Hanes Cymru / Cymru Glyndŵr

d. 1413

Catrin Glyndŵr

Merch Owain Glyndŵr, a rannodd berygl rhyfel ei thad ac a fu farw’n garcharor yn Llundain. Saif cofeb iddi yn Ninas Llundain.

Llun: Castell Harlech ar ei graig uwchben y dref · Cmao20, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
d. 1413 (wedi’i gofnodi) Merch Owain Cymru Glyndŵr Brenhinoedd, tywysogion a rheolwyr
Cofeb Catrin Glyndŵr yn Ninas Llundain
Cofeb Catrin Glyndŵr yn Ninas Llundain · Llun: Wikimedia Commons · grahamc99, CC BY 2.0

Ystyr yr enw

Catrin Glyndŵr: Catrin, merch Owain Glyndŵr

Catrin Glyndŵr

  • Catrin ei henw ei hun
  • Glyndŵr ei thad, Owain Glyndŵr

Catrin, merch Owain Glyndŵr a Marged Hanmer, oedd merch hynaf Owain yn ôl pob tebyg, ac mae’n un o’i blant y gwyddom fwyaf amdani. Seliodd ei phriodas yn 1402 â Syr Edmund Mortimer gynghrair fawr rhyfel ei thad. Rhannodd ei beryglon hyd y diwedd, a bu farw’n garcharor yn Llundain yn 1413. Heddiw mae cofeb yn Ninas Llundain yn ei hanrhydeddu.

GanwydWedi 1383
Bu farwTua 1 Rhagfyr 1413, Llundain
Ei thadOwain Glyndŵr
Ei mamMarged Hanmer
Ei gŵrSyr Edmund Mortimer
Ei phlantMab, Lionel, a thair merch
Ei chofioCofeb yng Ngardd Eglwys San Swithin, Llundain

Merch Sycharth#

Roedd Catrin yn un o ferched hynaf Owain a Marged, ac roedd ganddi o leiaf ddeg o frodyr a chwiorydd. Fe’i magwyd yn ôl pob tebyg yng nghartref y teulu yn Sycharth, y llys croesawus a folodd y bardd Iolo Goch, lle trigai’r teulu cyfan mewn tŷ nad oedd byth angen clo arno.

Y briodas a seliodd gynghrair#

Ym mis Mehefin 1402 enillodd Owain ei fuddugoliaeth fawr ym Mryn Glas a chymryd Syr Edmund Mortimer yn garcharor. Triniodd y Cymry Mortimer yn barchus, a phan wrthododd Harri IV dalu ei bridwerth trodd at achos Owain. Seliwyd y gynghrair yn yr hen ffordd, drwy briodas: ar 30 Tachwedd 1402 daeth Catrin yn wraig i Edmund. Dyma’r cwlwm a arweiniodd yn 1405 at y Cytundeb Tridarn.

Teulu mewn rhyfel#

Cafodd Catrin ac Edmund bedwar o blant, mab, Lionel, a thair merch. Buont fyw drwy flynyddoedd grym mwyaf Owain, pan oedd Castell Harlech yn gartref ac yn llys iddo. Bu farw Edmund yn ystod gwarchae hir y Saeson ar Harlech, a phan syrthiodd y castell yn 1409, aed â Chatrin, ei merched, ei mam Marged ac un o’i chwiorydd i Dŵr Llundain.

Carcharorion yn y Tŵr#

Mae cofnodion yn dangos bod y tywysogesau Cymreig yn dal yn y Tŵr ym mis Mehefin 1413, yn fuan wedi i Harri V ddod i’r orsedd. Mae cofnod yn Rholiau Taliadau’r Trysorlys, yn yr Archifau Cenedlaethol heddiw, yn nodi taliad am gladdu Catrin a dwy o’i merched yn Eglwys San Swithin yn Llundain ym mis Rhagfyr 1413. Nid yw’n hysbys sut y buont farw. Cedwir y cyntaf o Ragfyr 1413 yng Nghymru heddiw fel y dyddiad i’w chofio.

Ei chofio#

Yn 2001 dadorchuddiwyd cofeb i Gatrin gan yr actores Siân Phillips yng Ngardd Eglwys San Swithin, lle safai’r hen eglwys gynt. Fe’i cynlluniwyd gan Nic Stradlyn-John a’i cherflunio gan Richard Renshaw. Yn 2003 cynhaliodd y Llyfrgell Genedlaethol arddangosfa er anrhydedd iddi, ysgrifennodd y bardd Menna Elfyn gerdd er cof amdani, ac yn 2004 llwyfannwyd drama Heledd Bianchi, Catrin Glyndwr, am y tro cyntaf.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. 1294–1295

Madog ap Llywelyn

Tywysog Cymru yng ngwrthryfel 1294 (wedi’i gofnodi)

Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.

Madog ap Llywelyn
d. 1318

Llywelyn Bren

Arglwydd Senghennydd (wedi’i gofnodi)

Arglwydd Cymreig Senghennydd a gododd yn 1316 dros bobl Morgannwg, ac a ildiodd er mwyn achub ei ddilynwyr.

Llywelyn Bren
fl. 1340–1370

Dafydd ap Gwilym

Bardd (wedi’i gofnodi)

Bardd mwyaf Cymru’r Oesoedd Canol, a ganodd am gariad a natur yn ffraeth a beiddgar.

Dafydd ap Gwilym
c. 1320–c. 1398

Iolo Goch

Bardd Sycharth (wedi’i gofnodi)

Prifardd y cywydd y mae ei gerdd i gartref Owain Glyndŵr yn Sycharth yn un o’r darluniau gorau o lys uchelwr Cymreig.

Iolo Goch

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf