Hanes Cymru / Oes y Seintiau

Oes y Seintiau

Ffynnon Gwenffrewi

Mae’r ffynnon sanctaidd yn Nhreffynnon wedi denu pererinion yn ddi-dor ers dros dri chant ar ddeg o flynyddoedd, yn hwy nag unrhyw gysegrfa arall ym Mhrydain.

Llun: Y pwll ymdrochi a chapel y ffynnon o’r Oesoedd Canol diweddar yn Ffynnon Gwenffrewi, Treffynnon · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
7th century 53.277° N, 3.223° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Y pwll ymdrochi a chapel y ffynnon o’r Oesoedd Canol diweddar yn Ffynnon Gwenffrewi, Treffynnon
Y pwll ymdrochi a chapel y ffynnon o’r Oesoedd Canol diweddar yn Ffynnon Gwenffrewi, Treffynnon · Llun: Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ystyr yr enw

Ffynnon Gwenffrewi: ffynnon Santes Gwenffrewi

Ffynnon Gwenffrewi

  • Ffynnon ffynnon
  • Gwenffrewi Gwenffrewi Santes

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Ffynnon Wenffrewi, yn Nhreffynnon, Sir y Fflint, yw ffynnon sanctaidd Gwenffrewi, y santes a adferodd Beuno’n fyw. Dyma’r unig gysegrfa ym Mhrydain na pheidiodd y pererinion â dod iddi erioed, ac maent yn dal i ymdrochi yn ei dyfroedd heddiw.

SantesGwenffrewi, o’r 7fed ganrif
PererinionErs o leiaf 1115
CapelRhestredig Gradd I, yng ngofal Cadw

Gwenffrewi a Beuno

Roedd Gwenffrewi yn ddisgybl i Beuno Sant, a oedd wedi codi eglwys yn Nhegeingl. Dywed ei hanes, a adroddir mewn dwy Fuchedd o’r ddeuddegfed ganrif, i ffynnon darddu o’r ddaear lle syrthiodd, ac i Beuno ei hadfer yn fyw. Aeth ymlaen i arwain cymuned eglwysig yng Ngwytherin, lle’i claddwyd. Mae darn o’i chreirfa o Wytherin yn dangos ei bod yn cael ei hanrhydeddu’n santes erbyn yr wythfed ganrif.

Pob iarll, pob brenin

Enwir yr eglwys yma gyntaf yn 1093, ac yn 1135 fe’i rhoddwyd i Abaty Dinas Basing. Deuai pererinion am y dyfroedd iachusol, ac ysgrifennodd y bardd Tudur Aled fod pob iarll yn arfer mynd yno, pob llyswr a phob brenin.

Y capel dros y ffynnon

Mae dwy ran i’r capel sy’n sefyll heddiw, capel uchaf a chrypt y ffynnon oddi tano, lle mae basn siâp seren yn dal y tarddiad a cherflun o’r santes o’r ddeunawfed ganrif yn edrych drosto. Dywed cerdd gan Siôn ap Hywel mai Thomas Pennant, abad Dinas Basing, a dalodd amdano yn 1512.

Pererinion na pheidiodd

Drwy’r Diwygiad a’r canrifoedd wedyn, pan waharddwyd pererindota, daliodd y bobl i ddod, a gwarchododd pobl leol y capel. Nid oes yr un lle sanctaidd arall ym Mhrydain wedi cadw ei bererindodau’n ddi-dor fel hyn.

Y ffynnon heddiw

Codwyd tai ymolchi yn 1869. Pan sychodd mwyngloddio yng nghwm Maes-glas y ffynnon yn 1917, dygwyd dŵr o darddiad newydd i’w chadw i lifo. Gall ymwelwyr ymdrochi yn y pwll ar adegau penodol neu lenwi potel o’r tap tu allan, mae canolfan ymwelwyr ac amgueddfa, a daw pererindodau grŵp sawl gwaith y flwyddyn.

Beth ddigwyddodd yma

  1. Ffynnon Gwenfrewi (cronicl cynnar:Buchedd Gwenfrewi, y 12fed ganrif)

    Yn ôl traddodiad, tarddodd ffynnon lle syrthiodd Gwenfrewi, a chododd Beuno hi’n fyw. Mae Treffynnon wedi denu pererinion byth oddi ar hynny.

    Ffynnon Gwenfrewi

Casglwch y set

Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf