Hanes Cymru / Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn

Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn

Bryngaer Coed Llanmelin

Cadarnle’r Silwriaid o Oes yr Haearn uwchben Caer-went. Ymddengys iddo gael ei adael tua OC 75, yr union adeg y codwyd tref Rufeinig Venta Silurum islaw.

Llun: Tai crwn Oes yr Haearn wedi’u hailgodi yng Nghastell Henllys, Sir Benfro · Keith Ruffles, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Iron Age 51.630° N, 2.772° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Y tu mewn i fryngaer Llanmelin, ger Caer-went
Y tu mewn i fryngaer Llanmelin, ger Caer-went · Llun: Wikimedia Commons · Jeremy Bolwell, CC BY-SA 2.0

Yng Nghoed Llanmelin, ar fryn uwchben Caer-went, saif cloddiau a ffosydd cadarnle’r Silwriaid, Brythoniaid de-ddwyrain Cymru. Pan gododd y Rhufeiniaid eu tref islaw, ymddengys i bobl Llanmelin ddod i lawr i fyw ynddi.

CodwydOes yr Haearn, ailgodwyd y fynedfa tua 50 CC
GadawydTua OC 75
Maint2.2 hectar, gydag atodiadau a gwylfa

Ei hailgodi deirgwaith

Dechreuodd y gaer fel lloc bach ag un clawdd a ffos, ac mae rhan ohono i’w gweld o hyd. Tua 150 mlynedd yn ddiweddarach codwyd rhagor o gloddiau, a thua 50 CC ailgodwyd y fynedfa a’i gwneud yn gryfach. Wynebwyd y clawdd mewnol â cherrig, torrwyd y ffosydd yn ddwfn i’r calchfaen, a rhedai palisadau pren ar hyd pennau’r cloddiau, gyda llwyfannau pren bob ochr i’r porth.

Bywyd yn y gaer

Bu V. E. Nash-Williams o’r Amgueddfa Genedlaethol yn cloddio yma yn 1930–32. Cafodd fod y bobl yn cadw defaid a moch, yn hela ceirw coch, yn coginio a bwyta gyda’i gilydd, yn mwyndoddi copr ac yn cerfio cyrn. Pan gloddiodd Cadw a gwirfoddolwyr lleol eto yn 2012, cawsant domen sbwriel fawr, tyllau pyst storfeydd i sychu grawn, a llawer o esgyrn gwartheg.

I lawr i Gaer-went

Mae’r crochenwaith diweddaraf o’r gaer yn dyddio o tua OC 75, yr union adeg y sefydlwyd Venta Silurum, tref farchnad y Silwriaid, islaw yng Nghaer-went. Dengys glanhawr ewinedd bach Rhufeinig o efydd, a gafwyd yn 2012, fod pobl Llanmelin yn adnabod y newydd-ddyfodiaid.

Llys yng Ngwent

Cadwai brenhinoedd Gwent eu prif lys yn Llanfair Is Coed gerllaw, ac mae Llanmelin yn un o’r lleoedd a gynigiwyd ar gyfer Celliwig, llys Arthur yn nhraddodiad Cymru, wedi i’r Rhufeiniaid adael Caer-went.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf