
Hanes Cymru / Oes y Brenhinoedd
Oes y Brenhinoedd
Croes Caeriw
Croes gerfiedig dal o’r 1000au a godwyd er cof am Faredudd ab Edwin, brenin Deheubarth a disgynnydd Hywel Dda, a syrthiodd mewn brwydr yn 1035.
Llun: Castell Caeriw dros bwll y felin · Andrew, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Caeriw: caer, gydag ail ran a all fod yn rhiw, llethr
Caeriw
- Cae caer (collwyd yr r)
- riw rhiw, llethr, yn ôl pob tebyg
Saif Croes Caeriw bedwar metr o uchder ger Castell Caeriw yn ne Sir Benfro. Fe’i codwyd yn yr 1030au i Faredudd ab Edwin, brenin Deheubarth a disgynnydd i Hywel Dda, ac fe’i hystyrir yn un o henebion Cristnogol cynnar gorau Cymru.FfynonellauCarew Cross ↗Wikipedia (Saesneg)Croes Caeriw, cofeb restredig Gradd I o’r 11eg ganrif ym mhentref Caeriw, Sir Benfro; enghraifft bwysig o groes goffa o’r 11eg ganrif, y credir ei bod yn coffáu Maredudd ab Edwin o Ddeheubarth, a fu farw yn 1035, cyd-reolwr Deheubarth gyda’i frawd Hywel ab Edwin, ac y credir ei bod yn dyddio o tua adeg ei farw; gwyddys amdani yng Nghaeriw o tua 1690; ailosodwyd yn ei slot â phlwm yn 1844; symudwyd i’r castell gerllaw er diogelwch yn yr Ail Ryfel Byd ac yna’i gosod yn ôl ger y ffordd; rhestrwyd yn Radd I ar 14 Mai 1970 ‘fel croes gyfansawdd nodweddiadol Gymreig ac un o henebion Cristnogol cynnar gorau Cymru’; ysbrydolodd Croes Caeriw arwydd Cadw; tebyg ei chynllun i’r groes yn Nanhyfer; arysgrif ar yr wyneb gorllewinol MARGIT EUT REX ETG[uin] FILIUS, ac fel arall wedi’i cherfio â phatrymau haniaethol; 4 metr o uchder, mewn dwy ran wedi’u huno â thyno, y rhan uchaf o dywodfaen Sir Gaerfyrddin a’r rhan isaf o garreg igneaidd o’r Preselau.Carew High Cross ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 103458): saif Croes Caeriw ar dir Castell Caeriw, ac fe’i symudwyd o leiaf ddwywaith ers ei gwneud yn y degawdau cyn y Goresgyniad Normanaidd, unwaith wedi iddi ddod i ofal y wladwriaeth ac eto yn yr Ail Ryfel Byd, pan dynnwyd hi’n ddarnau a’i chadw er diogelwch; credir i’w harysgrif, MARGITEUT REX ETG[UIN] FILIUS, ‘[croes] Maredudd fab Edwin’, gael ei thorri rhwng 1033 a 1035 i anrhydeddu brenhiniaeth Maredudd ab Edwin; heblaw am banel a adawyd yn wag, efallai ar gyfer ail arysgrif na wnaed erioed, mae’r groes ben olwyn wedi’i cherfio’n gyfoethog â phatrymau geometrig a phlethedig fel croes Nanhyfer; wedi’i gwneud o ddwy garreg, tywodfaen Sir Gaerfyrddin a chraig folcanig o’r Preselau, mae ganddi gymysgedd hardd o fotiffau Cymreig, Gwyddelig a Llychlynnaidd, ac fe’i disgrifiwyd yn garreg filltir yng nghelfyddyd Cymru.Carew Cross ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: credir mai cofeb brenin o Gymro a syrthiodd mewn brwydr yw hi; arysgrif ‘croes Margiteut fab Etguin’, Maredudd, disgynnydd Hywel Dda, a reolai Ddeheubarth ac a fu farw mewn brwydr yn 1035; ysbrydolodd logo Cadw.
| Brenin | Maredudd ab Edwin o DdeheubarthFfynonellauCarew Cross ↗Wikipedia (Saesneg)Croes Caeriw, cofeb restredig Gradd I o’r 11eg ganrif ym mhentref Caeriw, Sir Benfro; enghraifft bwysig o groes goffa o’r 11eg ganrif, y credir ei bod yn coffáu Maredudd ab Edwin o Ddeheubarth, a fu farw yn 1035, cyd-reolwr Deheubarth gyda’i frawd Hywel ab Edwin, ac y credir ei bod yn dyddio o tua adeg ei farw; gwyddys amdani yng Nghaeriw o tua 1690; ailosodwyd yn ei slot â phlwm yn 1844; symudwyd i’r castell gerllaw er diogelwch yn yr Ail Ryfel Byd ac yna’i gosod yn ôl ger y ffordd; rhestrwyd yn Radd I ar 14 Mai 1970 ‘fel croes gyfansawdd nodweddiadol Gymreig ac un o henebion Cristnogol cynnar gorau Cymru’; ysbrydolodd Croes Caeriw arwydd Cadw; tebyg ei chynllun i’r groes yn Nanhyfer; arysgrif ar yr wyneb gorllewinol MARGIT EUT REX ETG[uin] FILIUS, ac fel arall wedi’i cherfio â phatrymau haniaethol; 4 metr o uchder, mewn dwy ran wedi’u huno â thyno, y rhan uchaf o dywodfaen Sir Gaerfyrddin a’r rhan isaf o garreg igneaidd o’r Preselau.Croes Caeriw ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mae Croes Caeriw yn gofeb i Faredudd ab Edwin, brenin teyrnas Deheubarth, ym mhentref Caeriw yn ne Sir Benfro; 13 troedfedd, 4 m, o daldra; dywed ei harysgrif Ladin ‘croes Margiteut fab Etguin’, y credir ei bod yn cyfeirio at Faredudd ab Edwin, a fu farw mewn brwydr yn 1035; roedd Maredudd yn ddisgynnydd i’r deddfwr a’r brenin Hywel Dda; mae’r groes wedi’i cherfio â phatrymau coeth o glymau a phlethi, dylunio hynafol ar ei orau yn ôl Cadw, ac ysbrydolodd logo’r corff hwnnw. |
|---|---|
| Uchder | 4 metr, mewn dwy garregFfynhonnellCarew Cross ↗Wikipedia (Saesneg)Croes Caeriw, cofeb restredig Gradd I o’r 11eg ganrif ym mhentref Caeriw, Sir Benfro; enghraifft bwysig o groes goffa o’r 11eg ganrif, y credir ei bod yn coffáu Maredudd ab Edwin o Ddeheubarth, a fu farw yn 1035, cyd-reolwr Deheubarth gyda’i frawd Hywel ab Edwin, ac y credir ei bod yn dyddio o tua adeg ei farw; gwyddys amdani yng Nghaeriw o tua 1690; ailosodwyd yn ei slot â phlwm yn 1844; symudwyd i’r castell gerllaw er diogelwch yn yr Ail Ryfel Byd ac yna’i gosod yn ôl ger y ffordd; rhestrwyd yn Radd I ar 14 Mai 1970 ‘fel croes gyfansawdd nodweddiadol Gymreig ac un o henebion Cristnogol cynnar gorau Cymru’; ysbrydolodd Croes Caeriw arwydd Cadw; tebyg ei chynllun i’r groes yn Nanhyfer; arysgrif ar yr wyneb gorllewinol MARGIT EUT REX ETG[uin] FILIUS, ac fel arall wedi’i cherfio â phatrymau haniaethol; 4 metr o uchder, mewn dwy ran wedi’u huno â thyno, y rhan uchaf o dywodfaen Sir Gaerfyrddin a’r rhan isaf o garreg igneaidd o’r Preselau. |
| Rhestredig | Gradd I, 1970FfynhonnellCarew Cross ↗Wikipedia (Saesneg)Croes Caeriw, cofeb restredig Gradd I o’r 11eg ganrif ym mhentref Caeriw, Sir Benfro; enghraifft bwysig o groes goffa o’r 11eg ganrif, y credir ei bod yn coffáu Maredudd ab Edwin o Ddeheubarth, a fu farw yn 1035, cyd-reolwr Deheubarth gyda’i frawd Hywel ab Edwin, ac y credir ei bod yn dyddio o tua adeg ei farw; gwyddys amdani yng Nghaeriw o tua 1690; ailosodwyd yn ei slot â phlwm yn 1844; symudwyd i’r castell gerllaw er diogelwch yn yr Ail Ryfel Byd ac yna’i gosod yn ôl ger y ffordd; rhestrwyd yn Radd I ar 14 Mai 1970 ‘fel croes gyfansawdd nodweddiadol Gymreig ac un o henebion Cristnogol cynnar gorau Cymru’; ysbrydolodd Croes Caeriw arwydd Cadw; tebyg ei chynllun i’r groes yn Nanhyfer; arysgrif ar yr wyneb gorllewinol MARGIT EUT REX ETG[uin] FILIUS, ac fel arall wedi’i cherfio â phatrymau haniaethol; 4 metr o uchder, mewn dwy ran wedi’u huno â thyno, y rhan uchaf o dywodfaen Sir Gaerfyrddin a’r rhan isaf o garreg igneaidd o’r Preselau. |
Croes brenin
Rheolai Maredudd ab Edwin Ddeheubarth gyda’i frawd Hywel ab Edwin, a syrthiodd mewn brwydr yn 1035. Ar wyneb gorllewinol y groes torrwyd y geiriau MARGIT EUT REX ETG[uin] FILIUS, croes y Brenin Maredudd fab Edwin, a gerfiwyd rhwng 1033 a 1035 i anrhydeddu ei frenhiniaeth.FfynonellauCarew Cross ↗Wikipedia (Saesneg)Croes Caeriw, cofeb restredig Gradd I o’r 11eg ganrif ym mhentref Caeriw, Sir Benfro; enghraifft bwysig o groes goffa o’r 11eg ganrif, y credir ei bod yn coffáu Maredudd ab Edwin o Ddeheubarth, a fu farw yn 1035, cyd-reolwr Deheubarth gyda’i frawd Hywel ab Edwin, ac y credir ei bod yn dyddio o tua adeg ei farw; gwyddys amdani yng Nghaeriw o tua 1690; ailosodwyd yn ei slot â phlwm yn 1844; symudwyd i’r castell gerllaw er diogelwch yn yr Ail Ryfel Byd ac yna’i gosod yn ôl ger y ffordd; rhestrwyd yn Radd I ar 14 Mai 1970 ‘fel croes gyfansawdd nodweddiadol Gymreig ac un o henebion Cristnogol cynnar gorau Cymru’; ysbrydolodd Croes Caeriw arwydd Cadw; tebyg ei chynllun i’r groes yn Nanhyfer; arysgrif ar yr wyneb gorllewinol MARGIT EUT REX ETG[uin] FILIUS, ac fel arall wedi’i cherfio â phatrymau haniaethol; 4 metr o uchder, mewn dwy ran wedi’u huno â thyno, y rhan uchaf o dywodfaen Sir Gaerfyrddin a’r rhan isaf o garreg igneaidd o’r Preselau.Carew High Cross ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 103458): saif Croes Caeriw ar dir Castell Caeriw, ac fe’i symudwyd o leiaf ddwywaith ers ei gwneud yn y degawdau cyn y Goresgyniad Normanaidd, unwaith wedi iddi ddod i ofal y wladwriaeth ac eto yn yr Ail Ryfel Byd, pan dynnwyd hi’n ddarnau a’i chadw er diogelwch; credir i’w harysgrif, MARGITEUT REX ETG[UIN] FILIUS, ‘[croes] Maredudd fab Edwin’, gael ei thorri rhwng 1033 a 1035 i anrhydeddu brenhiniaeth Maredudd ab Edwin; heblaw am banel a adawyd yn wag, efallai ar gyfer ail arysgrif na wnaed erioed, mae’r groes ben olwyn wedi’i cherfio’n gyfoethog â phatrymau geometrig a phlethedig fel croes Nanhyfer; wedi’i gwneud o ddwy garreg, tywodfaen Sir Gaerfyrddin a chraig folcanig o’r Preselau, mae ganddi gymysgedd hardd o fotiffau Cymreig, Gwyddelig a Llychlynnaidd, ac fe’i disgrifiwyd yn garreg filltir yng nghelfyddyd Cymru.Croes Caeriw ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mae Croes Caeriw yn gofeb i Faredudd ab Edwin, brenin teyrnas Deheubarth, ym mhentref Caeriw yn ne Sir Benfro; 13 troedfedd, 4 m, o daldra; dywed ei harysgrif Ladin ‘croes Margiteut fab Etguin’, y credir ei bod yn cyfeirio at Faredudd ab Edwin, a fu farw mewn brwydr yn 1035; roedd Maredudd yn ddisgynnydd i’r deddfwr a’r brenin Hywel Dda; mae’r groes wedi’i cherfio â phatrymau coeth o glymau a phlethi, dylunio hynafol ar ei orau yn ôl Cadw, ac ysbrydolodd logo’r corff hwnnw.
Dwy garreg yn un
Gwnaed y groes o ddwy garreg wedi’u huno, ei phen o dywodfaen Sir Gaerfyrddin a’i choes o graig folcanig o’r Preselau. Mae pob wyneb wedi’i gerfio’n gyfoethog â chlymau, plethi a phatrymau geometrig, fel y groes fawr yn Nanhyfer, a gadawyd un panel yn wag, efallai ar gyfer ail arysgrif na wnaed erioed.FfynonellauCarew High Cross ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 103458): saif Croes Caeriw ar dir Castell Caeriw, ac fe’i symudwyd o leiaf ddwywaith ers ei gwneud yn y degawdau cyn y Goresgyniad Normanaidd, unwaith wedi iddi ddod i ofal y wladwriaeth ac eto yn yr Ail Ryfel Byd, pan dynnwyd hi’n ddarnau a’i chadw er diogelwch; credir i’w harysgrif, MARGITEUT REX ETG[UIN] FILIUS, ‘[croes] Maredudd fab Edwin’, gael ei thorri rhwng 1033 a 1035 i anrhydeddu brenhiniaeth Maredudd ab Edwin; heblaw am banel a adawyd yn wag, efallai ar gyfer ail arysgrif na wnaed erioed, mae’r groes ben olwyn wedi’i cherfio’n gyfoethog â phatrymau geometrig a phlethedig fel croes Nanhyfer; wedi’i gwneud o ddwy garreg, tywodfaen Sir Gaerfyrddin a chraig folcanig o’r Preselau, mae ganddi gymysgedd hardd o fotiffau Cymreig, Gwyddelig a Llychlynnaidd, ac fe’i disgrifiwyd yn garreg filltir yng nghelfyddyd Cymru.Carew Cross ↗Wikipedia (Saesneg)Croes Caeriw, cofeb restredig Gradd I o’r 11eg ganrif ym mhentref Caeriw, Sir Benfro; enghraifft bwysig o groes goffa o’r 11eg ganrif, y credir ei bod yn coffáu Maredudd ab Edwin o Ddeheubarth, a fu farw yn 1035, cyd-reolwr Deheubarth gyda’i frawd Hywel ab Edwin, ac y credir ei bod yn dyddio o tua adeg ei farw; gwyddys amdani yng Nghaeriw o tua 1690; ailosodwyd yn ei slot â phlwm yn 1844; symudwyd i’r castell gerllaw er diogelwch yn yr Ail Ryfel Byd ac yna’i gosod yn ôl ger y ffordd; rhestrwyd yn Radd I ar 14 Mai 1970 ‘fel croes gyfansawdd nodweddiadol Gymreig ac un o henebion Cristnogol cynnar gorau Cymru’; ysbrydolodd Croes Caeriw arwydd Cadw; tebyg ei chynllun i’r groes yn Nanhyfer; arysgrif ar yr wyneb gorllewinol MARGIT EUT REX ETG[uin] FILIUS, ac fel arall wedi’i cherfio â phatrymau haniaethol; 4 metr o uchder, mewn dwy ran wedi’u huno â thyno, y rhan uchaf o dywodfaen Sir Gaerfyrddin a’r rhan isaf o garreg igneaidd o’r Preselau.Croes Caeriw ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mae Croes Caeriw yn gofeb i Faredudd ab Edwin, brenin teyrnas Deheubarth, ym mhentref Caeriw yn ne Sir Benfro; 13 troedfedd, 4 m, o daldra; dywed ei harysgrif Ladin ‘croes Margiteut fab Etguin’, y credir ei bod yn cyfeirio at Faredudd ab Edwin, a fu farw mewn brwydr yn 1035; roedd Maredudd yn ddisgynnydd i’r deddfwr a’r brenin Hywel Dda; mae’r groes wedi’i cherfio â phatrymau coeth o glymau a phlethi, dylunio hynafol ar ei orau yn ôl Cadw, ac ysbrydolodd logo’r corff hwnnw.
Carreg filltir yng nghelfyddyd Cymru
Mae ei cherfiadau’n cyfuno patrymau Cymreig, Gwyddelig a Llychlynnaidd, ac fe’i galwyd yn garreg filltir yng nghelfyddyd Cymru. Pan restrwyd hi yn 1970 fe’i disgrifiwyd yn y geiriau hyn:FfynonellauCarew High Cross ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 103458): saif Croes Caeriw ar dir Castell Caeriw, ac fe’i symudwyd o leiaf ddwywaith ers ei gwneud yn y degawdau cyn y Goresgyniad Normanaidd, unwaith wedi iddi ddod i ofal y wladwriaeth ac eto yn yr Ail Ryfel Byd, pan dynnwyd hi’n ddarnau a’i chadw er diogelwch; credir i’w harysgrif, MARGITEUT REX ETG[UIN] FILIUS, ‘[croes] Maredudd fab Edwin’, gael ei thorri rhwng 1033 a 1035 i anrhydeddu brenhiniaeth Maredudd ab Edwin; heblaw am banel a adawyd yn wag, efallai ar gyfer ail arysgrif na wnaed erioed, mae’r groes ben olwyn wedi’i cherfio’n gyfoethog â phatrymau geometrig a phlethedig fel croes Nanhyfer; wedi’i gwneud o ddwy garreg, tywodfaen Sir Gaerfyrddin a chraig folcanig o’r Preselau, mae ganddi gymysgedd hardd o fotiffau Cymreig, Gwyddelig a Llychlynnaidd, ac fe’i disgrifiwyd yn garreg filltir yng nghelfyddyd Cymru.Carew Cross ↗Wikipedia (Saesneg)Croes Caeriw, cofeb restredig Gradd I o’r 11eg ganrif ym mhentref Caeriw, Sir Benfro; enghraifft bwysig o groes goffa o’r 11eg ganrif, y credir ei bod yn coffáu Maredudd ab Edwin o Ddeheubarth, a fu farw yn 1035, cyd-reolwr Deheubarth gyda’i frawd Hywel ab Edwin, ac y credir ei bod yn dyddio o tua adeg ei farw; gwyddys amdani yng Nghaeriw o tua 1690; ailosodwyd yn ei slot â phlwm yn 1844; symudwyd i’r castell gerllaw er diogelwch yn yr Ail Ryfel Byd ac yna’i gosod yn ôl ger y ffordd; rhestrwyd yn Radd I ar 14 Mai 1970 ‘fel croes gyfansawdd nodweddiadol Gymreig ac un o henebion Cristnogol cynnar gorau Cymru’; ysbrydolodd Croes Caeriw arwydd Cadw; tebyg ei chynllun i’r groes yn Nanhyfer; arysgrif ar yr wyneb gorllewinol MARGIT EUT REX ETG[uin] FILIUS, ac fel arall wedi’i cherfio â phatrymau haniaethol; 4 metr o uchder, mewn dwy ran wedi’u huno â thyno, y rhan uchaf o dywodfaen Sir Gaerfyrddin a’r rhan isaf o garreg igneaidd o’r Preselau.
Croes gyfansawdd nodweddiadol Gymreig ac un o henebion Cristnogol cynnar gorau Cymru.
Y rhestru yn 1970FfynhonnellCarew Cross ↗Wikipedia (Saesneg)Croes Caeriw, cofeb restredig Gradd I o’r 11eg ganrif ym mhentref Caeriw, Sir Benfro; enghraifft bwysig o groes goffa o’r 11eg ganrif, y credir ei bod yn coffáu Maredudd ab Edwin o Ddeheubarth, a fu farw yn 1035, cyd-reolwr Deheubarth gyda’i frawd Hywel ab Edwin, ac y credir ei bod yn dyddio o tua adeg ei farw; gwyddys amdani yng Nghaeriw o tua 1690; ailosodwyd yn ei slot â phlwm yn 1844; symudwyd i’r castell gerllaw er diogelwch yn yr Ail Ryfel Byd ac yna’i gosod yn ôl ger y ffordd; rhestrwyd yn Radd I ar 14 Mai 1970 ‘fel croes gyfansawdd nodweddiadol Gymreig ac un o henebion Cristnogol cynnar gorau Cymru’; ysbrydolodd Croes Caeriw arwydd Cadw; tebyg ei chynllun i’r groes yn Nanhyfer; arysgrif ar yr wyneb gorllewinol MARGIT EUT REX ETG[uin] FILIUS, ac fel arall wedi’i cherfio â phatrymau haniaethol; 4 metr o uchder, mewn dwy ran wedi’u huno â thyno, y rhan uchaf o dywodfaen Sir Gaerfyrddin a’r rhan isaf o garreg igneaidd o’r Preselau.
Arwydd Cadw
Bu Croes Caeriw yng Nghaeriw ers o leiaf 1690. Yn yr Ail Ryfel Byd tynnwyd hi i lawr a’i chadw’n ddiogel, yna’i chodi eto. Ysbrydolodd arwydd Cadw, sy’n gofalu am henebion hanesyddol Cymru.FfynonellauCarew Cross ↗Wikipedia (Saesneg)Croes Caeriw, cofeb restredig Gradd I o’r 11eg ganrif ym mhentref Caeriw, Sir Benfro; enghraifft bwysig o groes goffa o’r 11eg ganrif, y credir ei bod yn coffáu Maredudd ab Edwin o Ddeheubarth, a fu farw yn 1035, cyd-reolwr Deheubarth gyda’i frawd Hywel ab Edwin, ac y credir ei bod yn dyddio o tua adeg ei farw; gwyddys amdani yng Nghaeriw o tua 1690; ailosodwyd yn ei slot â phlwm yn 1844; symudwyd i’r castell gerllaw er diogelwch yn yr Ail Ryfel Byd ac yna’i gosod yn ôl ger y ffordd; rhestrwyd yn Radd I ar 14 Mai 1970 ‘fel croes gyfansawdd nodweddiadol Gymreig ac un o henebion Cristnogol cynnar gorau Cymru’; ysbrydolodd Croes Caeriw arwydd Cadw; tebyg ei chynllun i’r groes yn Nanhyfer; arysgrif ar yr wyneb gorllewinol MARGIT EUT REX ETG[uin] FILIUS, ac fel arall wedi’i cherfio â phatrymau haniaethol; 4 metr o uchder, mewn dwy ran wedi’u huno â thyno, y rhan uchaf o dywodfaen Sir Gaerfyrddin a’r rhan isaf o garreg igneaidd o’r Preselau.Carew High Cross ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 103458): saif Croes Caeriw ar dir Castell Caeriw, ac fe’i symudwyd o leiaf ddwywaith ers ei gwneud yn y degawdau cyn y Goresgyniad Normanaidd, unwaith wedi iddi ddod i ofal y wladwriaeth ac eto yn yr Ail Ryfel Byd, pan dynnwyd hi’n ddarnau a’i chadw er diogelwch; credir i’w harysgrif, MARGITEUT REX ETG[UIN] FILIUS, ‘[croes] Maredudd fab Edwin’, gael ei thorri rhwng 1033 a 1035 i anrhydeddu brenhiniaeth Maredudd ab Edwin; heblaw am banel a adawyd yn wag, efallai ar gyfer ail arysgrif na wnaed erioed, mae’r groes ben olwyn wedi’i cherfio’n gyfoethog â phatrymau geometrig a phlethedig fel croes Nanhyfer; wedi’i gwneud o ddwy garreg, tywodfaen Sir Gaerfyrddin a chraig folcanig o’r Preselau, mae ganddi gymysgedd hardd o fotiffau Cymreig, Gwyddelig a Llychlynnaidd, ac fe’i disgrifiwyd yn garreg filltir yng nghelfyddyd Cymru.Carew Cross ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: credir mai cofeb brenin o Gymro a syrthiodd mewn brwydr yw hi; arysgrif ‘croes Margiteut fab Etguin’, Maredudd, disgynnydd Hywel Dda, a reolai Ddeheubarth ac a fu farw mewn brwydr yn 1035; ysbrydolodd logo Cadw.
Pobl y lle hwn
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗
Ddoe a heddiw


Gwnaeth Syr Rhys ap Thomas, cynghreiriad mawr Cymreig Harri Tudur, Gaeriw yn gartref iddo, a chynhaliodd dwrnamaint enwog yma yn 1507. Ddau gan mlynedd ar ôl y print hwn, mae’r castell yn dal i edrych i’r un dŵr llonydd.
Ddoe: y castell dros y pwll melin · Charles Norris, engraved by Daniel Havell, CC0, Wikimedia CommonsHeddiw: y castell dros y pwll melin · M Packwood Ace, CC BY-SA 3.0, Wikimedia CommonsYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf



