Hanes Cymru / Oes y Tywysogion

Oes y Tywysogion

Castell Ewloe

Castell Cymreig ynghudd mewn pant coediog yn Sir y Fflint, yn agos i’r fan lle ymosododd Owain Gwynedd ar fyddin Harri II yn 1157.

Llun: Adfeilion Castell Ewloe, a godwyd gan dywysogion Cymru, yng nghoed Wepre · Rept0n1x, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. 1210 53.200° N, 3.067° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Mae Castell Ewloe yn cuddio yng nghoed Wepre, bron ar y ffin â Lloegr. Fe’i codwyd gan dywysogion Gwynedd, ac mae ar safle mwyaf beiddgar unrhyw un o’u cestyll, dan drwyn garsiwn Caer.

CantrefTegeingl, yn y Berfeddwlad
Cryfhawyd1257, gan Lywelyn ap Gruffudd
Y gorthwr CymreigTua 11 metr o uchder

Buddugoliaeth 1157

Ymddengys i Owain Gwynedd godi castell o bridd a phren yma tua 1146, i warchod y ffordd ar hyd yr arfordir o Gaer i’r Berfeddwlad. Yn 1157 cyfarfu ei luoedd â byddin Harri II yn Ewlo, a’r Cymry a orfu.

Y gorthwr Cymreig

Yn y ward uchaf saif tŵr ar ffurf D a elwir y gorthwr Cymreig, ar graig, yn debyg iawn i’r tŵr a gododd Llywelyn Fawr yng Nghastell y Bere. Codai ei furiau, dau fetr o drwch ar y gwaelod, i tua un metr ar ddeg, gyda neuadd ar y llawr cyntaf a gyrhaeddid gan risiau, saethdyllau yn ei ochrau crwm a ffenestr fwaog yn edrych dros y ward isaf.

Llywelyn ap Gruffudd

Yn 1256–57 adenillodd Llywelyn ap Gruffudd y Berfeddwlad a chryfhau Ewloe, gan ychwanegu llenfur o gwmpas ward a ffynnon, gyda thŵr crwn yn ei gornel orllewinol. Yn 1259 a 1260 bu’r castell yn fan cyfarfod i drafodaethau rhwng y Cymry a’r Saeson.

Ymweld

Yn 1311 roedd llawer o’r castell yn dal i sefyll. Heddiw mae o fewn Parc Wepre, yn rhestredig Gradd I ac yng ngofal Cadw, a gellir cerdded ato am ddim drwy Goed Wepre; ers 2024 mae Cadw yn defnyddio’i enw Cymraeg yn Saesneg hefyd.

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf