Hanes Cymru / Oes y Cerrig

Oes y Cerrig

Ogof Bontnewydd

Ogof galchfaen uwchben Afon Elwy lle cafwyd dannedd Neanderthal, yr olion dynol hynaf yng Nghymru ac ymhlith yr hynaf ym Mhrydain.

Llun: Mynedfa gaeedig Ogof Bontnewydd yng nghraig galchfaen dyffryn Elwy · Llywelyn2000, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. 230,000 BC 53.218° N, 3.436° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Mynedfa gaeedig Ogof Bontnewydd yng nghraig galchfaen dyffryn Elwy
Mynedfa gaeedig Ogof Bontnewydd yng nghraig galchfaen dyffryn Elwy · Llun: Llywelyn2000, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ystyr yr enw

Pontnewydd: y bont newydd

Pontnewydd

  • Pont pont
  • newydd newydd

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mewn ogof galchfaen uwchben afon Elwy, ger Llanelwy, y mae’r gweddillion dynol hynaf a gafwyd erioed yng Nghymru. Maent yn perthyn i bobl Neanderthal a fu’n byw yma tua 230,000 o flynyddoedd yn ôl, yn eu plith fachgen tua un ar ddeg oed.

BleBontnewydd, Cefn Meiriadog, yn nyffryn Elwy, Sir Ddinbych
OedTua 230,000 o flynyddoedd yn ôl
CloddioO 1978, dan arweiniad Stephen Aldhouse-Green

Pobl gyntaf Cymru

O 1978 bu tîm dan arweiniad Stephen Aldhouse-Green yn cloddio’n ofalus i lawr yr ogof. Cawsant hyd i ddannedd a rhan o ên. Mae siâp y dannedd, gyda cheudodau llydan oddi mewn a gwreiddiau byr, yn nod y Neanderthaliaid, a daeth y gweddillion o blant yn ogystal ag oedolion: bachgen wyth a hanner oed, merch naw oed a bachgen un ar ddeg oed yn eu plith.

Un o dri ym Mhrydain

Dim ond tri lle ym Mhrydain a roddodd esgyrn y mathau hynafol hyn o bobl, a Bontnewydd yw’r unig un â gweddillion Neanderthal go iawn. Dyma’r man lle cafwyd y gweddillion dynol cynharaf ar ddaear Cymru.

Helwyr a’u hoffer

Wrth ochr y bobl roedd eu hoffer: bwyeill llaw Neanderthalaidd a 1,282 o gerrig wedi eu naddu, gyda 4,822 o esgyrn yr anifeiliaid o’u cwmpas, rhai ag olion cigydda arnynt. Roedd yno lewod, rhinoseros, ceirw, eirth a hyd yn oed llewpart, na cheir ei esgyrn ond mewn un lle arall ym Mhrydain. Cafwyd yma hefyd y blaidd hynaf a wyddys amdano ym Mhrydain.

Paith y mamoth

Lawer yn ddiweddarach, rhwng tua 41,000 a 28,000 o flynyddoedd yn ôl, defnyddiwyd yr ogof eto, yn oes oer paith y mamoth, pan grwydrai ceirw Llychlyn a’r rhinoseros blewog drwy’r dyffryn.

Ymweld

Mae’r ogof o fewn safle gwarchodedig o goedydd ac ogofâu ar yr Elwy a’r Meirchion, ac nid yw fel arfer ar agor i’r cyhoedd.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Beth ddigwyddodd yma

  1. Neanderthaliaid Pontnewydd (archaeoleg)

    Dannedd a gafwyd yn Ogof Bontnewydd, Sir Ddinbych, yw’r olion dynol hynaf yng Nghymru.

    Neanderthaliaid Pontnewydd

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf