

Oes y Seintiau
Ffynnon Gwenffrewi
Mae’r ffynnon sanctaidd yn Nhreffynnon wedi denu pererinion yn ddi-dor ers dros dri chant ar ddeg o flynyddoedd, yn hwy nag unrhyw gysegrfa arall ym Mhrydain.
Llun: Y pwll ymdrochi a chapel y ffynnon o’r Oesoedd Canol diweddar yn Ffynnon Gwenffrewi, Treffynnon · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Seintiau Rhos a’r Berfeddwlad →

Ystyr yr enw
Ffynnon Gwenffrewi: ffynnon Santes Gwenffrewi
Ffynnon Gwenffrewi
- Ffynnon ffynnon
- Gwenffrewi Gwenffrewi Santes
Ffynnon Wenffrewi, yn Nhreffynnon, Sir y Fflint, yw ffynnon sanctaidd Gwenffrewi, y santes a adferodd Beuno’n fyw. Dyma’r unig gysegrfa ym Mhrydain na pheidiodd y pererinion â dod iddi erioed, ac maent yn dal i ymdrochi yn ei dyfroedd heddiw.FfynonellauSt Winefride’s Well ↗Wikipedia (Saesneg)Ffynnon Wenffrewi, ffynnon sanctaidd a chysegrfa genedlaethol yn Nhreffynnon, Sir y Fflint; fe’i henwir ar ôl Gwenffrewi, santes o’r 7fed ganrif, disgybl Beuno Sant, a adferodd Beuno’n fyw, a’r ffynnon yn tarddu lle syrthiodd; adroddir ei hanes mewn dwy Fuchedd o’r 12fed ganrif, ac yn ddiweddarach arweiniodd gymuned yng Ngwytherin, lle’i claddwyd; mae darn o greirfa o Wytherin, Arch Gwenfrewi, yn dangos ei bod yn cael ei hanrhydeddu’n santes erbyn canol yr 8fed ganrif; enwir eglwys ‘Haliwel’ gyntaf yn 1093; rhoddwyd i Abaty Dinas Basing yn 1135; cyrchfan pererinion enwog am ei dyfroedd iachusol; ysgrifennodd y bardd Tudur Aled fod ‘pob iarll, pob llyswr, pob brenin’ yn arfer mynd; yn ôl cerdd gan Siôn ap Hywel talodd yr Abad Thomas Pennant o Ddinas Basing am y capel presennol yn 1512, ac mae dyddio cylchoedd coed yn rhoi coed ei do tua 1525; mae’r ffynnon yn unigryw ymysg lleoedd sanctaidd Prydain am i’w phererindodau barhau’n ddi-dor drwy’r Diwygiad; bu’r Jeswitiaid yn y dref o 1590 i’r 20fed ganrif; codwyd dau dŷ ymolchi yn 1869; yn 1917 sychodd mwyngloddio yng nghwm Maes-glas y ffynnon, a dygwyd dŵr o darddiad newydd; mae’r capel yn rhestredig Gradd I ac yng ngofal Cadw, gyda chapel uchaf a chrypt y ffynnon, lle mae basn siâp seren yn dal y tarddiad, a cherflun o’r santes o’r 18fed ganrif; gall ymwelwyr ymdrochi ar adegau penodol; canolfan ymwelwyr ac amgueddfa; pererindodau grŵp sawl gwaith y flwyddyn.St Winefride’s Chapel and Well ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: cyrchfan pererinion ers o leiaf 1115; mae’r ffynnon yn tarddu lle’r adferodd Beuno Wenffrewi’n fyw; mae’r capel o ddiwedd y 1400au; dywedir mai dyma’r safle pererindod hynaf ym Mhrydain a gafodd ymwelwyr yn ddi-dor.
| Santes | Gwenffrewi, o’r 7fed ganrifFfynhonnellSt Winefride’s Well ↗Wikipedia (Saesneg)Ffynnon Wenffrewi, ffynnon sanctaidd a chysegrfa genedlaethol yn Nhreffynnon, Sir y Fflint; fe’i henwir ar ôl Gwenffrewi, santes o’r 7fed ganrif, disgybl Beuno Sant, a adferodd Beuno’n fyw, a’r ffynnon yn tarddu lle syrthiodd; adroddir ei hanes mewn dwy Fuchedd o’r 12fed ganrif, ac yn ddiweddarach arweiniodd gymuned yng Ngwytherin, lle’i claddwyd; mae darn o greirfa o Wytherin, Arch Gwenfrewi, yn dangos ei bod yn cael ei hanrhydeddu’n santes erbyn canol yr 8fed ganrif; enwir eglwys ‘Haliwel’ gyntaf yn 1093; rhoddwyd i Abaty Dinas Basing yn 1135; cyrchfan pererinion enwog am ei dyfroedd iachusol; ysgrifennodd y bardd Tudur Aled fod ‘pob iarll, pob llyswr, pob brenin’ yn arfer mynd; yn ôl cerdd gan Siôn ap Hywel talodd yr Abad Thomas Pennant o Ddinas Basing am y capel presennol yn 1512, ac mae dyddio cylchoedd coed yn rhoi coed ei do tua 1525; mae’r ffynnon yn unigryw ymysg lleoedd sanctaidd Prydain am i’w phererindodau barhau’n ddi-dor drwy’r Diwygiad; bu’r Jeswitiaid yn y dref o 1590 i’r 20fed ganrif; codwyd dau dŷ ymolchi yn 1869; yn 1917 sychodd mwyngloddio yng nghwm Maes-glas y ffynnon, a dygwyd dŵr o darddiad newydd; mae’r capel yn rhestredig Gradd I ac yng ngofal Cadw, gyda chapel uchaf a chrypt y ffynnon, lle mae basn siâp seren yn dal y tarddiad, a cherflun o’r santes o’r 18fed ganrif; gall ymwelwyr ymdrochi ar adegau penodol; canolfan ymwelwyr ac amgueddfa; pererindodau grŵp sawl gwaith y flwyddyn. |
|---|---|
| Pererinion | Ers o leiaf 1115FfynhonnellSt Winefride’s Chapel and Well ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: cyrchfan pererinion ers o leiaf 1115; mae’r ffynnon yn tarddu lle’r adferodd Beuno Wenffrewi’n fyw; mae’r capel o ddiwedd y 1400au; dywedir mai dyma’r safle pererindod hynaf ym Mhrydain a gafodd ymwelwyr yn ddi-dor. |
| Capel | Rhestredig Gradd I, yng ngofal CadwFfynhonnellSt Winefride’s Well ↗Wikipedia (Saesneg)Ffynnon Wenffrewi, ffynnon sanctaidd a chysegrfa genedlaethol yn Nhreffynnon, Sir y Fflint; fe’i henwir ar ôl Gwenffrewi, santes o’r 7fed ganrif, disgybl Beuno Sant, a adferodd Beuno’n fyw, a’r ffynnon yn tarddu lle syrthiodd; adroddir ei hanes mewn dwy Fuchedd o’r 12fed ganrif, ac yn ddiweddarach arweiniodd gymuned yng Ngwytherin, lle’i claddwyd; mae darn o greirfa o Wytherin, Arch Gwenfrewi, yn dangos ei bod yn cael ei hanrhydeddu’n santes erbyn canol yr 8fed ganrif; enwir eglwys ‘Haliwel’ gyntaf yn 1093; rhoddwyd i Abaty Dinas Basing yn 1135; cyrchfan pererinion enwog am ei dyfroedd iachusol; ysgrifennodd y bardd Tudur Aled fod ‘pob iarll, pob llyswr, pob brenin’ yn arfer mynd; yn ôl cerdd gan Siôn ap Hywel talodd yr Abad Thomas Pennant o Ddinas Basing am y capel presennol yn 1512, ac mae dyddio cylchoedd coed yn rhoi coed ei do tua 1525; mae’r ffynnon yn unigryw ymysg lleoedd sanctaidd Prydain am i’w phererindodau barhau’n ddi-dor drwy’r Diwygiad; bu’r Jeswitiaid yn y dref o 1590 i’r 20fed ganrif; codwyd dau dŷ ymolchi yn 1869; yn 1917 sychodd mwyngloddio yng nghwm Maes-glas y ffynnon, a dygwyd dŵr o darddiad newydd; mae’r capel yn rhestredig Gradd I ac yng ngofal Cadw, gyda chapel uchaf a chrypt y ffynnon, lle mae basn siâp seren yn dal y tarddiad, a cherflun o’r santes o’r 18fed ganrif; gall ymwelwyr ymdrochi ar adegau penodol; canolfan ymwelwyr ac amgueddfa; pererindodau grŵp sawl gwaith y flwyddyn. |
Gwenffrewi a Beuno
Roedd Gwenffrewi yn ddisgybl i Beuno Sant, a oedd wedi codi eglwys yn Nhegeingl. Dywed ei hanes, a adroddir mewn dwy Fuchedd o’r ddeuddegfed ganrif, i ffynnon darddu o’r ddaear lle syrthiodd, ac i Beuno ei hadfer yn fyw. Aeth ymlaen i arwain cymuned eglwysig yng Ngwytherin, lle’i claddwyd. Mae darn o’i chreirfa o Wytherin yn dangos ei bod yn cael ei hanrhydeddu’n santes erbyn yr wythfed ganrif.FfynonellauSt Winefride’s Well ↗Wikipedia (Saesneg)Ffynnon Wenffrewi, ffynnon sanctaidd a chysegrfa genedlaethol yn Nhreffynnon, Sir y Fflint; fe’i henwir ar ôl Gwenffrewi, santes o’r 7fed ganrif, disgybl Beuno Sant, a adferodd Beuno’n fyw, a’r ffynnon yn tarddu lle syrthiodd; adroddir ei hanes mewn dwy Fuchedd o’r 12fed ganrif, ac yn ddiweddarach arweiniodd gymuned yng Ngwytherin, lle’i claddwyd; mae darn o greirfa o Wytherin, Arch Gwenfrewi, yn dangos ei bod yn cael ei hanrhydeddu’n santes erbyn canol yr 8fed ganrif; enwir eglwys ‘Haliwel’ gyntaf yn 1093; rhoddwyd i Abaty Dinas Basing yn 1135; cyrchfan pererinion enwog am ei dyfroedd iachusol; ysgrifennodd y bardd Tudur Aled fod ‘pob iarll, pob llyswr, pob brenin’ yn arfer mynd; yn ôl cerdd gan Siôn ap Hywel talodd yr Abad Thomas Pennant o Ddinas Basing am y capel presennol yn 1512, ac mae dyddio cylchoedd coed yn rhoi coed ei do tua 1525; mae’r ffynnon yn unigryw ymysg lleoedd sanctaidd Prydain am i’w phererindodau barhau’n ddi-dor drwy’r Diwygiad; bu’r Jeswitiaid yn y dref o 1590 i’r 20fed ganrif; codwyd dau dŷ ymolchi yn 1869; yn 1917 sychodd mwyngloddio yng nghwm Maes-glas y ffynnon, a dygwyd dŵr o darddiad newydd; mae’r capel yn rhestredig Gradd I ac yng ngofal Cadw, gyda chapel uchaf a chrypt y ffynnon, lle mae basn siâp seren yn dal y tarddiad, a cherflun o’r santes o’r 18fed ganrif; gall ymwelwyr ymdrochi ar adegau penodol; canolfan ymwelwyr ac amgueddfa; pererindodau grŵp sawl gwaith y flwyddyn.St Winefride’s Chapel and Well ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: cyrchfan pererinion ers o leiaf 1115; mae’r ffynnon yn tarddu lle’r adferodd Beuno Wenffrewi’n fyw; mae’r capel o ddiwedd y 1400au; dywedir mai dyma’r safle pererindod hynaf ym Mhrydain a gafodd ymwelwyr yn ddi-dor.
Pob iarll, pob brenin
Enwir yr eglwys yma gyntaf yn 1093, ac yn 1135 fe’i rhoddwyd i Abaty Dinas Basing. Deuai pererinion am y dyfroedd iachusol, ac ysgrifennodd y bardd Tudur Aled fod pob iarll yn arfer mynd yno, pob llyswr a phob brenin.FfynhonnellSt Winefride’s Well ↗Wikipedia (Saesneg)Ffynnon Wenffrewi, ffynnon sanctaidd a chysegrfa genedlaethol yn Nhreffynnon, Sir y Fflint; fe’i henwir ar ôl Gwenffrewi, santes o’r 7fed ganrif, disgybl Beuno Sant, a adferodd Beuno’n fyw, a’r ffynnon yn tarddu lle syrthiodd; adroddir ei hanes mewn dwy Fuchedd o’r 12fed ganrif, ac yn ddiweddarach arweiniodd gymuned yng Ngwytherin, lle’i claddwyd; mae darn o greirfa o Wytherin, Arch Gwenfrewi, yn dangos ei bod yn cael ei hanrhydeddu’n santes erbyn canol yr 8fed ganrif; enwir eglwys ‘Haliwel’ gyntaf yn 1093; rhoddwyd i Abaty Dinas Basing yn 1135; cyrchfan pererinion enwog am ei dyfroedd iachusol; ysgrifennodd y bardd Tudur Aled fod ‘pob iarll, pob llyswr, pob brenin’ yn arfer mynd; yn ôl cerdd gan Siôn ap Hywel talodd yr Abad Thomas Pennant o Ddinas Basing am y capel presennol yn 1512, ac mae dyddio cylchoedd coed yn rhoi coed ei do tua 1525; mae’r ffynnon yn unigryw ymysg lleoedd sanctaidd Prydain am i’w phererindodau barhau’n ddi-dor drwy’r Diwygiad; bu’r Jeswitiaid yn y dref o 1590 i’r 20fed ganrif; codwyd dau dŷ ymolchi yn 1869; yn 1917 sychodd mwyngloddio yng nghwm Maes-glas y ffynnon, a dygwyd dŵr o darddiad newydd; mae’r capel yn rhestredig Gradd I ac yng ngofal Cadw, gyda chapel uchaf a chrypt y ffynnon, lle mae basn siâp seren yn dal y tarddiad, a cherflun o’r santes o’r 18fed ganrif; gall ymwelwyr ymdrochi ar adegau penodol; canolfan ymwelwyr ac amgueddfa; pererindodau grŵp sawl gwaith y flwyddyn.
Y capel dros y ffynnon
Mae dwy ran i’r capel sy’n sefyll heddiw, capel uchaf a chrypt y ffynnon oddi tano, lle mae basn siâp seren yn dal y tarddiad a cherflun o’r santes o’r ddeunawfed ganrif yn edrych drosto. Dywed cerdd gan Siôn ap Hywel mai Thomas Pennant, abad Dinas Basing, a dalodd amdano yn 1512.FfynonellauSt Winefride’s Well ↗Wikipedia (Saesneg)Ffynnon Wenffrewi, ffynnon sanctaidd a chysegrfa genedlaethol yn Nhreffynnon, Sir y Fflint; fe’i henwir ar ôl Gwenffrewi, santes o’r 7fed ganrif, disgybl Beuno Sant, a adferodd Beuno’n fyw, a’r ffynnon yn tarddu lle syrthiodd; adroddir ei hanes mewn dwy Fuchedd o’r 12fed ganrif, ac yn ddiweddarach arweiniodd gymuned yng Ngwytherin, lle’i claddwyd; mae darn o greirfa o Wytherin, Arch Gwenfrewi, yn dangos ei bod yn cael ei hanrhydeddu’n santes erbyn canol yr 8fed ganrif; enwir eglwys ‘Haliwel’ gyntaf yn 1093; rhoddwyd i Abaty Dinas Basing yn 1135; cyrchfan pererinion enwog am ei dyfroedd iachusol; ysgrifennodd y bardd Tudur Aled fod ‘pob iarll, pob llyswr, pob brenin’ yn arfer mynd; yn ôl cerdd gan Siôn ap Hywel talodd yr Abad Thomas Pennant o Ddinas Basing am y capel presennol yn 1512, ac mae dyddio cylchoedd coed yn rhoi coed ei do tua 1525; mae’r ffynnon yn unigryw ymysg lleoedd sanctaidd Prydain am i’w phererindodau barhau’n ddi-dor drwy’r Diwygiad; bu’r Jeswitiaid yn y dref o 1590 i’r 20fed ganrif; codwyd dau dŷ ymolchi yn 1869; yn 1917 sychodd mwyngloddio yng nghwm Maes-glas y ffynnon, a dygwyd dŵr o darddiad newydd; mae’r capel yn rhestredig Gradd I ac yng ngofal Cadw, gyda chapel uchaf a chrypt y ffynnon, lle mae basn siâp seren yn dal y tarddiad, a cherflun o’r santes o’r 18fed ganrif; gall ymwelwyr ymdrochi ar adegau penodol; canolfan ymwelwyr ac amgueddfa; pererindodau grŵp sawl gwaith y flwyddyn.St Winefride’s Chapel and Well ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: cyrchfan pererinion ers o leiaf 1115; mae’r ffynnon yn tarddu lle’r adferodd Beuno Wenffrewi’n fyw; mae’r capel o ddiwedd y 1400au; dywedir mai dyma’r safle pererindod hynaf ym Mhrydain a gafodd ymwelwyr yn ddi-dor.
Pererinion na pheidiodd
Drwy’r Diwygiad a’r canrifoedd wedyn, pan waharddwyd pererindota, daliodd y bobl i ddod, a gwarchododd pobl leol y capel. Nid oes yr un lle sanctaidd arall ym Mhrydain wedi cadw ei bererindodau’n ddi-dor fel hyn.FfynhonnellSt Winefride’s Well ↗Wikipedia (Saesneg)Ffynnon Wenffrewi, ffynnon sanctaidd a chysegrfa genedlaethol yn Nhreffynnon, Sir y Fflint; fe’i henwir ar ôl Gwenffrewi, santes o’r 7fed ganrif, disgybl Beuno Sant, a adferodd Beuno’n fyw, a’r ffynnon yn tarddu lle syrthiodd; adroddir ei hanes mewn dwy Fuchedd o’r 12fed ganrif, ac yn ddiweddarach arweiniodd gymuned yng Ngwytherin, lle’i claddwyd; mae darn o greirfa o Wytherin, Arch Gwenfrewi, yn dangos ei bod yn cael ei hanrhydeddu’n santes erbyn canol yr 8fed ganrif; enwir eglwys ‘Haliwel’ gyntaf yn 1093; rhoddwyd i Abaty Dinas Basing yn 1135; cyrchfan pererinion enwog am ei dyfroedd iachusol; ysgrifennodd y bardd Tudur Aled fod ‘pob iarll, pob llyswr, pob brenin’ yn arfer mynd; yn ôl cerdd gan Siôn ap Hywel talodd yr Abad Thomas Pennant o Ddinas Basing am y capel presennol yn 1512, ac mae dyddio cylchoedd coed yn rhoi coed ei do tua 1525; mae’r ffynnon yn unigryw ymysg lleoedd sanctaidd Prydain am i’w phererindodau barhau’n ddi-dor drwy’r Diwygiad; bu’r Jeswitiaid yn y dref o 1590 i’r 20fed ganrif; codwyd dau dŷ ymolchi yn 1869; yn 1917 sychodd mwyngloddio yng nghwm Maes-glas y ffynnon, a dygwyd dŵr o darddiad newydd; mae’r capel yn rhestredig Gradd I ac yng ngofal Cadw, gyda chapel uchaf a chrypt y ffynnon, lle mae basn siâp seren yn dal y tarddiad, a cherflun o’r santes o’r 18fed ganrif; gall ymwelwyr ymdrochi ar adegau penodol; canolfan ymwelwyr ac amgueddfa; pererindodau grŵp sawl gwaith y flwyddyn.
Y ffynnon heddiw
Codwyd tai ymolchi yn 1869. Pan sychodd mwyngloddio yng nghwm Maes-glas y ffynnon yn 1917, dygwyd dŵr o darddiad newydd i’w chadw i lifo. Gall ymwelwyr ymdrochi yn y pwll ar adegau penodol neu lenwi potel o’r tap tu allan, mae canolfan ymwelwyr ac amgueddfa, a daw pererindodau grŵp sawl gwaith y flwyddyn.FfynhonnellSt Winefride’s Well ↗Wikipedia (Saesneg)Ffynnon Wenffrewi, ffynnon sanctaidd a chysegrfa genedlaethol yn Nhreffynnon, Sir y Fflint; fe’i henwir ar ôl Gwenffrewi, santes o’r 7fed ganrif, disgybl Beuno Sant, a adferodd Beuno’n fyw, a’r ffynnon yn tarddu lle syrthiodd; adroddir ei hanes mewn dwy Fuchedd o’r 12fed ganrif, ac yn ddiweddarach arweiniodd gymuned yng Ngwytherin, lle’i claddwyd; mae darn o greirfa o Wytherin, Arch Gwenfrewi, yn dangos ei bod yn cael ei hanrhydeddu’n santes erbyn canol yr 8fed ganrif; enwir eglwys ‘Haliwel’ gyntaf yn 1093; rhoddwyd i Abaty Dinas Basing yn 1135; cyrchfan pererinion enwog am ei dyfroedd iachusol; ysgrifennodd y bardd Tudur Aled fod ‘pob iarll, pob llyswr, pob brenin’ yn arfer mynd; yn ôl cerdd gan Siôn ap Hywel talodd yr Abad Thomas Pennant o Ddinas Basing am y capel presennol yn 1512, ac mae dyddio cylchoedd coed yn rhoi coed ei do tua 1525; mae’r ffynnon yn unigryw ymysg lleoedd sanctaidd Prydain am i’w phererindodau barhau’n ddi-dor drwy’r Diwygiad; bu’r Jeswitiaid yn y dref o 1590 i’r 20fed ganrif; codwyd dau dŷ ymolchi yn 1869; yn 1917 sychodd mwyngloddio yng nghwm Maes-glas y ffynnon, a dygwyd dŵr o darddiad newydd; mae’r capel yn rhestredig Gradd I ac yng ngofal Cadw, gyda chapel uchaf a chrypt y ffynnon, lle mae basn siâp seren yn dal y tarddiad, a cherflun o’r santes o’r 18fed ganrif; gall ymwelwyr ymdrochi ar adegau penodol; canolfan ymwelwyr ac amgueddfa; pererindodau grŵp sawl gwaith y flwyddyn.
Ffynonellau a darllen pellach
Beth ddigwyddodd yma
Ffynnon Gwenfrewi (cronicl cynnar:Buchedd Gwenfrewi, y 12fed ganrif)
Yn ôl traddodiad, tarddodd ffynnon lle syrthiodd Gwenfrewi, a chododd Beuno hi’n fyw. Mae Treffynnon wedi denu pererinion byth oddi ar hynny.
Ffynnon Gwenfrewi
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Lleoedd sanctaidd
0 / 8Llwybrau pererinion, ffynhonnau sanctaidd ac ynys yr ugain mil o seintiau.
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf










