
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
Y Gymru Ddiwydiannol
Gwaith Copr yr Hafod
Abertawe oedd Copperopolis. Erbyn y 1820au roedd y gweithfeydd ar hyd rhan isaf afon Tawe’n mwyndoddi dros hanner copr y byd.
Llun: Peiriannau rholio rhydlyd yn nhŷ injan Musgrave yng ngwaith copr yr Hafod-Morfa, Abertawe · RobinLeicester, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Brenhinoedd a thywysogion Ceredigion a Seisyllwg →

Ar lan afon Tawe yn yr Hafod, Abertawe, saif olion gweithfeydd copr yr Hafod a’r Morfa. Yn y 19eg ganrif gwaith yr Hafod oedd gwaith copr mwyaf y byd, yn cyflogi dros 1,000 o bobl.FfynonellauHafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Olion Gwaith Copr Hafod-Morfa, a ddatblygwyd gan Vivian a’i Feibion, adeilad craidd rhestredig Gradd II a strwythurau rhestredig Gradd II eraill ar safle 12 erw ar lan afon Tawe yn yr Hafod, Abertawe; sefydlwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian o Gernyw, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd gwaith copr mwyaf y byd, yn cyflogi dros 1,000 o bobl; sefydlwyd gwaith cystadleuol y Morfa yn 1835 gan Williams, Foster & Co., ac unwyd y ddau safle yn 1924; erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe yn cael eu cynnal gan y diwydiant copr; erbyn 1883 roedd 124 o weithfeydd, 12 ohonynt yn weithfeydd copr, yng Nghwm Tawe Isaf; daeth yr hen felinau rholio yn Ganolfan Gasgliadau Glandŵr Amgueddfa Abertawe; gwnaed tai injan Musgrave a Vivian yn ddiogel; yn 2019 cymeradwywyd cynlluniau i ddistyllfa a chanolfan ymwelwyr Penderyn ar ochr y Morfa, gyda grant o £3.75m gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol.Hafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe’n dibynnu ar gopr; codwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian, o Vivian a’i Feibion, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd y gwaith copr mwyaf yn y byd, yn cyflogi dros 1,000; codwyd gwaith y Morfa drws nesaf yn 1835; caeodd y melinau rholio olaf yn 1980, ac mae distyllfa Penderyn ar y safle heddiw.Hafod Copperworks ↗Croeso Bae Abertawe (Saesneg)Gwaith yr Hafod, dan y Vivianiaid o 1810 hyd 1924, oedd efallai’r gwaith copr mwyaf a mwyaf modern yn y byd; deuai mwyn o Gernyw, yna Chile ac Awstralia.
| Sefydlwyd | 1810, gan John VivianFfynonellauHafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Olion Gwaith Copr Hafod-Morfa, a ddatblygwyd gan Vivian a’i Feibion, adeilad craidd rhestredig Gradd II a strwythurau rhestredig Gradd II eraill ar safle 12 erw ar lan afon Tawe yn yr Hafod, Abertawe; sefydlwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian o Gernyw, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd gwaith copr mwyaf y byd, yn cyflogi dros 1,000 o bobl; sefydlwyd gwaith cystadleuol y Morfa yn 1835 gan Williams, Foster & Co., ac unwyd y ddau safle yn 1924; erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe yn cael eu cynnal gan y diwydiant copr; erbyn 1883 roedd 124 o weithfeydd, 12 ohonynt yn weithfeydd copr, yng Nghwm Tawe Isaf; daeth yr hen felinau rholio yn Ganolfan Gasgliadau Glandŵr Amgueddfa Abertawe; gwnaed tai injan Musgrave a Vivian yn ddiogel; yn 2019 cymeradwywyd cynlluniau i ddistyllfa a chanolfan ymwelwyr Penderyn ar ochr y Morfa, gyda grant o £3.75m gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol.Hafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe’n dibynnu ar gopr; codwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian, o Vivian a’i Feibion, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd y gwaith copr mwyaf yn y byd, yn cyflogi dros 1,000; codwyd gwaith y Morfa drws nesaf yn 1835; caeodd y melinau rholio olaf yn 1980, ac mae distyllfa Penderyn ar y safle heddiw. |
|---|---|
| Copr yn Abertawe | 10,000 o 15,000 o bobl, 1823FfynonellauHafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Olion Gwaith Copr Hafod-Morfa, a ddatblygwyd gan Vivian a’i Feibion, adeilad craidd rhestredig Gradd II a strwythurau rhestredig Gradd II eraill ar safle 12 erw ar lan afon Tawe yn yr Hafod, Abertawe; sefydlwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian o Gernyw, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd gwaith copr mwyaf y byd, yn cyflogi dros 1,000 o bobl; sefydlwyd gwaith cystadleuol y Morfa yn 1835 gan Williams, Foster & Co., ac unwyd y ddau safle yn 1924; erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe yn cael eu cynnal gan y diwydiant copr; erbyn 1883 roedd 124 o weithfeydd, 12 ohonynt yn weithfeydd copr, yng Nghwm Tawe Isaf; daeth yr hen felinau rholio yn Ganolfan Gasgliadau Glandŵr Amgueddfa Abertawe; gwnaed tai injan Musgrave a Vivian yn ddiogel; yn 2019 cymeradwywyd cynlluniau i ddistyllfa a chanolfan ymwelwyr Penderyn ar ochr y Morfa, gyda grant o £3.75m gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol.Hafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe’n dibynnu ar gopr; codwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian, o Vivian a’i Feibion, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd y gwaith copr mwyaf yn y byd, yn cyflogi dros 1,000; codwyd gwaith y Morfa drws nesaf yn 1835; caeodd y melinau rholio olaf yn 1980, ac mae distyllfa Penderyn ar y safle heddiw. |
| Safle | 12 erw, rhestredig Gradd IIFfynhonnellHafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Olion Gwaith Copr Hafod-Morfa, a ddatblygwyd gan Vivian a’i Feibion, adeilad craidd rhestredig Gradd II a strwythurau rhestredig Gradd II eraill ar safle 12 erw ar lan afon Tawe yn yr Hafod, Abertawe; sefydlwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian o Gernyw, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd gwaith copr mwyaf y byd, yn cyflogi dros 1,000 o bobl; sefydlwyd gwaith cystadleuol y Morfa yn 1835 gan Williams, Foster & Co., ac unwyd y ddau safle yn 1924; erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe yn cael eu cynnal gan y diwydiant copr; erbyn 1883 roedd 124 o weithfeydd, 12 ohonynt yn weithfeydd copr, yng Nghwm Tawe Isaf; daeth yr hen felinau rholio yn Ganolfan Gasgliadau Glandŵr Amgueddfa Abertawe; gwnaed tai injan Musgrave a Vivian yn ddiogel; yn 2019 cymeradwywyd cynlluniau i ddistyllfa a chanolfan ymwelwyr Penderyn ar ochr y Morfa, gyda grant o £3.75m gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol. |
Vivianiaid yr Hafod
Cododd John Vivian, o Vivian a’i Feibion, waith yr Hafod yn 1810, a’r Vivianiaid fu’n ei redeg hyd 1924. Deuai’r mwyn yn gyntaf o Gernyw ac yna o Chile ac Awstralia, a daeth y Capten David Morgan â mwyn adref o Chile.FfynonellauHafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe’n dibynnu ar gopr; codwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian, o Vivian a’i Feibion, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd y gwaith copr mwyaf yn y byd, yn cyflogi dros 1,000; codwyd gwaith y Morfa drws nesaf yn 1835; caeodd y melinau rholio olaf yn 1980, ac mae distyllfa Penderyn ar y safle heddiw.Hafod Copperworks ↗Croeso Bae Abertawe (Saesneg)Gwaith yr Hafod, dan y Vivianiaid o 1810 hyd 1924, oedd efallai’r gwaith copr mwyaf a mwyaf modern yn y byd; deuai mwyn o Gernyw, yna Chile ac Awstralia.
Tref y copr
Erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe’n dibynnu ar gopr. Erbyn 1883 roedd 124 o weithfeydd yng Nghwm Tawe Isaf, deuddeg ohonynt yn weithfeydd copr, a drws nesaf i’r Hafod cododd gwaith cystadleuol y Morfa yn 1835.FfynonellauHafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Olion Gwaith Copr Hafod-Morfa, a ddatblygwyd gan Vivian a’i Feibion, adeilad craidd rhestredig Gradd II a strwythurau rhestredig Gradd II eraill ar safle 12 erw ar lan afon Tawe yn yr Hafod, Abertawe; sefydlwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian o Gernyw, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd gwaith copr mwyaf y byd, yn cyflogi dros 1,000 o bobl; sefydlwyd gwaith cystadleuol y Morfa yn 1835 gan Williams, Foster & Co., ac unwyd y ddau safle yn 1924; erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe yn cael eu cynnal gan y diwydiant copr; erbyn 1883 roedd 124 o weithfeydd, 12 ohonynt yn weithfeydd copr, yng Nghwm Tawe Isaf; daeth yr hen felinau rholio yn Ganolfan Gasgliadau Glandŵr Amgueddfa Abertawe; gwnaed tai injan Musgrave a Vivian yn ddiogel; yn 2019 cymeradwywyd cynlluniau i ddistyllfa a chanolfan ymwelwyr Penderyn ar ochr y Morfa, gyda grant o £3.75m gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol.Hafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe’n dibynnu ar gopr; codwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian, o Vivian a’i Feibion, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd y gwaith copr mwyaf yn y byd, yn cyflogi dros 1,000; codwyd gwaith y Morfa drws nesaf yn 1835; caeodd y melinau rholio olaf yn 1980, ac mae distyllfa Penderyn ar y safle heddiw.
Y gwaith heddiw
Unwyd safleoedd yr Hafod a’r Morfa yn 1924, a chaeodd y melinau rholio olaf yn 1980. Daeth yr hen felinau rholio yn Ganolfan Gasgliadau Glandŵr Amgueddfa Abertawe, a gwnaed tai injan Musgrave a Vivian yn ddiogel.FfynonellauHafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Olion Gwaith Copr Hafod-Morfa, a ddatblygwyd gan Vivian a’i Feibion, adeilad craidd rhestredig Gradd II a strwythurau rhestredig Gradd II eraill ar safle 12 erw ar lan afon Tawe yn yr Hafod, Abertawe; sefydlwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian o Gernyw, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd gwaith copr mwyaf y byd, yn cyflogi dros 1,000 o bobl; sefydlwyd gwaith cystadleuol y Morfa yn 1835 gan Williams, Foster & Co., ac unwyd y ddau safle yn 1924; erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe yn cael eu cynnal gan y diwydiant copr; erbyn 1883 roedd 124 o weithfeydd, 12 ohonynt yn weithfeydd copr, yng Nghwm Tawe Isaf; daeth yr hen felinau rholio yn Ganolfan Gasgliadau Glandŵr Amgueddfa Abertawe; gwnaed tai injan Musgrave a Vivian yn ddiogel; yn 2019 cymeradwywyd cynlluniau i ddistyllfa a chanolfan ymwelwyr Penderyn ar ochr y Morfa, gyda grant o £3.75m gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol.Hafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe’n dibynnu ar gopr; codwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian, o Vivian a’i Feibion, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd y gwaith copr mwyaf yn y byd, yn cyflogi dros 1,000; codwyd gwaith y Morfa drws nesaf yn 1835; caeodd y melinau rholio olaf yn 1980, ac mae distyllfa Penderyn ar y safle heddiw.
Ymweld
Heddiw saif distyllfa Penderyn ar ochr y Morfa i’r gwaith, gyda chymorth grant o £3.75 miliwn gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol.FfynonellauHafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe’n dibynnu ar gopr; codwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian, o Vivian a’i Feibion, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd y gwaith copr mwyaf yn y byd, yn cyflogi dros 1,000; codwyd gwaith y Morfa drws nesaf yn 1835; caeodd y melinau rholio olaf yn 1980, ac mae distyllfa Penderyn ar y safle heddiw.Hafod Copperworks ↗Wikipedia (Saesneg)Olion Gwaith Copr Hafod-Morfa, a ddatblygwyd gan Vivian a’i Feibion, adeilad craidd rhestredig Gradd II a strwythurau rhestredig Gradd II eraill ar safle 12 erw ar lan afon Tawe yn yr Hafod, Abertawe; sefydlwyd gwaith yr Hafod yn 1810 gan John Vivian o Gernyw, ac yn y 19eg ganrif hwn oedd gwaith copr mwyaf y byd, yn cyflogi dros 1,000 o bobl; sefydlwyd gwaith cystadleuol y Morfa yn 1835 gan Williams, Foster & Co., ac unwyd y ddau safle yn 1924; erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe yn cael eu cynnal gan y diwydiant copr; erbyn 1883 roedd 124 o weithfeydd, 12 ohonynt yn weithfeydd copr, yng Nghwm Tawe Isaf; daeth yr hen felinau rholio yn Ganolfan Gasgliadau Glandŵr Amgueddfa Abertawe; gwnaed tai injan Musgrave a Vivian yn ddiogel; yn 2019 cymeradwywyd cynlluniau i ddistyllfa a chanolfan ymwelwyr Penderyn ar ochr y Morfa, gyda grant o £3.75m gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol.
Ffynonellau a darllen pellach
Beth ddigwyddodd yma
Yr Hafod
Mae Thomas Johnes yn dechrau plannu miliynau o goed a chreu llwybrau o amgylch ei blasty yn yr Hafod yn nyffryn Ystwyth.
Yr Hafod
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf




