

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Hen lyfrau Cymru
tua 1350–1400
Llawysgrif Boston
Llyfr cyfraith poced cyfreithiwr o Gymro, â chyfraith Dyfed, a dreuliodd tua dau gan mlynedd yn Boston, Massachusetts, cyn i Lyfrgell Genedlaethol Cymru ei brynu adref yn 2012.
Llun: Tudalen o Lawysgrif Boston, y llyfr cyfraith poced a ddaeth adref o America yn 2012 · Medieval scribe; National Library of Wales (NLW MS 24029A), CC0 · Wikimedia Commons
| Ysgrifennwyd | tua 1350–1400, yn ne-orllewin Cymru, gydag ychwanegiadau wedi 1401 |
|---|---|
| Cyfraith | Dyfed: Llyfr Blegywryd |
| Maint | llyfr poced, ei ddail tua 15 wrth 10 cm |
| Cedwir yn | Llyfrgell Genedlaethol Cymru (LlGC 24029A), ers 2012 |
Llyfr poced cyfreithiwr
Llyfr cyfraith bach yw Llawysgrif Boston, digon bach i gyfreithiwr o Gymro ei gario yn ei boced o lys i lys. Ysgrifennwyd ei brif destun yn ail hanner y bedwaredd ganrif ar ddeg gan gopïydd o dde-orllewin Cymru, ac mae’n dal cyfraith Hywel Dda yn fersiwn Llyfr Blegywryd, cyfraith Dyfed. Ychwanegodd tair llaw arall ato, un ohonynt yn gynnar yn y bymthegfed ganrif, ac ymhlith yr ychwanegiadau mae’r weddi a elwir Emyn Curig.FfynhonnellNLW MS 24029A: the Boston Manuscript ↗catalog archifau Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Tua 1350–1425; pedair llaw, a’r brif un o dde-orllewin Cymru; Llyfr Blegywryd ac Emyn Curig; dail 150 x 95–100 mm; yn eiddo i William Phillips (m. 1686), clerc tref Aberhonddu, a’i fab; copïwyd gan Moses Williams tua 1721 a’i ddefnyddio gan Wotton yn 1730; yng Nghymdeithas Hanes Massachusetts erbyn 1831; gwerthwyd yn Sotheby’s 10 Gorffennaf 2012.
Llyfr Cymraeg yn America
Yn yr ail ganrif ar bymtheg roedd yn eiddo i William Phillips, clerc tref Aberhonddu, ac yna i’w fab, Cofiadur Aberhonddu. Tua 1721 copïodd yr ysgolhaig Moses Williams ef, ac fe’i defnyddiwyd ar gyfer argraffiad mawr William Wotton o gyfreithiau Cymru yn 1730. Yna diflannodd o Gymru.
Erbyn 1831 roedd yn Boston, yn llyfrgell Cymdeithas Hanes Massachusetts, ac fe’i hailrwymwyd yno mewn cloriau Americanaidd tua 1840. Nid oes neb yn gwybod sut y croesodd yr Iwerydd: gydag ymfudwyr o Gymru yn y ddeunawfed ganrif, yn fwyaf tebyg.
Adref eto
Yn 2012 daeth ar werth yn Sotheby’s yn Llundain, a phrynodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru ef am £541,250, gyda chymorth Cronfa Dreftadaeth y Loteri, Cyfeillion y Llyfrgelloedd Cenedlaethol a Llywodraeth Cymru.FfynhonnellNLW MS 24029A (Boston Manuscript) ↗Wicipedia (Saesneg)Aeth i America gydag ymfudwyr o Gymru yn y ddeunawfed ganrif yn ôl pob tebyg; prynwyd yn Sotheby’s yn 2012 gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru am £541,250; cadwraeth, ailrwymo a digido 2012–13. Yn y Llyfrgell trwsiwyd ei ddail â memrwn newydd, ffotograffwyd pob tudalen, ac yn 2013 fe’i rhwymwyd eto rhwng cloriau derw. Wedi tua dau gan mlynedd i ffwrdd, daeth cyfraith Hywel adref.
Gweld pob tudalen ar-lein ↗ Cyfreithiau Hywel Dda → Llyfrgell Genedlaethol Cymru → Pob llawysgrif Gymraeg ganoloesol →
Pobl y llyfr
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

