Syr Rhys ap Thomas o Ddinefwr a Chaeriw oedd arglwydd mwyaf de-orllewin Cymru a’r gŵr a wnaeth fwyaf i ennill y goron i Harri Tudur. Ym mis Awst 1485 daeth â gwŷr dyffryn Tywi i ochr Harri, ymladdodd ei fyddin Gymreig yng nghanol brwydr Bosworth, ac urddodd Harri ef yn farchog ar y maes.FfynonellauRhys ap Thomas, Sir (1449–1525), the chief Welsh supporter of Henry VII ↗Syr James Frederick Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Bu mewn cysylltiad â Harri tra oedd Harri’n alltud yn Llydaw; pan laniodd Harri ymunodd ag ef ger y Trallwng gyda gwŷr o ddyffryn Tywi, ac fe’i hurddwyd yn farchog ar faes Bosworth, 22 Awst 1485; ym mis Tachwedd 1485 fe’i gwnaed yn gwnstabl a stiward arglwyddiaeth Brycheiniog, siambrlen Caerfyrddin ac Aberteifi a stiward Buallt; yn Farchog y Gardas ar 22 Ebrill 1505, cynhaliodd dwrnamaint mawr yng Nghaeriw i ddathlu ei dderbyn i Urdd y Gardas, gan wahodd prif deuluoedd Cymru; bu farw yn 1525 a’i gladdu yn y Brodyr Llwydion, Caerfyrddin, ac yn ddiweddarach symudwyd ef i eglwys San Pedr, lle adferwyd y beddrod yn 1865.Rhys ap Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Bu Syr Rhys ap Thomas (c. 1449–1525) yn allweddol i fuddugoliaeth Harri Tudur ym Mosworth, lle, yn ôl baled o’r cyfnod, yr ataliodd ei wŷr ymosodiad dug Norfolk; fe’i gwnaed yn farchog baner wedi iddo ddal yr Arglwydd Audley yn 1497 ac yn Farchog y Gardas yn 1505, a dathlodd hynny â thwrnamaint mawr yng nghastell Caeriw yn 1507; bu’n ustus De Cymru; bu farw ym Mhriordy Caerfyrddin yn 1525, a symudwyd ei feddrod yn ddiweddarach i eglwys San Pedr, Caerfyrddin.Rhys ap Thomas ↗Wicipedia CymraegUn o uchelwyr mwyaf grymus de Cymru yn ail hanner y bymthegfed ganrif (1449–1525); ymladdodd gydag oddeutu 2,000 o’i filwyr ar ochr Harri Tudur ym Mrwydr Bosworth ac fe’i gwobrwywyd am hynny; yn ôl llygad-dystion i’r frwydr, megis Guto’r Glyn a Thudur Aled, Rhys a laddodd Richard III, brenin Lloegr, er bod rhai o’r farn mai cyfeiriad sydd yma at Rys arall, Rhys Fawr ap Maredudd; mab ieuengaf Thomas ap Gruffudd ap Nicolas o Landeilo ac Elizabeth, merch Syr John Gruffudd o Abermarlais; o deulu dylanwadol iawn yn Nyffryn Tywi, a ddywedai eu bod yn ddisgynyddion Urien Rheged; enillodd ei daid Gruffudd ap Nicolas rym dros ran helaeth o dde-orllewin Cymru; daliodd ei dad a’i ewythr Owain gastell Carreg Cennen dros Lancaster nes gorfod ildio wedi cyrch hir, a chafodd y teulu loches gyda Philippe le Bon ym Mwrgwyn.
Daeth Rhys o deulu mwyaf grymus dyffryn Tywi. Cymerodd ei daid Gruffudd ap Nicolas brydles ar arglwyddiaeth Dinefwr yn 1440 ac ennill grym dros ran helaeth o dde-orllewin Cymru, a thrwy ei fam roedd yn ddisgynnydd i Ednyfed Fychan a’r Arglwydd Rhys. Hawliai’r teulu eu bod yn disgyn o Urien Rheged.FfynonellauRhys ap Thomas, Sir (1449–1525), the chief Welsh supporter of Henry VII ↗Syr James Frederick Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Bu mewn cysylltiad â Harri tra oedd Harri’n alltud yn Llydaw; pan laniodd Harri ymunodd ag ef ger y Trallwng gyda gwŷr o ddyffryn Tywi, ac fe’i hurddwyd yn farchog ar faes Bosworth, 22 Awst 1485; ym mis Tachwedd 1485 fe’i gwnaed yn gwnstabl a stiward arglwyddiaeth Brycheiniog, siambrlen Caerfyrddin ac Aberteifi a stiward Buallt; yn Farchog y Gardas ar 22 Ebrill 1505, cynhaliodd dwrnamaint mawr yng Nghaeriw i ddathlu ei dderbyn i Urdd y Gardas, gan wahodd prif deuluoedd Cymru; bu farw yn 1525 a’i gladdu yn y Brodyr Llwydion, Caerfyrddin, ac yn ddiweddarach symudwyd ef i eglwys San Pedr, lle adferwyd y beddrod yn 1865.Rhys ap Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Bu Syr Rhys ap Thomas (c. 1449–1525) yn allweddol i fuddugoliaeth Harri Tudur ym Mosworth, lle, yn ôl baled o’r cyfnod, yr ataliodd ei wŷr ymosodiad dug Norfolk; fe’i gwnaed yn farchog baner wedi iddo ddal yr Arglwydd Audley yn 1497 ac yn Farchog y Gardas yn 1505, a dathlodd hynny â thwrnamaint mawr yng nghastell Caeriw yn 1507; bu’n ustus De Cymru; bu farw ym Mhriordy Caerfyrddin yn 1525, a symudwyd ei feddrod yn ddiweddarach i eglwys San Pedr, Caerfyrddin.Rhys ap Thomas ↗Wicipedia CymraegUn o uchelwyr mwyaf grymus de Cymru yn ail hanner y bymthegfed ganrif (1449–1525); ymladdodd gydag oddeutu 2,000 o’i filwyr ar ochr Harri Tudur ym Mrwydr Bosworth ac fe’i gwobrwywyd am hynny; yn ôl llygad-dystion i’r frwydr, megis Guto’r Glyn a Thudur Aled, Rhys a laddodd Richard III, brenin Lloegr, er bod rhai o’r farn mai cyfeiriad sydd yma at Rys arall, Rhys Fawr ap Maredudd; mab ieuengaf Thomas ap Gruffudd ap Nicolas o Landeilo ac Elizabeth, merch Syr John Gruffudd o Abermarlais; o deulu dylanwadol iawn yn Nyffryn Tywi, a ddywedai eu bod yn ddisgynyddion Urien Rheged; enillodd ei daid Gruffudd ap Nicolas rym dros ran helaeth o dde-orllewin Cymru; daliodd ei dad a’i ewythr Owain gastell Carreg Cennen dros Lancaster nes gorfod ildio wedi cyrch hir, a chafodd y teulu loches gyda Philippe le Bon ym Mwrgwyn.
Safodd ei deulu gyda Lancaster yn Rhyfeloedd y Rhosynnau. Lladdwyd ei daid ym Mortimer’s Cross yn 1461, a daliodd ei dad Thomas a’i ewythr Owain gastell Carreg Cennen nes gorfod ildio wedi gwarchae hir. Aeth y Rhys ifanc gyda’i dad yn alltud i lys Philippe le Bon, dug Bwrgwyn, a dychwelodd tua 1467. Pan fu farw ei dad yn 1474, etifeddodd Rhys diroedd y teulu.FfynonellauRhys ap Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Bu Syr Rhys ap Thomas (c. 1449–1525) yn allweddol i fuddugoliaeth Harri Tudur ym Mosworth, lle, yn ôl baled o’r cyfnod, yr ataliodd ei wŷr ymosodiad dug Norfolk; fe’i gwnaed yn farchog baner wedi iddo ddal yr Arglwydd Audley yn 1497 ac yn Farchog y Gardas yn 1505, a dathlodd hynny â thwrnamaint mawr yng nghastell Caeriw yn 1507; bu’n ustus De Cymru; bu farw ym Mhriordy Caerfyrddin yn 1525, a symudwyd ei feddrod yn ddiweddarach i eglwys San Pedr, Caerfyrddin.Rhys ap Thomas ↗Wicipedia CymraegUn o uchelwyr mwyaf grymus de Cymru yn ail hanner y bymthegfed ganrif (1449–1525); ymladdodd gydag oddeutu 2,000 o’i filwyr ar ochr Harri Tudur ym Mrwydr Bosworth ac fe’i gwobrwywyd am hynny; yn ôl llygad-dystion i’r frwydr, megis Guto’r Glyn a Thudur Aled, Rhys a laddodd Richard III, brenin Lloegr, er bod rhai o’r farn mai cyfeiriad sydd yma at Rys arall, Rhys Fawr ap Maredudd; mab ieuengaf Thomas ap Gruffudd ap Nicolas o Landeilo ac Elizabeth, merch Syr John Gruffudd o Abermarlais; o deulu dylanwadol iawn yn Nyffryn Tywi, a ddywedai eu bod yn ddisgynyddion Urien Rheged; enillodd ei daid Gruffudd ap Nicolas rym dros ran helaeth o dde-orllewin Cymru; daliodd ei dad a’i ewythr Owain gastell Carreg Cennen dros Lancaster nes gorfod ildio wedi cyrch hir, a chafodd y teulu loches gyda Philippe le Bon ym Mwrgwyn.Rhys ap Thomas, Sir (1449–1525), the chief Welsh supporter of Henry VII ↗Syr James Frederick Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Bu mewn cysylltiad â Harri tra oedd Harri’n alltud yn Llydaw; pan laniodd Harri ymunodd ag ef ger y Trallwng gyda gwŷr o ddyffryn Tywi, ac fe’i hurddwyd yn farchog ar faes Bosworth, 22 Awst 1485; ym mis Tachwedd 1485 fe’i gwnaed yn gwnstabl a stiward arglwyddiaeth Brycheiniog, siambrlen Caerfyrddin ac Aberteifi a stiward Buallt; yn Farchog y Gardas ar 22 Ebrill 1505, cynhaliodd dwrnamaint mawr yng Nghaeriw i ddathlu ei dderbyn i Urdd y Gardas, gan wahodd prif deuluoedd Cymru; bu farw yn 1525 a’i gladdu yn y Brodyr Llwydion, Caerfyrddin, ac yn ddiweddarach symudwyd ef i eglwys San Pedr, lle adferwyd y beddrod yn 1865.
Tra oedd Harri Tudur yn alltud yn Llydaw, bu Rhys mewn cysylltiad ag ef drwy Lewis o Gaerllion, meddyg mam Harri. Pan laniodd Harri ym Mill Bay ger Dale ym mis Awst 1485, defnyddiodd Rhys ei holl ddylanwad mawr o’i blaid. Dywed stori a adroddwyd ers canrifoedd iddo, wedi tyngu i’r Brenin Rhisiart y byddai’n rhaid i unrhyw oresgynnwr fynd dros ei gorff, gadw ei lw drwy sefyll dan Bont Mullock tra gorymdeithiodd Harri drosti.FfynonellauRhys ap Thomas, Sir (1449–1525), the chief Welsh supporter of Henry VII ↗Syr James Frederick Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Bu mewn cysylltiad â Harri tra oedd Harri’n alltud yn Llydaw; pan laniodd Harri ymunodd ag ef ger y Trallwng gyda gwŷr o ddyffryn Tywi, ac fe’i hurddwyd yn farchog ar faes Bosworth, 22 Awst 1485; ym mis Tachwedd 1485 fe’i gwnaed yn gwnstabl a stiward arglwyddiaeth Brycheiniog, siambrlen Caerfyrddin ac Aberteifi a stiward Buallt; yn Farchog y Gardas ar 22 Ebrill 1505, cynhaliodd dwrnamaint mawr yng Nghaeriw i ddathlu ei dderbyn i Urdd y Gardas, gan wahodd prif deuluoedd Cymru; bu farw yn 1525 a’i gladdu yn y Brodyr Llwydion, Caerfyrddin, ac yn ddiweddarach symudwyd ef i eglwys San Pedr, lle adferwyd y beddrod yn 1865.Rhys ap Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Bu Syr Rhys ap Thomas (c. 1449–1525) yn allweddol i fuddugoliaeth Harri Tudur ym Mosworth, lle, yn ôl baled o’r cyfnod, yr ataliodd ei wŷr ymosodiad dug Norfolk; fe’i gwnaed yn farchog baner wedi iddo ddal yr Arglwydd Audley yn 1497 ac yn Farchog y Gardas yn 1505, a dathlodd hynny â thwrnamaint mawr yng nghastell Caeriw yn 1507; bu’n ustus De Cymru; bu farw ym Mhriordy Caerfyrddin yn 1525, a symudwyd ei feddrod yn ddiweddarach i eglwys San Pedr, Caerfyrddin.Battle of Bosworth Field ↗Wikipedia (Saesneg)Glaniodd Harri yn ei Gymru enedigol, ym Mill Bay ger Dale, ar 7 Awst 1485 a chymryd castell Dale; yn Hwlffordd methodd Syr Walter Herbert â symud yn ei erbyn ac aeth dau o’i swyddogion drosodd at Harri; gorymdeithiodd Harri drwy Aberystwyth tra cymerodd Rhys ap Thomas, prif ŵr gorllewin Cymru, ffordd ddeheuol, gan godi gwŷr ar ei daith, gyda llu o 500 neu 2,000 yn ôl gwahanol amcangyfrifon; roedd Harri wedi cynnig iddo raglawiaeth Cymru gyfan; cyfarfuant ar Gefn Digoll, y Trallwng, ac erbyn 15 neu 16 Awst roeddent ar eu ffordd i’r Amwythig; ymladdwyd y frwydr ar 22 Awst 1485; ysgrifennodd y croniclwr Molinet mai Cymro a darodd yr ergyd angheuol â halbard, ac awgryma cerdd Guto’r Glyn mai gwŷr dan Rhys ap Thomas a wnaeth; cyhoeddwyd Harri’n frenin ar Crown Hill ger Stoke Golding.
Cymerodd Rhys ffordd ddeheuol drwy Gymru tra gorymdeithiodd Harri drwy Aberystwyth, a chododd wŷr ar ei daith, o ddyffryn Tywi a thu hwnt. Cyfarfuant ar Gefn Digoll ger y Trallwng, a chroesi gyda’i gilydd i Loegr. Rhydd Wicipedia fyddin Rhys yn tua 2,000 o wŷr, a dywedwyd ei bod yn ddigon cryf i drechu gweddill llu Harri.FfynonellauBattle of Bosworth Field ↗Wikipedia (Saesneg)Glaniodd Harri yn ei Gymru enedigol, ym Mill Bay ger Dale, ar 7 Awst 1485 a chymryd castell Dale; yn Hwlffordd methodd Syr Walter Herbert â symud yn ei erbyn ac aeth dau o’i swyddogion drosodd at Harri; gorymdeithiodd Harri drwy Aberystwyth tra cymerodd Rhys ap Thomas, prif ŵr gorllewin Cymru, ffordd ddeheuol, gan godi gwŷr ar ei daith, gyda llu o 500 neu 2,000 yn ôl gwahanol amcangyfrifon; roedd Harri wedi cynnig iddo raglawiaeth Cymru gyfan; cyfarfuant ar Gefn Digoll, y Trallwng, ac erbyn 15 neu 16 Awst roeddent ar eu ffordd i’r Amwythig; ymladdwyd y frwydr ar 22 Awst 1485; ysgrifennodd y croniclwr Molinet mai Cymro a darodd yr ergyd angheuol â halbard, ac awgryma cerdd Guto’r Glyn mai gwŷr dan Rhys ap Thomas a wnaeth; cyhoeddwyd Harri’n frenin ar Crown Hill ger Stoke Golding.Rhys ap Thomas, Sir (1449–1525), the chief Welsh supporter of Henry VII ↗Syr James Frederick Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Bu mewn cysylltiad â Harri tra oedd Harri’n alltud yn Llydaw; pan laniodd Harri ymunodd ag ef ger y Trallwng gyda gwŷr o ddyffryn Tywi, ac fe’i hurddwyd yn farchog ar faes Bosworth, 22 Awst 1485; ym mis Tachwedd 1485 fe’i gwnaed yn gwnstabl a stiward arglwyddiaeth Brycheiniog, siambrlen Caerfyrddin ac Aberteifi a stiward Buallt; yn Farchog y Gardas ar 22 Ebrill 1505, cynhaliodd dwrnamaint mawr yng Nghaeriw i ddathlu ei dderbyn i Urdd y Gardas, gan wahodd prif deuluoedd Cymru; bu farw yn 1525 a’i gladdu yn y Brodyr Llwydion, Caerfyrddin, ac yn ddiweddarach symudwyd ef i eglwys San Pedr, lle adferwyd y beddrod yn 1865.Rhys ap Thomas ↗Wicipedia CymraegUn o uchelwyr mwyaf grymus de Cymru yn ail hanner y bymthegfed ganrif (1449–1525); ymladdodd gydag oddeutu 2,000 o’i filwyr ar ochr Harri Tudur ym Mrwydr Bosworth ac fe’i gwobrwywyd am hynny; yn ôl llygad-dystion i’r frwydr, megis Guto’r Glyn a Thudur Aled, Rhys a laddodd Richard III, brenin Lloegr, er bod rhai o’r farn mai cyfeiriad sydd yma at Rys arall, Rhys Fawr ap Maredudd; mab ieuengaf Thomas ap Gruffudd ap Nicolas o Landeilo ac Elizabeth, merch Syr John Gruffudd o Abermarlais; o deulu dylanwadol iawn yn Nyffryn Tywi, a ddywedai eu bod yn ddisgynyddion Urien Rheged; enillodd ei daid Gruffudd ap Nicolas rym dros ran helaeth o dde-orllewin Cymru; daliodd ei dad a’i ewythr Owain gastell Carreg Cennen dros Lancaster nes gorfod ildio wedi cyrch hir, a chafodd y teulu loches gyda Philippe le Bon ym Mwrgwyn.Rhys ap Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Bu Syr Rhys ap Thomas (c. 1449–1525) yn allweddol i fuddugoliaeth Harri Tudur ym Mosworth, lle, yn ôl baled o’r cyfnod, yr ataliodd ei wŷr ymosodiad dug Norfolk; fe’i gwnaed yn farchog baner wedi iddo ddal yr Arglwydd Audley yn 1497 ac yn Farchog y Gardas yn 1505, a dathlodd hynny â thwrnamaint mawr yng nghastell Caeriw yn 1507; bu’n ustus De Cymru; bu farw ym Mhriordy Caerfyrddin yn 1525, a symudwyd ei feddrod yn ddiweddarach i eglwys San Pedr, Caerfyrddin.
Ym Mosworth ar 22 Awst 1485, yn ôl baled o’r cyfnod, gwŷr Rhys a dorrodd ymosodiad dug Norfolk. Canodd Guto’r Glyn a Thudur Aled, beirdd a adwaenai Rhys, am gwymp Rhisiart III, ac yn ôl traddodiad Cymru Rhys a’i wŷr a ddaeth â’r brenin i lawr. Urddodd Harri Rys yn farchog ar faes y fuddugoliaeth.FfynonellauRhys ap Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Bu Syr Rhys ap Thomas (c. 1449–1525) yn allweddol i fuddugoliaeth Harri Tudur ym Mosworth, lle, yn ôl baled o’r cyfnod, yr ataliodd ei wŷr ymosodiad dug Norfolk; fe’i gwnaed yn farchog baner wedi iddo ddal yr Arglwydd Audley yn 1497 ac yn Farchog y Gardas yn 1505, a dathlodd hynny â thwrnamaint mawr yng nghastell Caeriw yn 1507; bu’n ustus De Cymru; bu farw ym Mhriordy Caerfyrddin yn 1525, a symudwyd ei feddrod yn ddiweddarach i eglwys San Pedr, Caerfyrddin.Rhys ap Thomas ↗Wicipedia CymraegUn o uchelwyr mwyaf grymus de Cymru yn ail hanner y bymthegfed ganrif (1449–1525); ymladdodd gydag oddeutu 2,000 o’i filwyr ar ochr Harri Tudur ym Mrwydr Bosworth ac fe’i gwobrwywyd am hynny; yn ôl llygad-dystion i’r frwydr, megis Guto’r Glyn a Thudur Aled, Rhys a laddodd Richard III, brenin Lloegr, er bod rhai o’r farn mai cyfeiriad sydd yma at Rys arall, Rhys Fawr ap Maredudd; mab ieuengaf Thomas ap Gruffudd ap Nicolas o Landeilo ac Elizabeth, merch Syr John Gruffudd o Abermarlais; o deulu dylanwadol iawn yn Nyffryn Tywi, a ddywedai eu bod yn ddisgynyddion Urien Rheged; enillodd ei daid Gruffudd ap Nicolas rym dros ran helaeth o dde-orllewin Cymru; daliodd ei dad a’i ewythr Owain gastell Carreg Cennen dros Lancaster nes gorfod ildio wedi cyrch hir, a chafodd y teulu loches gyda Philippe le Bon ym Mwrgwyn.Rhys ap Thomas, Sir (1449–1525), the chief Welsh supporter of Henry VII ↗Syr James Frederick Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Bu mewn cysylltiad â Harri tra oedd Harri’n alltud yn Llydaw; pan laniodd Harri ymunodd ag ef ger y Trallwng gyda gwŷr o ddyffryn Tywi, ac fe’i hurddwyd yn farchog ar faes Bosworth, 22 Awst 1485; ym mis Tachwedd 1485 fe’i gwnaed yn gwnstabl a stiward arglwyddiaeth Brycheiniog, siambrlen Caerfyrddin ac Aberteifi a stiward Buallt; yn Farchog y Gardas ar 22 Ebrill 1505, cynhaliodd dwrnamaint mawr yng Nghaeriw i ddathlu ei dderbyn i Urdd y Gardas, gan wahodd prif deuluoedd Cymru; bu farw yn 1525 a’i gladdu yn y Brodyr Llwydion, Caerfyrddin, ac yn ddiweddarach symudwyd ef i eglwys San Pedr, lle adferwyd y beddrod yn 1865.
Gwobrwyodd Harri ef â phrif swyddi de Cymru: cwnstabl Brycheiniog, siambrlen Caerfyrddin ac Aberteifi, ustus De Cymru ac, ymhen amser, llywodraethwr Cymru gyfan. Arhosodd yn ffyddlon i’r tŷ newydd drwy bob perygl. Ymladdodd yn Stoke yn 1487, daliodd yr Arglwydd Audley, arweinydd y gwrthryfelwyr, yn Blackheath yn 1497, ac fe’i gwnaed yn farchog baner. Yn 1513 cipiodd ei wŷr bedair baner Ffrengig ym Mrwydr yr Ysbardunau, ac yn 1520 marchogodd gyda Harri VIII i Faes y Brethyn Aur.FfynonellauRhys ap Thomas, Sir (1449–1525), the chief Welsh supporter of Henry VII ↗Syr James Frederick Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Bu mewn cysylltiad â Harri tra oedd Harri’n alltud yn Llydaw; pan laniodd Harri ymunodd ag ef ger y Trallwng gyda gwŷr o ddyffryn Tywi, ac fe’i hurddwyd yn farchog ar faes Bosworth, 22 Awst 1485; ym mis Tachwedd 1485 fe’i gwnaed yn gwnstabl a stiward arglwyddiaeth Brycheiniog, siambrlen Caerfyrddin ac Aberteifi a stiward Buallt; yn Farchog y Gardas ar 22 Ebrill 1505, cynhaliodd dwrnamaint mawr yng Nghaeriw i ddathlu ei dderbyn i Urdd y Gardas, gan wahodd prif deuluoedd Cymru; bu farw yn 1525 a’i gladdu yn y Brodyr Llwydion, Caerfyrddin, ac yn ddiweddarach symudwyd ef i eglwys San Pedr, lle adferwyd y beddrod yn 1865.Rhys ap Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Bu Syr Rhys ap Thomas (c. 1449–1525) yn allweddol i fuddugoliaeth Harri Tudur ym Mosworth, lle, yn ôl baled o’r cyfnod, yr ataliodd ei wŷr ymosodiad dug Norfolk; fe’i gwnaed yn farchog baner wedi iddo ddal yr Arglwydd Audley yn 1497 ac yn Farchog y Gardas yn 1505, a dathlodd hynny â thwrnamaint mawr yng nghastell Caeriw yn 1507; bu’n ustus De Cymru; bu farw ym Mhriordy Caerfyrddin yn 1525, a symudwyd ei feddrod yn ddiweddarach i eglwys San Pedr, Caerfyrddin.
Yn 1505 gwnaed Rhys yn Farchog y Gardas. Treuliodd ei flynyddoedd olaf yng nghastell Caeriw, a ailadeiladodd gyda phorthdy newydd, ffenestri cain ac ystafelloedd mawreddog yn null y Tuduriaid, ac yn 1507 cynhaliodd dwrnamaint mawr yno, gan wahodd prif deuluoedd pob rhan o Gymru. Bu farw yn 1525 a’i gladdu gyda’r Brodyr Llwydion yng Nghaerfyrddin, ac mae ei feddrod, a symudwyd i eglwys San Pedr, yn sefyll yno o hyd.FfynonellauRhys ap Thomas, Sir (1449–1525), the chief Welsh supporter of Henry VII ↗Syr James Frederick Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Bu mewn cysylltiad â Harri tra oedd Harri’n alltud yn Llydaw; pan laniodd Harri ymunodd ag ef ger y Trallwng gyda gwŷr o ddyffryn Tywi, ac fe’i hurddwyd yn farchog ar faes Bosworth, 22 Awst 1485; ym mis Tachwedd 1485 fe’i gwnaed yn gwnstabl a stiward arglwyddiaeth Brycheiniog, siambrlen Caerfyrddin ac Aberteifi a stiward Buallt; yn Farchog y Gardas ar 22 Ebrill 1505, cynhaliodd dwrnamaint mawr yng Nghaeriw i ddathlu ei dderbyn i Urdd y Gardas, gan wahodd prif deuluoedd Cymru; bu farw yn 1525 a’i gladdu yn y Brodyr Llwydion, Caerfyrddin, ac yn ddiweddarach symudwyd ef i eglwys San Pedr, lle adferwyd y beddrod yn 1865.Rhys ap Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Bu Syr Rhys ap Thomas (c. 1449–1525) yn allweddol i fuddugoliaeth Harri Tudur ym Mosworth, lle, yn ôl baled o’r cyfnod, yr ataliodd ei wŷr ymosodiad dug Norfolk; fe’i gwnaed yn farchog baner wedi iddo ddal yr Arglwydd Audley yn 1497 ac yn Farchog y Gardas yn 1505, a dathlodd hynny â thwrnamaint mawr yng nghastell Caeriw yn 1507; bu’n ustus De Cymru; bu farw ym Mhriordy Caerfyrddin yn 1525, a symudwyd ei feddrod yn ddiweddarach i eglwys San Pedr, Caerfyrddin.Carew Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth Caeriw i Rhys ap Thomas pan forgeisiodd teulu de Carew ef; ar ddiwedd y bymthegfed ganrif estynnodd y castell â fflatiau moethus gyda llawer o nodweddion Tuduraidd, gan ail-lunio’r neuadd fawr a chodi’r neuadd lai; cymerodd Syr John Perrot y castell yn 1558 a chodi’r adain hir ogleddol; melin lanw Caeriw yw’r unig felin lanw a adferwyd yng Nghymru.
Swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig a helpodd i dalu am fordaith John Cabot i Ogledd America yn 1497. Mae damcaniaeth a gynigiwyd gyntaf yn 1908 yn dal mai ar ei ôl ef yr enwyd America.