Hanes Cymru / Oes y Tywysogion

Oes y Tywysogion

Abaty Dinas Basing

Abaty Sistersaidd ger Treffynnon, a sefydlwyd yn 1131, a ofalai am y pererinion at Ffynnon Gwenffrewi. Heddiw dyma fan cychwyn Llwybr Pererinion Gogledd Cymru i Enlli.

Llun: Cabidyldy a bwâu adfeiliedig Abaty Dinas Basing, ger Treffynnon · Paul Buckingham, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1131 53.287° N, 3.209° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Gorwedd Abaty Dinas Basing yn Nyffryn Maes Glas islaw Treffynnon, ger aber afon Dyfrdwy. Abaty Llywelyn Fawr a cheidwad Ffynnon Gwenffrewi, bu’n gartref i farddoniaeth Gymraeg, yn gysylltiedig â Llyfr Du Basing, a heddiw dyma fan cychwyn Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.

Sefydlwyd1132; Sistersaidd o 1147
CantrefTegeingl, cwmwd Cwnsyllt
Eglwys50 metr o hyd, ar ffurf croes

Gwersyll Owain Gwynedd

Yn 1157 gwersyllodd Owain Gwynedd ei fyddin yn Ninas Basing, ar safle cyfagos yr Hen Blas bryd hynny, gan gau ffordd Harri II. Yn yr ymladd a ddilynodd yn Ewlo rhannodd ei fyddin a gyrru’r Saeson ar ffo.

Ffynnon Gwenffrewi

Erbyn y 13eg ganrif Llywelyn Fawr oedd noddwr yr abaty, a rhoddodd ei fab Dafydd ap Llywelyn Ffynnon Gwenffrewi iddo. Harneisiodd y mynaich nant Treffynnon i droi melin ŷd ac i drin gwlân eu defaid.

Llyfr Du Basing

Roedd gan lawer o Feirdd yr Uchelwyr gysylltiad â Dinas Basing. Mae’r abaty’n rhoi ei enw i Lyfr Du Basing, a ysgrifennwyd yn rhannol gan y bardd Gutun Owain, sy’n cynnwys Brut y Brenhinedd a Brut y Tywysogion. Ffynnai’r abaty yn arbennig dan yr Abad Thomas Pennant, a oedd yn nodedig fel noddwr beirdd.

Geiriau Robin Ddu

Ddwy ganrif cyn i’r abaty gau yn 1536, dywedodd y gweledydd Cymreig Robin Ddu yr âi to’r ffreutur i eglwys dan Foel Famau. Pan werthwyd yr abaty, aeth rhannau o’i do i eglwys y Santes Fair yng Nghilcain, dan lethrau Moel Famau, ac aeth ei ffenestr Jesse i eglwys Sant Dyfnog yn Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch.

Ymweld

Mae’r abaty yng ngofal y wladwriaeth ers 1923 ac fe’i rheolir gan Cadw o fewn Parc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas. Daw’r rhan fwyaf o’r hyn sy’n sefyll, yr eglwys, y clwysty ac adeiladau’r mynaich, o’r 13eg ganrif, ac mae pererinion yn cychwyn oddi yma ar Lwybr Pererinion Gogledd Cymru.

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf