Y foneddiges Gymraeg ei hiaith a wasanaethodd y Frenhines Elisabeth I o’i geni hyd ei henaint, gan ddod yn Brif Foneddiges ei Siambr Gyfrin ac yn geidwad ei thlysau.
Blanche Parry, hen bortread · Llun: Wikimedia Commons · attributed to Marcus Gheeraerts the Younger, Parth cyhoeddus
3 munud o ddarllen
Blanche Parry, boneddiges Gymraeg ei hiaith o’r gororau, a siglodd grud y baban Elisabeth ac a arhosodd wrth ei hochr am bum deg chwech o flynyddoedd. Fel Prif Foneddiges y Siambr Gyfrin a cheidwad tlysau’r frenhines hi oedd y wraig agosaf at Elisabeth I, y gyfeilles ffyddlon a benderfynai pwy a gâi weld y frenhines.FfynonellauParry, Blanche (1507/8 – 1590), Chief Gentlewoman of Queen Elizabeth’s most honourable Privy Chamber and Keeper of Her Majesty’s jewels ↗Robert Thomas Jenkins and Ruth Elizabeth Richardson, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned rhwng Mawrth 1507 a Mawrth 1508 yn Newcourt, Bacton, yn Nyffryn Aur afon Dore, Ewias, swydd Henffordd, merch Henry Myles ac Alice Milborne; aelwyd Gymraeg ei hiaith ydoedd; cyfeiria naw cerdd farddol at ei theulu, pump gan Guto’r Glyn ac un yr un gan Gwilym Tew, Howel Dafi, Huw Cae Llwyd a Lewys Morgannwg; roedd ei hen daid Harri Ddu ap Gruffudd yn stiward Brynbuga, Caerllion ac Ewias Lacy dan Syr William Herbert, iarll Penfro, a disgynnai’r teulu o Syr Dafydd Gam; ei modryb Blanche Herbert, Arglwyddes Troy, meistres Edward VI ac Elisabeth pan oeddent yn blant, a ddaeth â hi i’r llys gyntaf; ysgrifennodd yn ei beddargraff yn Bacton ei bod yn forwyn i’r frenhines ‘whose cradle saw I rocked’, o enedigaeth Elisabeth yn 1533, ac arhosodd gyda hi am bum deg chwech o flynyddoedd; mae’n debyg iddi fod gydag Elisabeth yn y Tŵr; yn Brif Foneddiges wedi marw Kate Ashley yn 1565, rheolai pwy a gâi weld y frenhines a gofalai am ei thlysau, y Sêl Fawr am ddwy flynedd, a phapurau, dillad, ffwr a llyfrau’r frenhines, a’r ‘musk cat’, ffured mae’n debyg; galwai’r Arglwydd Burghley hi’n ‘gyfnither’ a chydweithient yn agos; comisiynodd y map cyntaf o Lyn Syfaddan yn 1584; yn 1575 ysgrifennodd George Gascoigne ‘Good Parry is a paragon, show me another such’; bu farw ar 12 Chwefror 1589/90, yn 82 oed, yn uchel ei pharch gan bawb; ei chofeb yn Bacton yw’r darlun cyntaf o’r Frenhines Elisabeth fel Gloriana; claddwyd hi yn eglwys y Santes Marged, Westminster; telir £28 bob blwyddyn o hyd i blwyfolion Bacton a Newton.Blanche Parry ↗Wicipedia CymraegUn o gyfeillion mynwesol, cyfrinachwraig, Prif Foneddiges a Cheidwad Tlysau Elisabeth I (1507/8 – 12 Chwefror 1590), o deulu ardal y gororau; bu’n gyfaill i’r frenhines am 56 mlynedd; siaradai Gymraeg yn rhugl; ei hen daid oedd Harri Ddu, ac roedd Syr William Cecil a John Dee yn gefndryd iddi; ceir peth tystiolaeth iddi ddysgu hwiangerddi ac elfennau Cymraeg i’r Frenhines Elisabeth; canodd Guto’r Glyn farwnad i Harri Ddu: ‘Dyrnod hoedl drwy Went ydoedd, / Dwyn Harri Ddu (dyn hardd oedd)’; roedd ei modryb Blanche Herbert, Arglwyddes Troy o Troy House yn Sir Fynwy, yn gwbl ddwyieithog fel hithau, a galwodd Lewys Morgannwg hi’n ‘Arglwyddes breninesau’.
Ganed Blanche yn Newcourt yn Bacton, yn Nyffryn Aur afon Dore yn hen wlad Gymreig Ewias, yn ferch i Henry Myles a’i wraig Alice. Aelwyd Gymraeg ei hiaith oedd eu haelwyd hwy, a thyfodd Blanche yn siarad Cymraeg a Saesneg. Roedd ei hen daid Harri Ddu ap Gruffudd yn stiward Brynbuga, Caerllion ac Ewias Lacy i Syr William Herbert, a disgynnai’r teulu o Syr Dafydd Gam. Mae naw cerdd gan y beirdd Cymraeg, pump ohonynt gan Guto’r Glyn, yn sôn am ei theulu.FfynonellauParry, Blanche (1507/8 – 1590), Chief Gentlewoman of Queen Elizabeth’s most honourable Privy Chamber and Keeper of Her Majesty’s jewels ↗Robert Thomas Jenkins and Ruth Elizabeth Richardson, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned rhwng Mawrth 1507 a Mawrth 1508 yn Newcourt, Bacton, yn Nyffryn Aur afon Dore, Ewias, swydd Henffordd, merch Henry Myles ac Alice Milborne; aelwyd Gymraeg ei hiaith ydoedd; cyfeiria naw cerdd farddol at ei theulu, pump gan Guto’r Glyn ac un yr un gan Gwilym Tew, Howel Dafi, Huw Cae Llwyd a Lewys Morgannwg; roedd ei hen daid Harri Ddu ap Gruffudd yn stiward Brynbuga, Caerllion ac Ewias Lacy dan Syr William Herbert, iarll Penfro, a disgynnai’r teulu o Syr Dafydd Gam; ei modryb Blanche Herbert, Arglwyddes Troy, meistres Edward VI ac Elisabeth pan oeddent yn blant, a ddaeth â hi i’r llys gyntaf; ysgrifennodd yn ei beddargraff yn Bacton ei bod yn forwyn i’r frenhines ‘whose cradle saw I rocked’, o enedigaeth Elisabeth yn 1533, ac arhosodd gyda hi am bum deg chwech o flynyddoedd; mae’n debyg iddi fod gydag Elisabeth yn y Tŵr; yn Brif Foneddiges wedi marw Kate Ashley yn 1565, rheolai pwy a gâi weld y frenhines a gofalai am ei thlysau, y Sêl Fawr am ddwy flynedd, a phapurau, dillad, ffwr a llyfrau’r frenhines, a’r ‘musk cat’, ffured mae’n debyg; galwai’r Arglwydd Burghley hi’n ‘gyfnither’ a chydweithient yn agos; comisiynodd y map cyntaf o Lyn Syfaddan yn 1584; yn 1575 ysgrifennodd George Gascoigne ‘Good Parry is a paragon, show me another such’; bu farw ar 12 Chwefror 1589/90, yn 82 oed, yn uchel ei pharch gan bawb; ei chofeb yn Bacton yw’r darlun cyntaf o’r Frenhines Elisabeth fel Gloriana; claddwyd hi yn eglwys y Santes Marged, Westminster; telir £28 bob blwyddyn o hyd i blwyfolion Bacton a Newton.Blanche Parry ↗Wicipedia CymraegUn o gyfeillion mynwesol, cyfrinachwraig, Prif Foneddiges a Cheidwad Tlysau Elisabeth I (1507/8 – 12 Chwefror 1590), o deulu ardal y gororau; bu’n gyfaill i’r frenhines am 56 mlynedd; siaradai Gymraeg yn rhugl; ei hen daid oedd Harri Ddu, ac roedd Syr William Cecil a John Dee yn gefndryd iddi; ceir peth tystiolaeth iddi ddysgu hwiangerddi ac elfennau Cymraeg i’r Frenhines Elisabeth; canodd Guto’r Glyn farwnad i Harri Ddu: ‘Dyrnod hoedl drwy Went ydoedd, / Dwyn Harri Ddu (dyn hardd oedd)’; roedd ei modryb Blanche Herbert, Arglwyddes Troy o Troy House yn Sir Fynwy, yn gwbl ddwyieithog fel hithau, a galwodd Lewys Morgannwg hi’n ‘Arglwyddes breninesau’.Blanche Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Gweinyddes bersonol i’r Frenhines Elisabeth I (1507 neu 1508 – 12 Chwefror 1590), Prif Foneddiges y Siambr Gyfrin a Cheidwad Tlysau Ei Mawrhydi; wedi’i magu mewn diwylliant Cymreig, roedd yn ddwyieithog yn Gymraeg a Saesneg; mae’n debyg i leianod Awstinaidd Aconbury ei haddysgu hi a’i chwiorydd; ysgrifennai lythyrau ar ran y frenhines a derbyn mesurau’r senedd iddi; ar ddydd Calan 1572 rhoddodd i’r frenhines flodyn aur wedi’i enamlo â rhuddemau a diemyntau; bu farw yn 82 oed a’i chladdu yn eglwys y Santes Marged, Westminster, â gradd barwnes, a’r frenhines yn talu holl gostau’r angladd; mae ei chofeb yn Bacton yn ei dangos yn penlinio gerbron y frenhines ar ei gorsedd.
Dyrnod hoedl drwy Went ydoedd, / Dwyn Harri Ddu (dyn hardd oedd).
Roedd ei modryb, Blanche Herbert, Arglwyddes Troy, Cymraes arall, yn feistres ar y plant brenhinol, a hi a ddaeth â’r Blanche ieuengaf i’r llys gyntaf. Pan aned y dywysoges Elisabeth yn 1533, ymunodd Blanche â’i theulu. Yn ei geiriau ei hun, a gerfiwyd ar ei chofeb, roedd hi’n forwyn i’r frenhines y gwelodd siglo’i chrud.FfynonellauParry, Blanche (1507/8 – 1590), Chief Gentlewoman of Queen Elizabeth’s most honourable Privy Chamber and Keeper of Her Majesty’s jewels ↗Robert Thomas Jenkins and Ruth Elizabeth Richardson, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned rhwng Mawrth 1507 a Mawrth 1508 yn Newcourt, Bacton, yn Nyffryn Aur afon Dore, Ewias, swydd Henffordd, merch Henry Myles ac Alice Milborne; aelwyd Gymraeg ei hiaith ydoedd; cyfeiria naw cerdd farddol at ei theulu, pump gan Guto’r Glyn ac un yr un gan Gwilym Tew, Howel Dafi, Huw Cae Llwyd a Lewys Morgannwg; roedd ei hen daid Harri Ddu ap Gruffudd yn stiward Brynbuga, Caerllion ac Ewias Lacy dan Syr William Herbert, iarll Penfro, a disgynnai’r teulu o Syr Dafydd Gam; ei modryb Blanche Herbert, Arglwyddes Troy, meistres Edward VI ac Elisabeth pan oeddent yn blant, a ddaeth â hi i’r llys gyntaf; ysgrifennodd yn ei beddargraff yn Bacton ei bod yn forwyn i’r frenhines ‘whose cradle saw I rocked’, o enedigaeth Elisabeth yn 1533, ac arhosodd gyda hi am bum deg chwech o flynyddoedd; mae’n debyg iddi fod gydag Elisabeth yn y Tŵr; yn Brif Foneddiges wedi marw Kate Ashley yn 1565, rheolai pwy a gâi weld y frenhines a gofalai am ei thlysau, y Sêl Fawr am ddwy flynedd, a phapurau, dillad, ffwr a llyfrau’r frenhines, a’r ‘musk cat’, ffured mae’n debyg; galwai’r Arglwydd Burghley hi’n ‘gyfnither’ a chydweithient yn agos; comisiynodd y map cyntaf o Lyn Syfaddan yn 1584; yn 1575 ysgrifennodd George Gascoigne ‘Good Parry is a paragon, show me another such’; bu farw ar 12 Chwefror 1589/90, yn 82 oed, yn uchel ei pharch gan bawb; ei chofeb yn Bacton yw’r darlun cyntaf o’r Frenhines Elisabeth fel Gloriana; claddwyd hi yn eglwys y Santes Marged, Westminster; telir £28 bob blwyddyn o hyd i blwyfolion Bacton a Newton.Blanche Parry ↗Wicipedia CymraegUn o gyfeillion mynwesol, cyfrinachwraig, Prif Foneddiges a Cheidwad Tlysau Elisabeth I (1507/8 – 12 Chwefror 1590), o deulu ardal y gororau; bu’n gyfaill i’r frenhines am 56 mlynedd; siaradai Gymraeg yn rhugl; ei hen daid oedd Harri Ddu, ac roedd Syr William Cecil a John Dee yn gefndryd iddi; ceir peth tystiolaeth iddi ddysgu hwiangerddi ac elfennau Cymraeg i’r Frenhines Elisabeth; canodd Guto’r Glyn farwnad i Harri Ddu: ‘Dyrnod hoedl drwy Went ydoedd, / Dwyn Harri Ddu (dyn hardd oedd)’; roedd ei modryb Blanche Herbert, Arglwyddes Troy o Troy House yn Sir Fynwy, yn gwbl ddwyieithog fel hithau, a galwodd Lewys Morgannwg hi’n ‘Arglwyddes breninesau’.
O hynny ymlaen prin y gadawodd Blanche ochr Elisabeth, ac roedd gyda hi yn ôl pob tebyg pan gadwyd Elisabeth yn Nhŵr Llundain. Pan ddaeth Elisabeth yn frenhines yn 1558 tyngwyd Blanche yn foneddiges yr ystafell wely, ac yn 1565 daeth yn Brif Foneddiges y Siambr Gyfrin. Hi a benderfynai pwy a gâi ddod i ŵydd y frenhines, a chadwai dlysau’r frenhines, ei phapurau, ei dillad, ei ffwr a’i llyfrau, a hyd yn oed ei ‘musk cat’, ffured mae’n debyg. Ysgrifennai lythyrau dros y frenhines, ac am ddwy flynedd cadwodd Sêl Fawr Lloegr. Ceir peth tystiolaeth iddi ddysgu hwiangerddi a geiriau Cymraeg i Elisabeth.FfynonellauParry, Blanche (1507/8 – 1590), Chief Gentlewoman of Queen Elizabeth’s most honourable Privy Chamber and Keeper of Her Majesty’s jewels ↗Robert Thomas Jenkins and Ruth Elizabeth Richardson, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned rhwng Mawrth 1507 a Mawrth 1508 yn Newcourt, Bacton, yn Nyffryn Aur afon Dore, Ewias, swydd Henffordd, merch Henry Myles ac Alice Milborne; aelwyd Gymraeg ei hiaith ydoedd; cyfeiria naw cerdd farddol at ei theulu, pump gan Guto’r Glyn ac un yr un gan Gwilym Tew, Howel Dafi, Huw Cae Llwyd a Lewys Morgannwg; roedd ei hen daid Harri Ddu ap Gruffudd yn stiward Brynbuga, Caerllion ac Ewias Lacy dan Syr William Herbert, iarll Penfro, a disgynnai’r teulu o Syr Dafydd Gam; ei modryb Blanche Herbert, Arglwyddes Troy, meistres Edward VI ac Elisabeth pan oeddent yn blant, a ddaeth â hi i’r llys gyntaf; ysgrifennodd yn ei beddargraff yn Bacton ei bod yn forwyn i’r frenhines ‘whose cradle saw I rocked’, o enedigaeth Elisabeth yn 1533, ac arhosodd gyda hi am bum deg chwech o flynyddoedd; mae’n debyg iddi fod gydag Elisabeth yn y Tŵr; yn Brif Foneddiges wedi marw Kate Ashley yn 1565, rheolai pwy a gâi weld y frenhines a gofalai am ei thlysau, y Sêl Fawr am ddwy flynedd, a phapurau, dillad, ffwr a llyfrau’r frenhines, a’r ‘musk cat’, ffured mae’n debyg; galwai’r Arglwydd Burghley hi’n ‘gyfnither’ a chydweithient yn agos; comisiynodd y map cyntaf o Lyn Syfaddan yn 1584; yn 1575 ysgrifennodd George Gascoigne ‘Good Parry is a paragon, show me another such’; bu farw ar 12 Chwefror 1589/90, yn 82 oed, yn uchel ei pharch gan bawb; ei chofeb yn Bacton yw’r darlun cyntaf o’r Frenhines Elisabeth fel Gloriana; claddwyd hi yn eglwys y Santes Marged, Westminster; telir £28 bob blwyddyn o hyd i blwyfolion Bacton a Newton.Blanche Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Gweinyddes bersonol i’r Frenhines Elisabeth I (1507 neu 1508 – 12 Chwefror 1590), Prif Foneddiges y Siambr Gyfrin a Cheidwad Tlysau Ei Mawrhydi; wedi’i magu mewn diwylliant Cymreig, roedd yn ddwyieithog yn Gymraeg a Saesneg; mae’n debyg i leianod Awstinaidd Aconbury ei haddysgu hi a’i chwiorydd; ysgrifennai lythyrau ar ran y frenhines a derbyn mesurau’r senedd iddi; ar ddydd Calan 1572 rhoddodd i’r frenhines flodyn aur wedi’i enamlo â rhuddemau a diemyntau; bu farw yn 82 oed a’i chladdu yn eglwys y Santes Marged, Westminster, â gradd barwnes, a’r frenhines yn talu holl gostau’r angladd; mae ei chofeb yn Bacton yn ei dangos yn penlinio gerbron y frenhines ar ei gorsedd.Blanche Parry ↗Wicipedia CymraegUn o gyfeillion mynwesol, cyfrinachwraig, Prif Foneddiges a Cheidwad Tlysau Elisabeth I (1507/8 – 12 Chwefror 1590), o deulu ardal y gororau; bu’n gyfaill i’r frenhines am 56 mlynedd; siaradai Gymraeg yn rhugl; ei hen daid oedd Harri Ddu, ac roedd Syr William Cecil a John Dee yn gefndryd iddi; ceir peth tystiolaeth iddi ddysgu hwiangerddi ac elfennau Cymraeg i’r Frenhines Elisabeth; canodd Guto’r Glyn farwnad i Harri Ddu: ‘Dyrnod hoedl drwy Went ydoedd, / Dwyn Harri Ddu (dyn hardd oedd)’; roedd ei modryb Blanche Herbert, Arglwyddes Troy o Troy House yn Sir Fynwy, yn gwbl ddwyieithog fel hithau, a galwodd Lewys Morgannwg hi’n ‘Arglwyddes breninesau’.
Galwai prif weinidog y frenhines, yr Arglwydd Burghley, hi’n ‘my cousin’, a galwai hithau ef yn ‘my friend’. Cydweithient yn agos, ac ef a luniodd ei hewyllysiau. Yn 1575 ysgrifennodd y bardd George Gascoigne am ei ffyddlondeb: “Good Parry is a paragon, show me another such.” Yn 1584 comisiynodd y map cyntaf y gwyddys amdano o Lyn Syfaddan.FfynhonnellParry, Blanche (1507/8 – 1590), Chief Gentlewoman of Queen Elizabeth’s most honourable Privy Chamber and Keeper of Her Majesty’s jewels ↗Robert Thomas Jenkins and Ruth Elizabeth Richardson, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned rhwng Mawrth 1507 a Mawrth 1508 yn Newcourt, Bacton, yn Nyffryn Aur afon Dore, Ewias, swydd Henffordd, merch Henry Myles ac Alice Milborne; aelwyd Gymraeg ei hiaith ydoedd; cyfeiria naw cerdd farddol at ei theulu, pump gan Guto’r Glyn ac un yr un gan Gwilym Tew, Howel Dafi, Huw Cae Llwyd a Lewys Morgannwg; roedd ei hen daid Harri Ddu ap Gruffudd yn stiward Brynbuga, Caerllion ac Ewias Lacy dan Syr William Herbert, iarll Penfro, a disgynnai’r teulu o Syr Dafydd Gam; ei modryb Blanche Herbert, Arglwyddes Troy, meistres Edward VI ac Elisabeth pan oeddent yn blant, a ddaeth â hi i’r llys gyntaf; ysgrifennodd yn ei beddargraff yn Bacton ei bod yn forwyn i’r frenhines ‘whose cradle saw I rocked’, o enedigaeth Elisabeth yn 1533, ac arhosodd gyda hi am bum deg chwech o flynyddoedd; mae’n debyg iddi fod gydag Elisabeth yn y Tŵr; yn Brif Foneddiges wedi marw Kate Ashley yn 1565, rheolai pwy a gâi weld y frenhines a gofalai am ei thlysau, y Sêl Fawr am ddwy flynedd, a phapurau, dillad, ffwr a llyfrau’r frenhines, a’r ‘musk cat’, ffured mae’n debyg; galwai’r Arglwydd Burghley hi’n ‘gyfnither’ a chydweithient yn agos; comisiynodd y map cyntaf o Lyn Syfaddan yn 1584; yn 1575 ysgrifennodd George Gascoigne ‘Good Parry is a paragon, show me another such’; bu farw ar 12 Chwefror 1589/90, yn 82 oed, yn uchel ei pharch gan bawb; ei chofeb yn Bacton yw’r darlun cyntaf o’r Frenhines Elisabeth fel Gloriana; claddwyd hi yn eglwys y Santes Marged, Westminster; telir £28 bob blwyddyn o hyd i blwyfolion Bacton a Newton.
Cyn 1578 cododd Blanche gofeb yn eglwys St Faith yn Bacton, gyda delwau ohoni hi ei hun yn penlinio gerbron y frenhines. Dyma’r darlun cynharaf y gwyddys amdano o Elisabeth fel Gloriana, a’i geiriau hi ei hun, mae’n debyg, sydd arni: “With maiden queen a maid did end my life”.FfynonellauParry, Blanche (1507/8 – 1590), Chief Gentlewoman of Queen Elizabeth’s most honourable Privy Chamber and Keeper of Her Majesty’s jewels ↗Robert Thomas Jenkins and Ruth Elizabeth Richardson, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned rhwng Mawrth 1507 a Mawrth 1508 yn Newcourt, Bacton, yn Nyffryn Aur afon Dore, Ewias, swydd Henffordd, merch Henry Myles ac Alice Milborne; aelwyd Gymraeg ei hiaith ydoedd; cyfeiria naw cerdd farddol at ei theulu, pump gan Guto’r Glyn ac un yr un gan Gwilym Tew, Howel Dafi, Huw Cae Llwyd a Lewys Morgannwg; roedd ei hen daid Harri Ddu ap Gruffudd yn stiward Brynbuga, Caerllion ac Ewias Lacy dan Syr William Herbert, iarll Penfro, a disgynnai’r teulu o Syr Dafydd Gam; ei modryb Blanche Herbert, Arglwyddes Troy, meistres Edward VI ac Elisabeth pan oeddent yn blant, a ddaeth â hi i’r llys gyntaf; ysgrifennodd yn ei beddargraff yn Bacton ei bod yn forwyn i’r frenhines ‘whose cradle saw I rocked’, o enedigaeth Elisabeth yn 1533, ac arhosodd gyda hi am bum deg chwech o flynyddoedd; mae’n debyg iddi fod gydag Elisabeth yn y Tŵr; yn Brif Foneddiges wedi marw Kate Ashley yn 1565, rheolai pwy a gâi weld y frenhines a gofalai am ei thlysau, y Sêl Fawr am ddwy flynedd, a phapurau, dillad, ffwr a llyfrau’r frenhines, a’r ‘musk cat’, ffured mae’n debyg; galwai’r Arglwydd Burghley hi’n ‘gyfnither’ a chydweithient yn agos; comisiynodd y map cyntaf o Lyn Syfaddan yn 1584; yn 1575 ysgrifennodd George Gascoigne ‘Good Parry is a paragon, show me another such’; bu farw ar 12 Chwefror 1589/90, yn 82 oed, yn uchel ei pharch gan bawb; ei chofeb yn Bacton yw’r darlun cyntaf o’r Frenhines Elisabeth fel Gloriana; claddwyd hi yn eglwys y Santes Marged, Westminster; telir £28 bob blwyddyn o hyd i blwyfolion Bacton a Newton.Blanche Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Gweinyddes bersonol i’r Frenhines Elisabeth I (1507 neu 1508 – 12 Chwefror 1590), Prif Foneddiges y Siambr Gyfrin a Cheidwad Tlysau Ei Mawrhydi; wedi’i magu mewn diwylliant Cymreig, roedd yn ddwyieithog yn Gymraeg a Saesneg; mae’n debyg i leianod Awstinaidd Aconbury ei haddysgu hi a’i chwiorydd; ysgrifennai lythyrau ar ran y frenhines a derbyn mesurau’r senedd iddi; ar ddydd Calan 1572 rhoddodd i’r frenhines flodyn aur wedi’i enamlo â rhuddemau a diemyntau; bu farw yn 82 oed a’i chladdu yn eglwys y Santes Marged, Westminster, â gradd barwnes, a’r frenhines yn talu holl gostau’r angladd; mae ei chofeb yn Bacton yn ei dangos yn penlinio gerbron y frenhines ar ei gorsedd.
Bu farw Blanche ar 12 Chwefror 1590, yn 82 oed, yn uchel ei pharch gan bawb, peth prin yn llys y Tuduriaid. Talodd y frenhines am ei hangladd a chladdwyd hi yn eglwys y Santes Marged, Westminster, â gradd barwnes. Gadawodd roddion i dlodion Bacton a Newton, a thelir £28 i’w pobl bob blwyddyn o hyd.FfynonellauParry, Blanche (1507/8 – 1590), Chief Gentlewoman of Queen Elizabeth’s most honourable Privy Chamber and Keeper of Her Majesty’s jewels ↗Robert Thomas Jenkins and Ruth Elizabeth Richardson, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned rhwng Mawrth 1507 a Mawrth 1508 yn Newcourt, Bacton, yn Nyffryn Aur afon Dore, Ewias, swydd Henffordd, merch Henry Myles ac Alice Milborne; aelwyd Gymraeg ei hiaith ydoedd; cyfeiria naw cerdd farddol at ei theulu, pump gan Guto’r Glyn ac un yr un gan Gwilym Tew, Howel Dafi, Huw Cae Llwyd a Lewys Morgannwg; roedd ei hen daid Harri Ddu ap Gruffudd yn stiward Brynbuga, Caerllion ac Ewias Lacy dan Syr William Herbert, iarll Penfro, a disgynnai’r teulu o Syr Dafydd Gam; ei modryb Blanche Herbert, Arglwyddes Troy, meistres Edward VI ac Elisabeth pan oeddent yn blant, a ddaeth â hi i’r llys gyntaf; ysgrifennodd yn ei beddargraff yn Bacton ei bod yn forwyn i’r frenhines ‘whose cradle saw I rocked’, o enedigaeth Elisabeth yn 1533, ac arhosodd gyda hi am bum deg chwech o flynyddoedd; mae’n debyg iddi fod gydag Elisabeth yn y Tŵr; yn Brif Foneddiges wedi marw Kate Ashley yn 1565, rheolai pwy a gâi weld y frenhines a gofalai am ei thlysau, y Sêl Fawr am ddwy flynedd, a phapurau, dillad, ffwr a llyfrau’r frenhines, a’r ‘musk cat’, ffured mae’n debyg; galwai’r Arglwydd Burghley hi’n ‘gyfnither’ a chydweithient yn agos; comisiynodd y map cyntaf o Lyn Syfaddan yn 1584; yn 1575 ysgrifennodd George Gascoigne ‘Good Parry is a paragon, show me another such’; bu farw ar 12 Chwefror 1589/90, yn 82 oed, yn uchel ei pharch gan bawb; ei chofeb yn Bacton yw’r darlun cyntaf o’r Frenhines Elisabeth fel Gloriana; claddwyd hi yn eglwys y Santes Marged, Westminster; telir £28 bob blwyddyn o hyd i blwyfolion Bacton a Newton.Blanche Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Gweinyddes bersonol i’r Frenhines Elisabeth I (1507 neu 1508 – 12 Chwefror 1590), Prif Foneddiges y Siambr Gyfrin a Cheidwad Tlysau Ei Mawrhydi; wedi’i magu mewn diwylliant Cymreig, roedd yn ddwyieithog yn Gymraeg a Saesneg; mae’n debyg i leianod Awstinaidd Aconbury ei haddysgu hi a’i chwiorydd; ysgrifennai lythyrau ar ran y frenhines a derbyn mesurau’r senedd iddi; ar ddydd Calan 1572 rhoddodd i’r frenhines flodyn aur wedi’i enamlo â rhuddemau a diemyntau; bu farw yn 82 oed a’i chladdu yn eglwys y Santes Marged, Westminster, â gradd barwnes, a’r frenhines yn talu holl gostau’r angladd; mae ei chofeb yn Bacton yn ei dangos yn penlinio gerbron y frenhines ar ei gorsedd.
Swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig a helpodd i dalu am fordaith John Cabot i Ogledd America yn 1497. Mae damcaniaeth a gynigiwyd gyntaf yn 1908 yn dal mai ar ei ôl ef yr enwyd America.