Hanes Cymru / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

Tŷ Mawr Wybrnant

Y ffermdy yn y bryniau uwchben Penmachno lle ganed William Morgan, y gŵr a roddodd y Beibl cyfan yn Gymraeg i Gymru yn 1588.

Llun: Porthdy Mawr Castell Rhaglan · Bob McCaffrey, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1588 53.055° N, 3.823° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Tŷ Mawr Wybrnant, man geni’r Esgob William Morgan
Tŷ Mawr Wybrnant, man geni’r Esgob William Morgan · Llun: Wikimedia Commons · Hefin Owen, CC BY-SA 2.0

Ystyr yr enw

Tŷ Mawr Wybrnant: y tŷ mawr yn Wybrnant, cwm nant Wybr

Tŷ Mawr Wybrnant

  • Tŷ tŷ
  • Mawr mawr
  • Wybrnant cwm nant Wybr

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Tŷ Mawr Wybrnant yng nghwm tawel Wybrnant, uwchben Penmachno. Yma, tua 1545, y ganed William Morgan, y gŵr a roddodd y Beibl cyfan i’r Cymry yn eu hiaith eu hunain.

Ganed William MorganTua 1545
Y Beibl cyssegr-lan1588
Yng ngofalYr Ymddiriedolaeth Genedlaethol

Y tŷ yn y Wybrnant

Mae’r tŷ o ddiwedd yr 16eg ganrif neu ddechrau’r 17eg, â gwreiddiau cynharach, yn ddeulawr o slabiau carreg gwastad ar sylfeini o glogfeini mawr, â simneiau carreg enfawr ar y ddau ben. Mae’n fach yn ôl safonau heddiw, ond yn yr 16eg ganrif roedd yn dŷ sylweddol, yn enwedig mewn lle mor ddiarffordd.

Mab o ystâd Gwydir

Roedd tad William Morgan, John ap Morgan ap Llywelyn, yn dal tir ar ystâd Gwydir, ac mae’n debyg i’r bachgen gael ei addysg yng Ngwydir cyn mynd i Goleg Sant Ioan, Caergrawnt, yn 1565. Yno astudiodd Roeg, Hebraeg ac Aramaeg.

Beibl 1588

Yn ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant cyfieithodd yr Hen Destament o’r Hebraeg ac adolygu’r Newydd, ac aeth y Beibl cyfan drwy’r wasg yn 1588. Mae’n ‘gofadail fawr yn hanes yr iaith Gymraeg’, a bu’n Feibl Cymraeg safonol hyd 1988.

Heb y Beibl Cymraeg byddai’r iaith Gymraeg wedi diflannu’n raddol ond yn sicr.

Isaac Thomas

Pedwar can mlynedd

Adferwyd y tŷ yn 1888, ac eto yn 1987–8 i nodi pedwar can mlynedd ers y cyfieithiad. Mae llechen uwchben y drws yn cofnodi mai yma y ganed William Morgan.

Ymweld

Y tu mewn mae hen ddodrefn Cymreig a chasgliad o Feiblau Cymraeg, yn eu plith Feibl William Morgan o 1588, a Beiblau mewn llawer iaith arall a roddwyd gan ymwelwyr o bob rhan o’r byd. Cyrhaeddir y tŷ o Benmachno, neu o’r A470 rhwng Betws-y-coed a Dolwyddelan, ac mae hen lwybr dros Fwlch Cyfyng yn arwain draw i Ddyffryn Lledr.

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf