Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol

Y Gymru Ddiwydiannol

Gwaith Copr yr Hafod

Abertawe oedd Copperopolis. Erbyn y 1820au roedd y gweithfeydd ar hyd rhan isaf afon Tawe’n mwyndoddi dros hanner copr y byd.

Llun: Peiriannau rholio rhydlyd yn nhŷ injan Musgrave yng ngwaith copr yr Hafod-Morfa, Abertawe · RobinLeicester, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1810 51.642° N, 3.932° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Peiriannau rholio rhydlyd yn nhŷ injan Musgrave yng ngwaith copr yr Hafod-Morfa, Abertawe
Peiriannau rholio rhydlyd yn nhŷ injan Musgrave yng ngwaith copr yr Hafod-Morfa, Abertawe · Llun: RobinLeicester, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ystyr yr enw

Hafod: yr hafod, hen enw fferm y tir ger afon Tawe

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Ar lan afon Tawe yn yr Hafod, Abertawe, saif olion gweithfeydd copr yr Hafod a’r Morfa. Yn y 19eg ganrif gwaith yr Hafod oedd gwaith copr mwyaf y byd, yn cyflogi dros 1,000 o bobl.

Sefydlwyd1810, gan John Vivian
Copr yn Abertawe10,000 o 15,000 o bobl, 1823
Safle12 erw, rhestredig Gradd II

Vivianiaid yr Hafod

Cododd John Vivian, o Vivian a’i Feibion, waith yr Hafod yn 1810, a’r Vivianiaid fu’n ei redeg hyd 1924. Deuai’r mwyn yn gyntaf o Gernyw ac yna o Chile ac Awstralia, a daeth y Capten David Morgan â mwyn adref o Chile.

Tref y copr

Erbyn 1823 roedd 10,000 o 15,000 o bobl Abertawe’n dibynnu ar gopr. Erbyn 1883 roedd 124 o weithfeydd yng Nghwm Tawe Isaf, deuddeg ohonynt yn weithfeydd copr, a drws nesaf i’r Hafod cododd gwaith cystadleuol y Morfa yn 1835.

Y gwaith heddiw

Unwyd safleoedd yr Hafod a’r Morfa yn 1924, a chaeodd y melinau rholio olaf yn 1980. Daeth yr hen felinau rholio yn Ganolfan Gasgliadau Glandŵr Amgueddfa Abertawe, a gwnaed tai injan Musgrave a Vivian yn ddiogel.

Ymweld

Heddiw saif distyllfa Penderyn ar ochr y Morfa i’r gwaith, gyda chymorth grant o £3.75 miliwn gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Beth ddigwyddodd yma

  1. Yr Hafod

    Mae Thomas Johnes yn dechrau plannu miliynau o goed a chreu llwybrau o amgylch ei blasty yn yr Hafod yn nyffryn Ystwyth.

    Yr Hafod

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf