Hanes Cymru / Oes y Seintiau

Oes y Seintiau

Llanbadarn Fawr

Eglwys Padarn Sant uwchben Aberystwyth, un o brif ganolfannau dysg Cymru gynnar, lle bu Sulien a’i feibion yn ysgrifennu a chopïo llyfrau yn yr 1000au.

Llun: Eglwys Sant Padarn, Llanbadarn Fawr, ger Aberystwyth · Pricey, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
6th century 52.408° N, 4.065° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Ystyr yr enw

Llanbadarn Fawr: eglwys fawr Padarn

Llanbadarn Fawr

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • badarn Padarn Santo Padarn (treiglad meddal: p → b)
  • Fawr mawro mawr (treiglad meddal: m → f)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Llanbadarn Fawr, eglwys fawr Padarn, ger y Rheidol yn ymyl Aberystwyth. Sefydlodd Padarn ei glas yma ddechrau’r chweched ganrif, a daeth yn un o brif eglwysi Cymru gynnar, lle esgobion, ysgolheigion a llyfrau, a heddiw yr eglwys ganoloesol fwyaf yng nghanolbarth Cymru.

SefydlwydGan Badarn, dechrau’r 6ed ganrif
Eglwys bresennol13eg ganrif, â thŵr canol
CroesauDwy groes ganoloesol y tu mewn

Padarn, abad ac esgob

Hyfforddwyd Padarn yn ysgol Illtud a bu’n abad ac yn esgob yma. Yn ôl traddodiad bu’n arwain ei eglwys am un mlynedd ar hugain, gan sefydlu eglwysi a mynachlogydd drwy Geredigion, ac mae’r Trioedd yn cofio ei bregethu drwy’r gorllewin. Dywed ei Fuchedd i Faelgwn, brenin Gwynedd, roi iddo’r tiroedd rhwng y Rheidol a’r Clarach.

Tri sant i Gaersalem

Dywed Buchedd Padarn iddo fynd ar bererindod i Gaersalem gyda Dewi a Theilo, lle cafodd y tri eu hanrhydeddu gan y Patriarch, a daeth Padarn adref â thiwnig a ffon. Cedwid y ffon honno, Cyrwen, yma yn grair yn y ddeuddegfed ganrif.

Ysgolheigion Llanbadarn

Roedd Llanbadarn yn ganolfan ysgrifennu fawr. Yn yr unfed ganrif ar ddeg bu’r ysgolhaig Sulien a’i fab Rhygyfarch yn gweithio yma, gwnaed Sallwyr cain yma tua 1079, ac yma yr ysgrifennodd Rhygyfarch Fuchedd Dewi Sant tua 1090.

Beirdd a’r Beibl

Yn y bedwaredd ganrif ar ddeg enwodd Dafydd ap Gwilym yr eglwys yn ei gerdd Merched Llanbadarn, ac yn yr unfed ganrif ar bymtheg bu William Morgan, a gyfieithodd y Beibl i’r Gymraeg, yn ficer yma.

Yr eglwys heddiw

Estynnwyd yr eglwys fawr groesffurf o’r drydedd ganrif ar ddeg tua 1475, a chodwyd to ei changell, wedi’i gerfio’n gain â bosiau, tua 1491. Wedi’i hadfer rhwng 1867 a 1884, mae’n cadw dwy groes ganoloesol gerfiedig y tu mewn.

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf