
Oes y Seintiau
Eglwys Gadeiriol Llanelwy
Yr eglwys gadeiriol hynafol leiaf ym Mhrydain, a sefydlwyd gan Gyndeyrn Sant, lle cofir yr Esgob William Morgan, a roddodd y Beibl yn Gymraeg i Gymru.
Llun: Eglwys Gadeiriol Llanelwy, yr eglwys gadeiriol hynafol leiaf ym Mhrydain, gyda’i thŵr sgwâr · DeFacto, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Llanelwy: yr eglwys ar afon Elwy
Llanelwy
- Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
- elwy afon Elwy
Llanelwy, ar afon Elwy yn Nyffryn Clwyd, yw eglwys Cyndeyrn ac Asaph. Ei heglwys gadeiriol yw’r leiaf yng Nghymru a Lloegr, ac ynddi cedwir Beibl William Morgan, a roddodd y Beibl cyfan i bobl Cymru yn eu hiaith eu hunain.FfynonellauSt Asaph Cathedral ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 140540): Llanelwy yw’r eglwys gadeiriol leiaf yng Nghymru a Lloegr; codwyd y gangell tua 1239 yn ôl pob tebyg; wedi ymosodiadau gan filwyr y brenin yn 1245 a 1282, dechreuodd yr Esgob Anian ailgodi yn 1284, a pharhaodd y gwaith hyd 1381, y rhan fwyaf ohono tua 1310–20; ychwanegwyd y tŵr canol yn 1391–2; cwblhawyd yr adfer dan yr Esgob Redman yn 1482; eglwys groesffurf gyda chorff pum bae, croesfreichiau, cangell a thŵr canol; mae nenfwd pren corff yr eglwys, â’i asennau’n awgrymu cromen lierne, yn enghraifft gain o waith dechrau’r 14eg ganrif; mae’r gangell yn cadw seddau eithriadol o gain o ddiwedd y 15fed ganrif, yr unig seddau canopïog sydd wedi goroesi yng Nghymru, gan William Frankelin efallai, â dail cerfiedig a misericordiau; adferwyd gan George Gilbert Scott yn 1867–75.St Asaph Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Asaph a Chyndeyrn, Eglwys Gadeiriol Llanelwy, yn Sir Ddinbych, sedd Esgob Llanelwy; mae ei hanes yn mynd yn ôl 1,400 o flynyddoedd, er bod yr adeilad presennol o’r 13eg ganrif; codwyd eglwys gyntaf ar y safle neu gerllaw gan Gyndeyrn Sant yn y 6ed ganrif, a dilynodd Asa neu Asaph Sant, ŵyr i Babo Post Prydain, ef; llosgwyd yr eglwys gadeiriol garreg gan filwyr Edward I yn 1282, ac roedd yr Esgob Anian wedi cefnogi cynlluniau i’w symud i Ruddlan, na ddaeth dim ohonynt; codwyd yr adeilad presennol yn bennaf yn nheyrnasiad Harri Tudur a’i adfer yn y 19eg ganrif; trwsiwyd y tŵr yn 1930–35 wedi i nant gudd ei danseilio; bu Sieffre o Fynwy yn esgob o 1152 i 1155; William Morgan (1545–1604), esgob Llanelwy a Llandaf, oedd y cyntaf i gyfieithu’r Beibl cyfan o’r Roeg a’r Hebraeg i’r Gymraeg, ac mae ei Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; gwnaed A. G. Edwards, Archesgob cyntaf Cymru, yn esgob yma yn 1889 ac fe’i claddwyd yma; cynlluniwyd yr allorlun alabastr gan George Gilbert Scott; claddwyd y cyfansoddwr William Mathias (1934–1992) yma.St Asaph Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Llanelwy; codwyd eglwys ar y safle neu’n agos ato gan Gyndeyrn Sant yn y chweched ganrif, ac Asaph Sant a ddaeth wedyn; llosgwyd yr eglwys gadeiriol garreg gyntaf gan filwyr y Brenin Edward I yn 1282; gadawodd gwrthryfel Glyndŵr ran ohoni’n adfail am saith deg mlynedd; roedd William Morgan, y cyntaf i gyfieithu’r Beibl cyfan i’r Gymraeg, yn esgob yma, ac mae ei Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol.
| Sefydlwyd | Gan Gyndeyrn, yna Asaph, 6ed ganrifFfynonellauSt Asaph Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Asaph a Chyndeyrn, Eglwys Gadeiriol Llanelwy, yn Sir Ddinbych, sedd Esgob Llanelwy; mae ei hanes yn mynd yn ôl 1,400 o flynyddoedd, er bod yr adeilad presennol o’r 13eg ganrif; codwyd eglwys gyntaf ar y safle neu gerllaw gan Gyndeyrn Sant yn y 6ed ganrif, a dilynodd Asa neu Asaph Sant, ŵyr i Babo Post Prydain, ef; llosgwyd yr eglwys gadeiriol garreg gan filwyr Edward I yn 1282, ac roedd yr Esgob Anian wedi cefnogi cynlluniau i’w symud i Ruddlan, na ddaeth dim ohonynt; codwyd yr adeilad presennol yn bennaf yn nheyrnasiad Harri Tudur a’i adfer yn y 19eg ganrif; trwsiwyd y tŵr yn 1930–35 wedi i nant gudd ei danseilio; bu Sieffre o Fynwy yn esgob o 1152 i 1155; William Morgan (1545–1604), esgob Llanelwy a Llandaf, oedd y cyntaf i gyfieithu’r Beibl cyfan o’r Roeg a’r Hebraeg i’r Gymraeg, ac mae ei Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; gwnaed A. G. Edwards, Archesgob cyntaf Cymru, yn esgob yma yn 1889 ac fe’i claddwyd yma; cynlluniwyd yr allorlun alabastr gan George Gilbert Scott; claddwyd y cyfansoddwr William Mathias (1934–1992) yma.St Asaph Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Llanelwy; codwyd eglwys ar y safle neu’n agos ato gan Gyndeyrn Sant yn y chweched ganrif, ac Asaph Sant a ddaeth wedyn; llosgwyd yr eglwys gadeiriol garreg gyntaf gan filwyr y Brenin Edward I yn 1282; gadawodd gwrthryfel Glyndŵr ran ohoni’n adfail am saith deg mlynedd; roedd William Morgan, y cyntaf i gyfieithu’r Beibl cyfan i’r Gymraeg, yn esgob yma, ac mae ei Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol. |
|---|---|
| Ailgodwyd | O 1284 gan yr Esgob AnianFfynhonnellSt Asaph Cathedral ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 140540): Llanelwy yw’r eglwys gadeiriol leiaf yng Nghymru a Lloegr; codwyd y gangell tua 1239 yn ôl pob tebyg; wedi ymosodiadau gan filwyr y brenin yn 1245 a 1282, dechreuodd yr Esgob Anian ailgodi yn 1284, a pharhaodd y gwaith hyd 1381, y rhan fwyaf ohono tua 1310–20; ychwanegwyd y tŵr canol yn 1391–2; cwblhawyd yr adfer dan yr Esgob Redman yn 1482; eglwys groesffurf gyda chorff pum bae, croesfreichiau, cangell a thŵr canol; mae nenfwd pren corff yr eglwys, â’i asennau’n awgrymu cromen lierne, yn enghraifft gain o waith dechrau’r 14eg ganrif; mae’r gangell yn cadw seddau eithriadol o gain o ddiwedd y 15fed ganrif, yr unig seddau canopïog sydd wedi goroesi yng Nghymru, gan William Frankelin efallai, â dail cerfiedig a misericordiau; adferwyd gan George Gilbert Scott yn 1867–75. |
| Trysor | Beibl Cymraeg William MorganFfynonellauSt Asaph Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Asaph a Chyndeyrn, Eglwys Gadeiriol Llanelwy, yn Sir Ddinbych, sedd Esgob Llanelwy; mae ei hanes yn mynd yn ôl 1,400 o flynyddoedd, er bod yr adeilad presennol o’r 13eg ganrif; codwyd eglwys gyntaf ar y safle neu gerllaw gan Gyndeyrn Sant yn y 6ed ganrif, a dilynodd Asa neu Asaph Sant, ŵyr i Babo Post Prydain, ef; llosgwyd yr eglwys gadeiriol garreg gan filwyr Edward I yn 1282, ac roedd yr Esgob Anian wedi cefnogi cynlluniau i’w symud i Ruddlan, na ddaeth dim ohonynt; codwyd yr adeilad presennol yn bennaf yn nheyrnasiad Harri Tudur a’i adfer yn y 19eg ganrif; trwsiwyd y tŵr yn 1930–35 wedi i nant gudd ei danseilio; bu Sieffre o Fynwy yn esgob o 1152 i 1155; William Morgan (1545–1604), esgob Llanelwy a Llandaf, oedd y cyntaf i gyfieithu’r Beibl cyfan o’r Roeg a’r Hebraeg i’r Gymraeg, ac mae ei Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; gwnaed A. G. Edwards, Archesgob cyntaf Cymru, yn esgob yma yn 1889 ac fe’i claddwyd yma; cynlluniwyd yr allorlun alabastr gan George Gilbert Scott; claddwyd y cyfansoddwr William Mathias (1934–1992) yma.St Asaph Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Llanelwy; codwyd eglwys ar y safle neu’n agos ato gan Gyndeyrn Sant yn y chweched ganrif, ac Asaph Sant a ddaeth wedyn; llosgwyd yr eglwys gadeiriol garreg gyntaf gan filwyr y Brenin Edward I yn 1282; gadawodd gwrthryfel Glyndŵr ran ohoni’n adfail am saith deg mlynedd; roedd William Morgan, y cyntaf i gyfieithu’r Beibl cyfan i’r Gymraeg, yn esgob yma, ac mae ei Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol. |
Cyndeyrn ac Asaph
Cododd Cyndeyrn Sant eglwys gyntaf yma yn y chweched ganrif, a dilynodd Asaph Sant, ŵyr Pabo Post Prydain, ef, gan roi ei enw i’r ddinas yn Saesneg. Mae’r eglwys gadeiriol wedi’i chysegru i’r ddau.FfynonellauSt Asaph Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Asaph a Chyndeyrn, Eglwys Gadeiriol Llanelwy, yn Sir Ddinbych, sedd Esgob Llanelwy; mae ei hanes yn mynd yn ôl 1,400 o flynyddoedd, er bod yr adeilad presennol o’r 13eg ganrif; codwyd eglwys gyntaf ar y safle neu gerllaw gan Gyndeyrn Sant yn y 6ed ganrif, a dilynodd Asa neu Asaph Sant, ŵyr i Babo Post Prydain, ef; llosgwyd yr eglwys gadeiriol garreg gan filwyr Edward I yn 1282, ac roedd yr Esgob Anian wedi cefnogi cynlluniau i’w symud i Ruddlan, na ddaeth dim ohonynt; codwyd yr adeilad presennol yn bennaf yn nheyrnasiad Harri Tudur a’i adfer yn y 19eg ganrif; trwsiwyd y tŵr yn 1930–35 wedi i nant gudd ei danseilio; bu Sieffre o Fynwy yn esgob o 1152 i 1155; William Morgan (1545–1604), esgob Llanelwy a Llandaf, oedd y cyntaf i gyfieithu’r Beibl cyfan o’r Roeg a’r Hebraeg i’r Gymraeg, ac mae ei Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; gwnaed A. G. Edwards, Archesgob cyntaf Cymru, yn esgob yma yn 1889 ac fe’i claddwyd yma; cynlluniwyd yr allorlun alabastr gan George Gilbert Scott; claddwyd y cyfansoddwr William Mathias (1934–1992) yma.St Asaph Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Llanelwy; codwyd eglwys ar y safle neu’n agos ato gan Gyndeyrn Sant yn y chweched ganrif, ac Asaph Sant a ddaeth wedyn; llosgwyd yr eglwys gadeiriol garreg gyntaf gan filwyr y Brenin Edward I yn 1282; gadawodd gwrthryfel Glyndŵr ran ohoni’n adfail am saith deg mlynedd; roedd William Morgan, y cyntaf i gyfieithu’r Beibl cyfan i’r Gymraeg, yn esgob yma, ac mae ei Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol.
Yr Esgob Anian yn ailgodi
Llosgodd milwyr Edward I yr eglwys gadeiriol yn 1282 yn ei gyrch olaf ar Wynedd. Dechreuodd yr Esgob Anian ei hailgodi yn 1284, a pharhaodd y gwaith hyd 1381, gyda’r tŵr canol yn codi’n fuan wedyn. Gorwedd delw gerfiedig Anian yn yr eil ddeheuol.FfynonellauEglwys Gadeiriol Llanelwy ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys gadeiriol esgobaeth Llanelwy, yn ninas Llanelwy; llosgwyd gan filwyr Edward I o Loegr yn 1282 yn ei gyrch olaf ar Wynedd, a’i hailgodi erbyn 1381; adferwyd gan George Gilbert Scott yn 1869; yn yr eil ddeheuol mae delw gerfiedig yr Esgob Anian, esgob Llanelwy yn 1282; yn ei ymyl maen cerfiedig hynafol, Maen y Milgi, yn dangos milgi’n hela ysgyfarnog, y dywedir ei fod o fedd tywysoges o’r enw Efa, o deulu brenhinol Powys efallai; o flaen yr eglwys gadeiriol saif cofeb i gyfieithwyr y Beibl i’r Gymraeg, yn eu plith William Salesbury, cyfieithydd cyntaf y Testament Newydd cyfan i’r Gymraeg, a’r Esgob William Morgan, a benodwyd yn esgob Llanelwy yn 1601; amgueddfa yn yr eglwys gadeiriol gyda hen Feiblau a meini cerfiedig.St Asaph Cathedral ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 140540): Llanelwy yw’r eglwys gadeiriol leiaf yng Nghymru a Lloegr; codwyd y gangell tua 1239 yn ôl pob tebyg; wedi ymosodiadau gan filwyr y brenin yn 1245 a 1282, dechreuodd yr Esgob Anian ailgodi yn 1284, a pharhaodd y gwaith hyd 1381, y rhan fwyaf ohono tua 1310–20; ychwanegwyd y tŵr canol yn 1391–2; cwblhawyd yr adfer dan yr Esgob Redman yn 1482; eglwys groesffurf gyda chorff pum bae, croesfreichiau, cangell a thŵr canol; mae nenfwd pren corff yr eglwys, â’i asennau’n awgrymu cromen lierne, yn enghraifft gain o waith dechrau’r 14eg ganrif; mae’r gangell yn cadw seddau eithriadol o gain o ddiwedd y 15fed ganrif, yr unig seddau canopïog sydd wedi goroesi yng Nghymru, gan William Frankelin efallai, â dail cerfiedig a misericordiau; adferwyd gan George Gilbert Scott yn 1867–75.St Asaph Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Asaph a Chyndeyrn, Eglwys Gadeiriol Llanelwy, yn Sir Ddinbych, sedd Esgob Llanelwy; mae ei hanes yn mynd yn ôl 1,400 o flynyddoedd, er bod yr adeilad presennol o’r 13eg ganrif; codwyd eglwys gyntaf ar y safle neu gerllaw gan Gyndeyrn Sant yn y 6ed ganrif, a dilynodd Asa neu Asaph Sant, ŵyr i Babo Post Prydain, ef; llosgwyd yr eglwys gadeiriol garreg gan filwyr Edward I yn 1282, ac roedd yr Esgob Anian wedi cefnogi cynlluniau i’w symud i Ruddlan, na ddaeth dim ohonynt; codwyd yr adeilad presennol yn bennaf yn nheyrnasiad Harri Tudur a’i adfer yn y 19eg ganrif; trwsiwyd y tŵr yn 1930–35 wedi i nant gudd ei danseilio; bu Sieffre o Fynwy yn esgob o 1152 i 1155; William Morgan (1545–1604), esgob Llanelwy a Llandaf, oedd y cyntaf i gyfieithu’r Beibl cyfan o’r Roeg a’r Hebraeg i’r Gymraeg, ac mae ei Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; gwnaed A. G. Edwards, Archesgob cyntaf Cymru, yn esgob yma yn 1889 ac fe’i claddwyd yma; cynlluniwyd yr allorlun alabastr gan George Gilbert Scott; claddwyd y cyfansoddwr William Mathias (1934–1992) yma.
Trysorau’r eglwys gadeiriol
Mae’r gangell yn cadw seddau cyfoethog eu cerfiadau o ddiwedd y bymthegfed ganrif, yr unig seddau canopïog i oroesi yng Nghymru. Wrth ymyl delw Anian mae Maen y Milgi, hen faen wedi’i gerfio â milgi’n hela ysgyfarnog, y dywedir ei fod o fedd tywysoges o’r enw Efa. Bu Sieffre o Fynwy yn esgob yma o 1152 i 1155.FfynonellauSt Asaph Cathedral ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 140540): Llanelwy yw’r eglwys gadeiriol leiaf yng Nghymru a Lloegr; codwyd y gangell tua 1239 yn ôl pob tebyg; wedi ymosodiadau gan filwyr y brenin yn 1245 a 1282, dechreuodd yr Esgob Anian ailgodi yn 1284, a pharhaodd y gwaith hyd 1381, y rhan fwyaf ohono tua 1310–20; ychwanegwyd y tŵr canol yn 1391–2; cwblhawyd yr adfer dan yr Esgob Redman yn 1482; eglwys groesffurf gyda chorff pum bae, croesfreichiau, cangell a thŵr canol; mae nenfwd pren corff yr eglwys, â’i asennau’n awgrymu cromen lierne, yn enghraifft gain o waith dechrau’r 14eg ganrif; mae’r gangell yn cadw seddau eithriadol o gain o ddiwedd y 15fed ganrif, yr unig seddau canopïog sydd wedi goroesi yng Nghymru, gan William Frankelin efallai, â dail cerfiedig a misericordiau; adferwyd gan George Gilbert Scott yn 1867–75.Eglwys Gadeiriol Llanelwy ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys gadeiriol esgobaeth Llanelwy, yn ninas Llanelwy; llosgwyd gan filwyr Edward I o Loegr yn 1282 yn ei gyrch olaf ar Wynedd, a’i hailgodi erbyn 1381; adferwyd gan George Gilbert Scott yn 1869; yn yr eil ddeheuol mae delw gerfiedig yr Esgob Anian, esgob Llanelwy yn 1282; yn ei ymyl maen cerfiedig hynafol, Maen y Milgi, yn dangos milgi’n hela ysgyfarnog, y dywedir ei fod o fedd tywysoges o’r enw Efa, o deulu brenhinol Powys efallai; o flaen yr eglwys gadeiriol saif cofeb i gyfieithwyr y Beibl i’r Gymraeg, yn eu plith William Salesbury, cyfieithydd cyntaf y Testament Newydd cyfan i’r Gymraeg, a’r Esgob William Morgan, a benodwyd yn esgob Llanelwy yn 1601; amgueddfa yn yr eglwys gadeiriol gyda hen Feiblau a meini cerfiedig.St Asaph Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Asaph a Chyndeyrn, Eglwys Gadeiriol Llanelwy, yn Sir Ddinbych, sedd Esgob Llanelwy; mae ei hanes yn mynd yn ôl 1,400 o flynyddoedd, er bod yr adeilad presennol o’r 13eg ganrif; codwyd eglwys gyntaf ar y safle neu gerllaw gan Gyndeyrn Sant yn y 6ed ganrif, a dilynodd Asa neu Asaph Sant, ŵyr i Babo Post Prydain, ef; llosgwyd yr eglwys gadeiriol garreg gan filwyr Edward I yn 1282, ac roedd yr Esgob Anian wedi cefnogi cynlluniau i’w symud i Ruddlan, na ddaeth dim ohonynt; codwyd yr adeilad presennol yn bennaf yn nheyrnasiad Harri Tudur a’i adfer yn y 19eg ganrif; trwsiwyd y tŵr yn 1930–35 wedi i nant gudd ei danseilio; bu Sieffre o Fynwy yn esgob o 1152 i 1155; William Morgan (1545–1604), esgob Llanelwy a Llandaf, oedd y cyntaf i gyfieithu’r Beibl cyfan o’r Roeg a’r Hebraeg i’r Gymraeg, ac mae ei Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; gwnaed A. G. Edwards, Archesgob cyntaf Cymru, yn esgob yma yn 1889 ac fe’i claddwyd yma; cynlluniwyd yr allorlun alabastr gan George Gilbert Scott; claddwyd y cyfansoddwr William Mathias (1934–1992) yma.
Y Beibl yn Gymraeg
William Morgan, esgob Llanelwy o 1601, oedd y cyntaf i gyfieithu’r Beibl cyfan o’r Roeg a’r Hebraeg i’r Gymraeg, ac mae ei Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol. Y tu allan saif cofeb i gyfieithwyr y Beibl i’r Gymraeg, William Salesbury yn eu plith.FfynonellauSt Asaph Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Asaph a Chyndeyrn, Eglwys Gadeiriol Llanelwy, yn Sir Ddinbych, sedd Esgob Llanelwy; mae ei hanes yn mynd yn ôl 1,400 o flynyddoedd, er bod yr adeilad presennol o’r 13eg ganrif; codwyd eglwys gyntaf ar y safle neu gerllaw gan Gyndeyrn Sant yn y 6ed ganrif, a dilynodd Asa neu Asaph Sant, ŵyr i Babo Post Prydain, ef; llosgwyd yr eglwys gadeiriol garreg gan filwyr Edward I yn 1282, ac roedd yr Esgob Anian wedi cefnogi cynlluniau i’w symud i Ruddlan, na ddaeth dim ohonynt; codwyd yr adeilad presennol yn bennaf yn nheyrnasiad Harri Tudur a’i adfer yn y 19eg ganrif; trwsiwyd y tŵr yn 1930–35 wedi i nant gudd ei danseilio; bu Sieffre o Fynwy yn esgob o 1152 i 1155; William Morgan (1545–1604), esgob Llanelwy a Llandaf, oedd y cyntaf i gyfieithu’r Beibl cyfan o’r Roeg a’r Hebraeg i’r Gymraeg, ac mae ei Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; gwnaed A. G. Edwards, Archesgob cyntaf Cymru, yn esgob yma yn 1889 ac fe’i claddwyd yma; cynlluniwyd yr allorlun alabastr gan George Gilbert Scott; claddwyd y cyfansoddwr William Mathias (1934–1992) yma.Eglwys Gadeiriol Llanelwy ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys gadeiriol esgobaeth Llanelwy, yn ninas Llanelwy; llosgwyd gan filwyr Edward I o Loegr yn 1282 yn ei gyrch olaf ar Wynedd, a’i hailgodi erbyn 1381; adferwyd gan George Gilbert Scott yn 1869; yn yr eil ddeheuol mae delw gerfiedig yr Esgob Anian, esgob Llanelwy yn 1282; yn ei ymyl maen cerfiedig hynafol, Maen y Milgi, yn dangos milgi’n hela ysgyfarnog, y dywedir ei fod o fedd tywysoges o’r enw Efa, o deulu brenhinol Powys efallai; o flaen yr eglwys gadeiriol saif cofeb i gyfieithwyr y Beibl i’r Gymraeg, yn eu plith William Salesbury, cyfieithydd cyntaf y Testament Newydd cyfan i’r Gymraeg, a’r Esgob William Morgan, a benodwyd yn esgob Llanelwy yn 1601; amgueddfa yn yr eglwys gadeiriol gyda hen Feiblau a meini cerfiedig.
Llanelwy heddiw
Claddwyd A. G. Edwards, Archesgob cyntaf Cymru, a’r cyfansoddwr William Mathias yma. Adferodd George Gilbert Scott yr eglwys gadeiriol yn 1867 i 1875, ac mae’n dal i gadw ei tho pren cain o’r bedwaredd ganrif ar ddeg dros gorff yr eglwys.FfynonellauSt Asaph Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Asaph a Chyndeyrn, Eglwys Gadeiriol Llanelwy, yn Sir Ddinbych, sedd Esgob Llanelwy; mae ei hanes yn mynd yn ôl 1,400 o flynyddoedd, er bod yr adeilad presennol o’r 13eg ganrif; codwyd eglwys gyntaf ar y safle neu gerllaw gan Gyndeyrn Sant yn y 6ed ganrif, a dilynodd Asa neu Asaph Sant, ŵyr i Babo Post Prydain, ef; llosgwyd yr eglwys gadeiriol garreg gan filwyr Edward I yn 1282, ac roedd yr Esgob Anian wedi cefnogi cynlluniau i’w symud i Ruddlan, na ddaeth dim ohonynt; codwyd yr adeilad presennol yn bennaf yn nheyrnasiad Harri Tudur a’i adfer yn y 19eg ganrif; trwsiwyd y tŵr yn 1930–35 wedi i nant gudd ei danseilio; bu Sieffre o Fynwy yn esgob o 1152 i 1155; William Morgan (1545–1604), esgob Llanelwy a Llandaf, oedd y cyntaf i gyfieithu’r Beibl cyfan o’r Roeg a’r Hebraeg i’r Gymraeg, ac mae ei Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; gwnaed A. G. Edwards, Archesgob cyntaf Cymru, yn esgob yma yn 1889 ac fe’i claddwyd yma; cynlluniwyd yr allorlun alabastr gan George Gilbert Scott; claddwyd y cyfansoddwr William Mathias (1934–1992) yma.St Asaph Cathedral ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 140540): Llanelwy yw’r eglwys gadeiriol leiaf yng Nghymru a Lloegr; codwyd y gangell tua 1239 yn ôl pob tebyg; wedi ymosodiadau gan filwyr y brenin yn 1245 a 1282, dechreuodd yr Esgob Anian ailgodi yn 1284, a pharhaodd y gwaith hyd 1381, y rhan fwyaf ohono tua 1310–20; ychwanegwyd y tŵr canol yn 1391–2; cwblhawyd yr adfer dan yr Esgob Redman yn 1482; eglwys groesffurf gyda chorff pum bae, croesfreichiau, cangell a thŵr canol; mae nenfwd pren corff yr eglwys, â’i asennau’n awgrymu cromen lierne, yn enghraifft gain o waith dechrau’r 14eg ganrif; mae’r gangell yn cadw seddau eithriadol o gain o ddiwedd y 15fed ganrif, yr unig seddau canopïog sydd wedi goroesi yng Nghymru, gan William Frankelin efallai, â dail cerfiedig a misericordiau; adferwyd gan George Gilbert Scott yn 1867–75.
Pobl y lle hwn
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


