yr âi to’r ffreutur i eglwys dan Foel Famau, a phan werthwyd yr abaty aeth rhannau o’r to i eglwys y Santes Fair, Cilcain; aeth ei ffenestr Jesse i eglwys Sant Dyfnog, Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch; caewyd yn 1536; yng ngofal y wladwriaeth ers 1923, yn rhan o Barc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, dan ofal Cadw; mae’r rhan fwyaf o’r adeiladau, gan gynnwys yr eglwys groesffurf 50 m, o’r 13eg ganrif; man cychwyn Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.Abaty Dinas Basing ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: abaty canoloesol ger Maes-glas, i’r gogledd o Dreffynnon, ym Mharc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas, yng ngofal Cadw; yn yr Oesoedd Canol gorweddai yng nghwmwd Cwnsyllt, cantref Tegeingl; yn y 13eg ganrif Llywelyn Fawr oedd noddwr yr abaty, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi i’r abaty; caewyd yn 1536; roedd gan nifer o Feirdd yr Uchelwyr gysylltiad ag Abaty Dinas Basing; cysylltir yr abaty â Llyfr Du Basing, llawysgrif a ysgrifennwyd gan y bardd Gutun Owain (bl. 1460–1500); roedd yn arbennig o lewyrchus dan yr abad olaf ond un, Thomas Pennant, oedd yn nodedig fel noddwr beirdd.
Pobl y lle hwn
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf



