Hanes Cymru / Oes y Brenhinoedd

Oes y Brenhinoedd

Piler Eliseg

Croes garreg doredig ger Glyn y Groes, a godwyd gan Gyngen o Bowys er anrhydedd i’w hen dad-cu Elisedd. Roedd ei harysgrif Ladin dreuliedig yn olrhain brenhinoedd Powys yn ôl i oes Rhufain.

Llun: Colofn Eliseg, croes o’r nawfed ganrif ar ei thwmpath hynafol ger Glyn y Groes, Llangollen · Philip Halling, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. 850 52.989° N, 3.186° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Colofn Eliseg, croes o’r nawfed ganrif ar ei thwmpath hynafol ger Glyn y Groes, Llangollen
Colofn Eliseg, croes o’r nawfed ganrif ar ei thwmpath hynafol ger Glyn y Groes, Llangollen · Llun: Philip Halling, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ystyr yr enw

Piler Eliseg: piler Elisedd (camddarlleniad o Elisedd yw Eliseg, y brenin a goffeir arno)

Piler Eliseg

  • Piler piler
  • Eliseg Elisedd, brenin Powys

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Colofn Eliseg ar grug hynafol ger Llangollen, yn agos i Abaty Glyn y Groes. Fe’i codwyd yn y nawfed ganrif gan Gyngen ap Cadell, brenin Powys, i anrhydeddu ei hen daid Elisedd, y brenin a adenillodd dir Powys o law’r Saeson.

Codwyd ganCyngen ap Cadell, brenin Powys
Er anrhydedd iElisedd ap Gwylog, brenin Powys
Arysgrif31 llinell o Ladin, a gopïodd Lhuyd yn 1696

Elisedd, brenin Powys

Roedd Elisedd ap Gwylog yn frenin Powys yn yr wythfed ganrif ac yn brif wrthwynebydd Offa o Fersia. Roedd y Saeson wedi difetha’r gororau am naw mlynedd, a gyrrodd Elisedd hwy allan ac adennill etifeddiaeth Powys.

Y geiriau ar y maen

Torrodd Cyngen dair llinell ar ddeg ar hugain o Ladin yn y golofn, mewn paragraffau a nodwyd â chroesau bychain, gan enwi brenhinoedd Powys yn ôl at yr ymerawdwr Macsen Wledig a Gwrtheyrn. Ysgrifennwyd hyd yn oed enw’r cerfiwr yno: Cynfarch. Am Elisedd dywed:

Yr Eliseg hwnnw a gasglodd ynghyd etifeddiaeth Powys allan o afael yr Eingl â’i gleddyf ac â thân.

Colofn Eliseg

Bendith i’r brenin

Gwnaed yr arysgrif i’w darllen yn uchel, ac mae’n gorffen drwy ofyn bendith ar enaid Elisedd gan bawb a ailadroddo’i geiriau. Rhoddodd y golofn ei henw i’r dyffryn ac i’r abaty gerllaw, Glyn y Groes.

Hŷn na’r golofn

Mae’r crug oddi tani yn llawer hŷn, carnedd o Oes yr Efydd a godwyd tua 2000 CC i arweinydd pwysig, fel y cafodd Prosiect Eliseg wrth gloddio rhwng 2010 a 2012. Yn yr Oesoedd Canol cynnar gosodwyd claddedigaeth newydd ynddo, gan y dewisid crugiau cynhanesyddol yn aml yn orffwysfa deilwng i arwyr.

Wedi’i hachub gan Edward Lhuyd

Bwriwyd y golofn i lawr yn y 1640au, ond yn 1696 copïodd yr ysgolhaig Edward Lhuyd ei geiriau cyn iddynt dreulio. Yn 1779 codwyd y rhan uchaf eto ar ei chrug, lle saif heddiw yng ngofal Cadw.

Beth ddigwyddodd yma

  1. Colofn Eliseg (wedi’i gofnodi)

    Mae Cyngen o Bowys yn codi croes garreg ger Llangollen i anrhydeddu ei hen daid Elisedd, a enillodd Bowys yn ôl oddi ar y Saeson.

    Colofn Eliseg

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf