
Cymru Glyndŵr
Castell Penfro
Ganed Harri Tudur yn y castell hwn yn 1457. Wyth mlynedd ar hugain yn ddiweddarach gorymdeithiodd drwy Gymru dan y ddraig goch a chipio coron Lloegr.
Llun: Castell Penfro, man geni Harri Tudur, a’i adlewyrchiad yn Llyn y Felin · JKMMX, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Brenhinoedd a thywysogion Dyfed →

Ystyr yr enw
Penfro: pen draw’r tir (pen + bro)
Penfro
- Pen pen
- fro bro, gwlado bro (treiglad meddal: b → f)
Saif Castell Penfro ar flaen penrhyn clogwynog rhwng dwy gilfach lanw o Aberdaugleddau. Yma y ganwyd Harri Tudur, a ddaeth yn Frenin Harri VII, yn 1457, ac yn yr ogof oddi tano mae olion pobl o ddiwedd oes yr iâ ddiwethaf.FfynonellauPembroke Castle, Pembroke ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 94945): caer ganoloesol enfawr ar flaen penrhyn clogwynog rhwng dwy gilfach lanw o Aberdaugleddau; gall darnau arian Rhufeinig awgrymu anheddiad cynharach; gwrthgloddiau’n bennaf hyd nes codi’r tŵr crwn mawr ddechrau’r 13eg ganrif, ac yna caewyd y ddwy ward â muriau dros y ganrif nesaf; cyfyd y tŵr mawr, heb ei adfer, at do bwaog a bylchfuriau dwy haen, a chafodd ei efelychu’n aml yn ne-orllewin Cymru, ym Menton, Maenorbŷr, Dinbych-y-pysgod a Llawhaden; o dan y ward fewnol mae’r Wogan, ogof naturiol a gaerwyd gyda’r castell; adferwyd y mur allanol â phum tŵr a phorthdy mawr i raddau helaeth; cafodd arolwg o’r awyr yn 2013 olion neuadd-dŷ mawr o ddiwedd yr Oesoedd Canol yn y ward allanol.Pembroke Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Penfro, yng nghanol tref Penfro, ar benrhyn creigiog ger dyfrffordd Aberdaugleddau; roedd pobl yn byw ar y safle yng nghyfnod y Rhufeiniaid, a dengys darganfyddiadau yn Ogof Wogan bobl yma ar ddiwedd oes yr iâ ddiwethaf; mwnt a beili Normanaidd i ddechrau; derbyniodd William Marshal ef gyda’r iarllaeth yn 1189 a’i ailgodi mewn carreg, gyda’r gorthwr crwn mawr, â tho cromennog a muriau hyd at 6 m o drwch yn y gwaelod; erbyn 1400 roedd Owain Glyndŵr wedi dechrau ei wrthryfel, a chafodd Penfro lonydd am i’r cwnstabl, Francis à Court, dalu aur i Lyndŵr; yn 1452 rhoddwyd y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur, a ddaeth â’i chwaer-yng-nghyfraith Margaret Beaufort i Benfro, lle yn 1457 y ganwyd ei hunig blentyn, Harri VII yn ddiweddarach; rhestredig Gradd I ers 1951; adferwyd o 1880 ac o 1928 gan yr Uwchfrigadydd Syr Ivor Philipps, ac mae bellach yn nwylo ymddiriedolaeth teulu Philipps a chyngor y dref, y castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru; cyrhaeddir Ogof Wogan oddi tano gan risiau o 55 gris o’r 13eg ganrif, a chafodd cloddio o 2021 ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, ag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl; ffilmiwyd The Lion in Winter (1968) a Me Before You (2016) yma.Henry VII of England ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 28 Ionawr 1457 yng nghastell Penfro, unig blentyn Margaret Beaufort, a oedd yn dair ar ddeg, ac Edmwnd Tudur, a fu farw dri mis cyn geni ei fab; magwyd ef gan ei ewythr Siasbar Tudur ac yna ar aelwyd Wiliam Herbert hyd 1469; yn 1471 ffodd i Lydaw a threulio’r rhan fwyaf o’r pedair blynedd ar ddeg nesaf dan nawdd y Dug François II; enillodd ei dras Gymreig o Duduriaid Môn gefnogaeth iddo yng Nghymru, a chariodd y ddraig goch yn ei orymdaith i Lundain wedi Bosworth.
| Y tŵr crwn mawr | Codwyd ddechrau’r 13eg ganrifFfynhonnellPembroke Castle, Pembroke ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 94945): caer ganoloesol enfawr ar flaen penrhyn clogwynog rhwng dwy gilfach lanw o Aberdaugleddau; gall darnau arian Rhufeinig awgrymu anheddiad cynharach; gwrthgloddiau’n bennaf hyd nes codi’r tŵr crwn mawr ddechrau’r 13eg ganrif, ac yna caewyd y ddwy ward â muriau dros y ganrif nesaf; cyfyd y tŵr mawr, heb ei adfer, at do bwaog a bylchfuriau dwy haen, a chafodd ei efelychu’n aml yn ne-orllewin Cymru, ym Menton, Maenorbŷr, Dinbych-y-pysgod a Llawhaden; o dan y ward fewnol mae’r Wogan, ogof naturiol a gaerwyd gyda’r castell; adferwyd y mur allanol â phum tŵr a phorthdy mawr i raddau helaeth; cafodd arolwg o’r awyr yn 2013 olion neuadd-dŷ mawr o ddiwedd yr Oesoedd Canol yn y ward allanol. |
|---|---|
| Ganed Harri Tudur | 28 Ionawr 1457FfynonellauHenry VII of England ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 28 Ionawr 1457 yng nghastell Penfro, unig blentyn Margaret Beaufort, a oedd yn dair ar ddeg, ac Edmwnd Tudur, a fu farw dri mis cyn geni ei fab; magwyd ef gan ei ewythr Siasbar Tudur ac yna ar aelwyd Wiliam Herbert hyd 1469; yn 1471 ffodd i Lydaw a threulio’r rhan fwyaf o’r pedair blynedd ar ddeg nesaf dan nawdd y Dug François II; enillodd ei dras Gymreig o Duduriaid Môn gefnogaeth iddo yng Nghymru, a chariodd y ddraig goch yn ei orymdaith i Lundain wedi Bosworth.Pembroke Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Penfro, yng nghanol tref Penfro, ar benrhyn creigiog ger dyfrffordd Aberdaugleddau; roedd pobl yn byw ar y safle yng nghyfnod y Rhufeiniaid, a dengys darganfyddiadau yn Ogof Wogan bobl yma ar ddiwedd oes yr iâ ddiwethaf; mwnt a beili Normanaidd i ddechrau; derbyniodd William Marshal ef gyda’r iarllaeth yn 1189 a’i ailgodi mewn carreg, gyda’r gorthwr crwn mawr, â tho cromennog a muriau hyd at 6 m o drwch yn y gwaelod; erbyn 1400 roedd Owain Glyndŵr wedi dechrau ei wrthryfel, a chafodd Penfro lonydd am i’r cwnstabl, Francis à Court, dalu aur i Lyndŵr; yn 1452 rhoddwyd y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur, a ddaeth â’i chwaer-yng-nghyfraith Margaret Beaufort i Benfro, lle yn 1457 y ganwyd ei hunig blentyn, Harri VII yn ddiweddarach; rhestredig Gradd I ers 1951; adferwyd o 1880 ac o 1928 gan yr Uwchfrigadydd Syr Ivor Philipps, ac mae bellach yn nwylo ymddiriedolaeth teulu Philipps a chyngor y dref, y castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru; cyrhaeddir Ogof Wogan oddi tano gan risiau o 55 gris o’r 13eg ganrif, a chafodd cloddio o 2021 ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, ag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl; ffilmiwyd The Lion in Winter (1968) a Me Before You (2016) yma. |
| Grisiau i lawr i ogof Wogan | 55FfynhonnellPembroke Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Penfro, yng nghanol tref Penfro, ar benrhyn creigiog ger dyfrffordd Aberdaugleddau; roedd pobl yn byw ar y safle yng nghyfnod y Rhufeiniaid, a dengys darganfyddiadau yn Ogof Wogan bobl yma ar ddiwedd oes yr iâ ddiwethaf; mwnt a beili Normanaidd i ddechrau; derbyniodd William Marshal ef gyda’r iarllaeth yn 1189 a’i ailgodi mewn carreg, gyda’r gorthwr crwn mawr, â tho cromennog a muriau hyd at 6 m o drwch yn y gwaelod; erbyn 1400 roedd Owain Glyndŵr wedi dechrau ei wrthryfel, a chafodd Penfro lonydd am i’r cwnstabl, Francis à Court, dalu aur i Lyndŵr; yn 1452 rhoddwyd y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur, a ddaeth â’i chwaer-yng-nghyfraith Margaret Beaufort i Benfro, lle yn 1457 y ganwyd ei hunig blentyn, Harri VII yn ddiweddarach; rhestredig Gradd I ers 1951; adferwyd o 1880 ac o 1928 gan yr Uwchfrigadydd Syr Ivor Philipps, ac mae bellach yn nwylo ymddiriedolaeth teulu Philipps a chyngor y dref, y castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru; cyrhaeddir Ogof Wogan oddi tano gan risiau o 55 gris o’r 13eg ganrif, a chafodd cloddio o 2021 ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, ag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl; ffilmiwyd The Lion in Winter (1968) a Me Before You (2016) yma. |
Ogof Wogan
O dan y castell mae’r Wogan, ogof galchfaen naturiol fawr, a gyrhaeddir o’r castell gan risiau o 55 gris o’r 13eg ganrif ac a gaewyd i mewn gydag ef. Mae cloddio ers 2021 wedi’i gwneud yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, ag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws a fu’n ymdrybaeddu yng ngwlyptiroedd Cymru 120,000 o flynyddoedd yn ôl.FfynonellauPembroke Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Penfro, yng nghanol tref Penfro, ar benrhyn creigiog ger dyfrffordd Aberdaugleddau; roedd pobl yn byw ar y safle yng nghyfnod y Rhufeiniaid, a dengys darganfyddiadau yn Ogof Wogan bobl yma ar ddiwedd oes yr iâ ddiwethaf; mwnt a beili Normanaidd i ddechrau; derbyniodd William Marshal ef gyda’r iarllaeth yn 1189 a’i ailgodi mewn carreg, gyda’r gorthwr crwn mawr, â tho cromennog a muriau hyd at 6 m o drwch yn y gwaelod; erbyn 1400 roedd Owain Glyndŵr wedi dechrau ei wrthryfel, a chafodd Penfro lonydd am i’r cwnstabl, Francis à Court, dalu aur i Lyndŵr; yn 1452 rhoddwyd y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur, a ddaeth â’i chwaer-yng-nghyfraith Margaret Beaufort i Benfro, lle yn 1457 y ganwyd ei hunig blentyn, Harri VII yn ddiweddarach; rhestredig Gradd I ers 1951; adferwyd o 1880 ac o 1928 gan yr Uwchfrigadydd Syr Ivor Philipps, ac mae bellach yn nwylo ymddiriedolaeth teulu Philipps a chyngor y dref, y castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru; cyrhaeddir Ogof Wogan oddi tano gan risiau o 55 gris o’r 13eg ganrif, a chafodd cloddio o 2021 ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, ag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl; ffilmiwyd The Lion in Winter (1968) a Me Before You (2016) yma.Pembroke Castle, Pembroke ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 94945): caer ganoloesol enfawr ar flaen penrhyn clogwynog rhwng dwy gilfach lanw o Aberdaugleddau; gall darnau arian Rhufeinig awgrymu anheddiad cynharach; gwrthgloddiau’n bennaf hyd nes codi’r tŵr crwn mawr ddechrau’r 13eg ganrif, ac yna caewyd y ddwy ward â muriau dros y ganrif nesaf; cyfyd y tŵr mawr, heb ei adfer, at do bwaog a bylchfuriau dwy haen, a chafodd ei efelychu’n aml yn ne-orllewin Cymru, ym Menton, Maenorbŷr, Dinbych-y-pysgod a Llawhaden; o dan y ward fewnol mae’r Wogan, ogof naturiol a gaerwyd gyda’r castell; adferwyd y mur allanol â phum tŵr a phorthdy mawr i raddau helaeth; cafodd arolwg o’r awyr yn 2013 olion neuadd-dŷ mawr o ddiwedd yr Oesoedd Canol yn y ward allanol.
Y tŵr mawr
Pridd a phren oedd y castell cyntaf ar y penrhyn, a godwyd gan y Normaniaid. Ailgododd William Marshal, a’i cafodd gydag iarllaeth Penfro yn 1189, ef mewn carreg, ac efelychwyd y tŵr crwn mawr a gododd, â’i do cromennog a’i furiau hyd at 6 metr o drwch, ar draws de-orllewin Cymru, ym Maenorbŷr, Dinbych-y-pysgod, Llawhaden a Benton.FfynonellauPembroke Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Penfro, yng nghanol tref Penfro, ar benrhyn creigiog ger dyfrffordd Aberdaugleddau; roedd pobl yn byw ar y safle yng nghyfnod y Rhufeiniaid, a dengys darganfyddiadau yn Ogof Wogan bobl yma ar ddiwedd oes yr iâ ddiwethaf; mwnt a beili Normanaidd i ddechrau; derbyniodd William Marshal ef gyda’r iarllaeth yn 1189 a’i ailgodi mewn carreg, gyda’r gorthwr crwn mawr, â tho cromennog a muriau hyd at 6 m o drwch yn y gwaelod; erbyn 1400 roedd Owain Glyndŵr wedi dechrau ei wrthryfel, a chafodd Penfro lonydd am i’r cwnstabl, Francis à Court, dalu aur i Lyndŵr; yn 1452 rhoddwyd y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur, a ddaeth â’i chwaer-yng-nghyfraith Margaret Beaufort i Benfro, lle yn 1457 y ganwyd ei hunig blentyn, Harri VII yn ddiweddarach; rhestredig Gradd I ers 1951; adferwyd o 1880 ac o 1928 gan yr Uwchfrigadydd Syr Ivor Philipps, ac mae bellach yn nwylo ymddiriedolaeth teulu Philipps a chyngor y dref, y castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru; cyrhaeddir Ogof Wogan oddi tano gan risiau o 55 gris o’r 13eg ganrif, a chafodd cloddio o 2021 ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, ag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl; ffilmiwyd The Lion in Winter (1968) a Me Before You (2016) yma.Pembroke Castle, Pembroke ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 94945): caer ganoloesol enfawr ar flaen penrhyn clogwynog rhwng dwy gilfach lanw o Aberdaugleddau; gall darnau arian Rhufeinig awgrymu anheddiad cynharach; gwrthgloddiau’n bennaf hyd nes codi’r tŵr crwn mawr ddechrau’r 13eg ganrif, ac yna caewyd y ddwy ward â muriau dros y ganrif nesaf; cyfyd y tŵr mawr, heb ei adfer, at do bwaog a bylchfuriau dwy haen, a chafodd ei efelychu’n aml yn ne-orllewin Cymru, ym Menton, Maenorbŷr, Dinbych-y-pysgod a Llawhaden; o dan y ward fewnol mae’r Wogan, ogof naturiol a gaerwyd gyda’r castell; adferwyd y mur allanol â phum tŵr a phorthdy mawr i raddau helaeth; cafodd arolwg o’r awyr yn 2013 olion neuadd-dŷ mawr o ddiwedd yr Oesoedd Canol yn y ward allanol.
Aur Glyndŵr
Yn ystod gwrthryfel Owain Glyndŵr ni ymosodwyd ar Benfro, am i’w gwnstabl, Francis à Court, dalu aur i Owain i fynd heibio iddo.FfynhonnellPembroke Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Penfro, yng nghanol tref Penfro, ar benrhyn creigiog ger dyfrffordd Aberdaugleddau; roedd pobl yn byw ar y safle yng nghyfnod y Rhufeiniaid, a dengys darganfyddiadau yn Ogof Wogan bobl yma ar ddiwedd oes yr iâ ddiwethaf; mwnt a beili Normanaidd i ddechrau; derbyniodd William Marshal ef gyda’r iarllaeth yn 1189 a’i ailgodi mewn carreg, gyda’r gorthwr crwn mawr, â tho cromennog a muriau hyd at 6 m o drwch yn y gwaelod; erbyn 1400 roedd Owain Glyndŵr wedi dechrau ei wrthryfel, a chafodd Penfro lonydd am i’r cwnstabl, Francis à Court, dalu aur i Lyndŵr; yn 1452 rhoddwyd y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur, a ddaeth â’i chwaer-yng-nghyfraith Margaret Beaufort i Benfro, lle yn 1457 y ganwyd ei hunig blentyn, Harri VII yn ddiweddarach; rhestredig Gradd I ers 1951; adferwyd o 1880 ac o 1928 gan yr Uwchfrigadydd Syr Ivor Philipps, ac mae bellach yn nwylo ymddiriedolaeth teulu Philipps a chyngor y dref, y castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru; cyrhaeddir Ogof Wogan oddi tano gan risiau o 55 gris o’r 13eg ganrif, a chafodd cloddio o 2021 ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, ag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl; ffilmiwyd The Lion in Winter (1968) a Me Before You (2016) yma.
Man geni Harri Tudur
Yn 1452 rhoddodd Harri VI y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur, mab Owain Tudur, a daeth Siasbar â’i chwaer-yng-nghyfraith ifanc Margaret Beaufort yma. Ar 28 Ionawr 1457 ganwyd iddi yn y castell Harri Tudur, a fyddai’n ennill y goron yn Bosworth yn 1485 ac yn sefydlu llinach y Tuduriaid.FfynonellauPembroke Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Penfro, yng nghanol tref Penfro, ar benrhyn creigiog ger dyfrffordd Aberdaugleddau; roedd pobl yn byw ar y safle yng nghyfnod y Rhufeiniaid, a dengys darganfyddiadau yn Ogof Wogan bobl yma ar ddiwedd oes yr iâ ddiwethaf; mwnt a beili Normanaidd i ddechrau; derbyniodd William Marshal ef gyda’r iarllaeth yn 1189 a’i ailgodi mewn carreg, gyda’r gorthwr crwn mawr, â tho cromennog a muriau hyd at 6 m o drwch yn y gwaelod; erbyn 1400 roedd Owain Glyndŵr wedi dechrau ei wrthryfel, a chafodd Penfro lonydd am i’r cwnstabl, Francis à Court, dalu aur i Lyndŵr; yn 1452 rhoddwyd y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur, a ddaeth â’i chwaer-yng-nghyfraith Margaret Beaufort i Benfro, lle yn 1457 y ganwyd ei hunig blentyn, Harri VII yn ddiweddarach; rhestredig Gradd I ers 1951; adferwyd o 1880 ac o 1928 gan yr Uwchfrigadydd Syr Ivor Philipps, ac mae bellach yn nwylo ymddiriedolaeth teulu Philipps a chyngor y dref, y castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru; cyrhaeddir Ogof Wogan oddi tano gan risiau o 55 gris o’r 13eg ganrif, a chafodd cloddio o 2021 ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, ag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl; ffilmiwyd The Lion in Winter (1968) a Me Before You (2016) yma.Henry VII of England ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 28 Ionawr 1457 yng nghastell Penfro, unig blentyn Margaret Beaufort, a oedd yn dair ar ddeg, ac Edmwnd Tudur, a fu farw dri mis cyn geni ei fab; magwyd ef gan ei ewythr Siasbar Tudur ac yna ar aelwyd Wiliam Herbert hyd 1469; yn 1471 ffodd i Lydaw a threulio’r rhan fwyaf o’r pedair blynedd ar ddeg nesaf dan nawdd y Dug François II; enillodd ei dras Gymreig o Duduriaid Môn gefnogaeth iddo yng Nghymru, a chariodd y ddraig goch yn ei orymdaith i Lundain wedi Bosworth.Tudor, Jasper (c. 1431–1495), earl of Pembroke ↗Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ail fab Owain Tudur a Chatrin o Valois; fe’i gwnaed yn iarll Penfro tua 1452–3; wedi marw ei frawd Edmwnd yn 1456 bu’n byw ym Mhenfro ac yn arwain achos Lancaster yn ne-orllewin Cymru; ymladdodd ym Mrwydr Mortimer’s Cross yn 1461; yn 1471 ffodd i Gas-gwent ac yna aeth â’i nai Harri a mam Harri allan o Gymru i Lydaw; tywysodd Harri drwy’r blynyddoedd yn Llydaw, glaniodd gydag ef ym Milffwrd yn 1485 ac ymladdodd ym Mosworth; fe’i gwnaed yn ddug Bedford.Castell Penfro ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Castell Penfro, ar lan yr afon yng nghanol tref Penfro; dechreuwyd mewn pren gan Roger o Drefaldwyn yn rhan o ymdrech y Normaniaid i oresgyn Cymru; mae ogof o dan y castell a ddefnyddiwyd yn storfa, lle dywedir i ddarnau arian Rhufeinig gael eu darganfod; o Benfro y lansiodd y Normaniaid eu hymdrech i oresgyn Iwerddon; daliodd Gilbert de Clare ef o 1138, ac yn ddiweddarach Siasbar Tudur; ganed Harri Tudur, brenin yn ddiweddarach a sefydlydd llinach y Tuduriaid, yn y castell, mab Margaret Beaufort; ar restr Cadw.
Ei adfer
Wedi’r Rhyfel Cartref bu’r castell yn adfail hyd nes dechrau ei adfer yn 1880, ac o 1928 ailgododd yr Uwchfrigadydd Syr Ivor Philipps lawer o’i furiau, ei borthdy a’i dyrau. Yn 2013 cafodd arolwg o’r awyr amlinell neuadd-dŷ mawr o ddiwedd yr Oesoedd Canol yn y ward allanol.FfynonellauPembroke Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Penfro, yng nghanol tref Penfro, ar benrhyn creigiog ger dyfrffordd Aberdaugleddau; roedd pobl yn byw ar y safle yng nghyfnod y Rhufeiniaid, a dengys darganfyddiadau yn Ogof Wogan bobl yma ar ddiwedd oes yr iâ ddiwethaf; mwnt a beili Normanaidd i ddechrau; derbyniodd William Marshal ef gyda’r iarllaeth yn 1189 a’i ailgodi mewn carreg, gyda’r gorthwr crwn mawr, â tho cromennog a muriau hyd at 6 m o drwch yn y gwaelod; erbyn 1400 roedd Owain Glyndŵr wedi dechrau ei wrthryfel, a chafodd Penfro lonydd am i’r cwnstabl, Francis à Court, dalu aur i Lyndŵr; yn 1452 rhoddwyd y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur, a ddaeth â’i chwaer-yng-nghyfraith Margaret Beaufort i Benfro, lle yn 1457 y ganwyd ei hunig blentyn, Harri VII yn ddiweddarach; rhestredig Gradd I ers 1951; adferwyd o 1880 ac o 1928 gan yr Uwchfrigadydd Syr Ivor Philipps, ac mae bellach yn nwylo ymddiriedolaeth teulu Philipps a chyngor y dref, y castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru; cyrhaeddir Ogof Wogan oddi tano gan risiau o 55 gris o’r 13eg ganrif, a chafodd cloddio o 2021 ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, ag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl; ffilmiwyd The Lion in Winter (1968) a Me Before You (2016) yma.Pembroke Castle, Pembroke ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 94945): caer ganoloesol enfawr ar flaen penrhyn clogwynog rhwng dwy gilfach lanw o Aberdaugleddau; gall darnau arian Rhufeinig awgrymu anheddiad cynharach; gwrthgloddiau’n bennaf hyd nes codi’r tŵr crwn mawr ddechrau’r 13eg ganrif, ac yna caewyd y ddwy ward â muriau dros y ganrif nesaf; cyfyd y tŵr mawr, heb ei adfer, at do bwaog a bylchfuriau dwy haen, a chafodd ei efelychu’n aml yn ne-orllewin Cymru, ym Menton, Maenorbŷr, Dinbych-y-pysgod a Llawhaden; o dan y ward fewnol mae’r Wogan, ogof naturiol a gaerwyd gyda’r castell; adferwyd y mur allanol â phum tŵr a phorthdy mawr i raddau helaeth; cafodd arolwg o’r awyr yn 2013 olion neuadd-dŷ mawr o ddiwedd yr Oesoedd Canol yn y ward allanol.
Ymweld
Yn rhestredig Gradd I ers 1951, Castell Penfro yw’r castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru, yn nwylo ymddiriedolaeth teulu Philipps a chyngor y dref. Ymhlith y ffilmiau a wnaed yma mae The Lion in Winter a Me Before You.FfynhonnellPembroke Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Penfro, yng nghanol tref Penfro, ar benrhyn creigiog ger dyfrffordd Aberdaugleddau; roedd pobl yn byw ar y safle yng nghyfnod y Rhufeiniaid, a dengys darganfyddiadau yn Ogof Wogan bobl yma ar ddiwedd oes yr iâ ddiwethaf; mwnt a beili Normanaidd i ddechrau; derbyniodd William Marshal ef gyda’r iarllaeth yn 1189 a’i ailgodi mewn carreg, gyda’r gorthwr crwn mawr, â tho cromennog a muriau hyd at 6 m o drwch yn y gwaelod; erbyn 1400 roedd Owain Glyndŵr wedi dechrau ei wrthryfel, a chafodd Penfro lonydd am i’r cwnstabl, Francis à Court, dalu aur i Lyndŵr; yn 1452 rhoddwyd y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur, a ddaeth â’i chwaer-yng-nghyfraith Margaret Beaufort i Benfro, lle yn 1457 y ganwyd ei hunig blentyn, Harri VII yn ddiweddarach; rhestredig Gradd I ers 1951; adferwyd o 1880 ac o 1928 gan yr Uwchfrigadydd Syr Ivor Philipps, ac mae bellach yn nwylo ymddiriedolaeth teulu Philipps a chyngor y dref, y castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru; cyrhaeddir Ogof Wogan oddi tano gan risiau o 55 gris o’r 13eg ganrif, a chafodd cloddio o 2021 ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, ag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl; ffilmiwyd The Lion in Winter (1968) a Me Before You (2016) yma.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗
Ddoe a heddiw


Ganwyd Harri Tudur, y Cymro a gipiodd y goron yn 1485, yn y castell hwn yn 1457. Adfail oedd yn y 1890au; o 1928 ymlaen ailgododd Syr Ivor Philipps ei furiau a’i dyrau, ac mae coed bellach yn gorchuddio’r graig oddi tano.
Ddoe: y castell ar ei graig uwchben y Pwll Melin · Photochrom Print Collection, Library of Congress, Parth cyhoeddus, Wikimedia CommonsHeddiw: y castell o’r Pwll Melin · Athena Flickr, CC BY 2.0, Wikimedia CommonsBeth ddigwyddodd yma
Geni Harri Tudur
Genir Harri Tudur yng Nghastell Penfro. Cyn hir mae’r beirdd yn ei gyfarch fel y mab darogan.
Geni Harri TudurDoc Penfro
Mae’r Llynges Frenhinol yn symud ei dociau i Ddoc Penfro. Dros y ganrif nesaf mae’n lansio mwy na 250 o longau, pump ohonynt yn gychod brenhinol.
Doc Penfro
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf














