Syr Rhys ap Thomas
Gwneuthurwr brenin Bosworth (wedi’i gofnodi)Arglwydd mwyaf de-orllewin Cymru, a ddaeth â’i fyddin at Harri Tudur yn 1485 ac a urddwyd yn farchog ar faes Bosworth.
Syr Rhys ap Thomas
Hanes Cymru / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
c. 1445–1503
Swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig a helpodd i dalu am fordaith John Cabot i Ogledd America yn 1497. Mae damcaniaeth a gynigiwyd gyntaf yn 1908 yn dal mai ar ei ôl ef yr enwyd America.
Llun: Porthdy Mawr Castell Rhaglan · Bob McCaffrey, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Richard ap Meurig: Richard, mab Meurig
Richard ap Meurig
Roedd Richard ap Meurig, Richard Amerike yn Saesneg, yn fasnachwr o Gymro ym Mryste, yn swyddog tollau’r brenin yno ac yn siryf y ddinas. Pan ddychwelodd John Cabot yn 1497 o’i fordaith i’r tir newydd dros yr Iwerydd, Richard a dalodd iddo wobr y brenin, ac yn ôl damcaniaeth a gynigiwyd gyntaf yn 1908, ar ei ôl ef yr enwyd y tir a ganfu Cabot yn America.FfynonellauRichard Amerike ↗Wikipedia (Saesneg)Richard ap Meryk neu ap Meurig, Richard Amerike yn Saesneg (tua 1440–1503), masnachwr, swyddog tollau’r brenin ac yn ddiweddarach siryf Bryste; ffurf Saesneg ar ap Meurig yw Amerike, ac felly y sillafwyd ef ar bres beddrod ei ferch yn 1538; dywed yr unig ddogfen o’i ddydd sy’n sôn am ei gefndir mai o Gas-gwent y deuai; fe’i ceir gyntaf yng nghyfrifon tollau Bryste yn 1472, yn masnachu pysgod o Iwerddon ac wedyn â Phortiwgal, Bordeaux a Sbaen; bwrdais o Fryste erbyn canol y 1470au; rheolwr tollau Bridgwater yn 1485 a Chasglwr y Brenin ym Mryste o fis Medi 1486 hyd fis Rhagfyr 1502; yna fe’i hetholwyd yn un o ddau siryf Bryste, a bu farw yn y swydd tua Rhagfyr 1503; gydag Arthur Kemys talodd i John Cabot y pensiwn o £20 y flwyddyn a roddodd Harri VII iddo ar 13 Rhagfyr 1497, fel y dengys Rhôl Cabot, a ddarganfuwyd yn y 1890au ac a gyhoeddwyd gan Edward Scott ac Alfred Hudd yn 1897; yn 1908 cynigiodd Hudd gyntaf, yng Nghlwb Hynafiaethol Clifton, mai o Amerike y daeth yr enw America; ni chafwyd rhestr o noddwyr Cabot, a’r farn gyffredin yw mai ar ôl Amerigo Vespucci yr enwyd America.Richard Amerike ↗Wikipedia (Saesneg)Richard Amerike neu ap Meryk (c. 1440–1503), masnachwr, swyddog tollau’r brenin ym Mryste o 1486 ac yn ddiweddarach siryf Bryste; ap Meurig yw ei enw yn Gymraeg, a dywed yr unig gofnod o’i ddydd mai o Gas-gwent y deuai; gydag Arthur Kemys talodd i John Cabot yr £20 y flwyddyn a roddwyd iddo ar 13 Rhagfyr 1497, fel y dengys Rhôl Cabot; cynigiodd yr hynafiaethydd Alfred Hudd yn 1908 mai ohono ef y cafodd America ei henw; ni chafodd haneswyr ddogfen sy’n profi iddo dalu am y mordeithiau, a daliai’r rhan fwyaf mai ar ôl Amerigo Vespucci yr enwyd America.Richard ap Meurig ↗Wicipedia CymraegSwyddog tollau a marsiandwr (1445–1503), a elwir hefyd Amerik neu A’Meryke; cyfryngwr rhwng Harri VII a’r fforiwr John Cabot ar ei fordaith yn 1497–8, ac yn ôl rhai ef, ac nid Amerigo Vespucci, yw tarddiad enw cyfandir yr Amerig; fe’i ganed, meddai, yn 1445 yn Llys Meryk, Weston under Penyard, ger Rhosan ar Wy, o deulu a ddisgynnai o ieirll Gwent; bu’n byw am gyfnod gyda’i wraig Lucy ger Ilchester a symud wedyn i Fryste, lle daeth yn ddyn cefnog a dylanwadol, yn siryf y dref erbyn 1497 ac yn Swyddog Tollau’r Brenin sawl tro; dywed mai ef oedd prif noddwr adeiladu llong Cabot, gyda choed derw o ystâd ei deulu wedi’u harnofio ar afon Gwy i Gas-gwent, dros afon Hafren ac i fyny’r Avon i ddociau Bryste, ac iddo ofyn i Cabot enwi tiroedd newydd ar ei ôl yn ôl pob tebyg.
| Ganed | Tua 1440 i 1445 |
|---|---|
| Ei enw | Richard ap Meurig, mab Meurig |
| O | Gas-gwent, yn ôl yr unig gofnod o’i ddydd |
| Ei swydd | Swyddog tollau’r brenin ym Mryste, 1486 hyd 1502 |
| Hefyd | Siryf Bryste, 1503 |
| Bu farw | Tua Rhagfyr 1503 |
Ffordd Saesneg o ysgrifennu’r Gymraeg ap Meurig, mab Meurig, yw Amerike, a sillafwyd ei enw mewn sawl ffordd hyd yn oed mewn papurau swyddogol. Dywed yr unig gofnod o’i ddydd ei hun sy’n sôn o ble y daeth mai o Gas-gwent, yng Ngwent, y deuai. Dywed Wicipedia iddo gael ei eni yn 1445 yn Llys Meryk, Weston under Penyard, ger Rhosan ar Wy, o deulu a ddisgynnai o ieirll Gwent.FfynonellauRichard Amerike ↗Wikipedia (Saesneg)Richard ap Meryk neu ap Meurig, Richard Amerike yn Saesneg (tua 1440–1503), masnachwr, swyddog tollau’r brenin ac yn ddiweddarach siryf Bryste; ffurf Saesneg ar ap Meurig yw Amerike, ac felly y sillafwyd ef ar bres beddrod ei ferch yn 1538; dywed yr unig ddogfen o’i ddydd sy’n sôn am ei gefndir mai o Gas-gwent y deuai; fe’i ceir gyntaf yng nghyfrifon tollau Bryste yn 1472, yn masnachu pysgod o Iwerddon ac wedyn â Phortiwgal, Bordeaux a Sbaen; bwrdais o Fryste erbyn canol y 1470au; rheolwr tollau Bridgwater yn 1485 a Chasglwr y Brenin ym Mryste o fis Medi 1486 hyd fis Rhagfyr 1502; yna fe’i hetholwyd yn un o ddau siryf Bryste, a bu farw yn y swydd tua Rhagfyr 1503; gydag Arthur Kemys talodd i John Cabot y pensiwn o £20 y flwyddyn a roddodd Harri VII iddo ar 13 Rhagfyr 1497, fel y dengys Rhôl Cabot, a ddarganfuwyd yn y 1890au ac a gyhoeddwyd gan Edward Scott ac Alfred Hudd yn 1897; yn 1908 cynigiodd Hudd gyntaf, yng Nghlwb Hynafiaethol Clifton, mai o Amerike y daeth yr enw America; ni chafwyd rhestr o noddwyr Cabot, a’r farn gyffredin yw mai ar ôl Amerigo Vespucci yr enwyd America.Richard ap Meurig ↗Wicipedia CymraegSwyddog tollau a marsiandwr (1445–1503), a elwir hefyd Amerik neu A’Meryke; cyfryngwr rhwng Harri VII a’r fforiwr John Cabot ar ei fordaith yn 1497–8, ac yn ôl rhai ef, ac nid Amerigo Vespucci, yw tarddiad enw cyfandir yr Amerig; fe’i ganed, meddai, yn 1445 yn Llys Meryk, Weston under Penyard, ger Rhosan ar Wy, o deulu a ddisgynnai o ieirll Gwent; bu’n byw am gyfnod gyda’i wraig Lucy ger Ilchester a symud wedyn i Fryste, lle daeth yn ddyn cefnog a dylanwadol, yn siryf y dref erbyn 1497 ac yn Swyddog Tollau’r Brenin sawl tro; dywed mai ef oedd prif noddwr adeiladu llong Cabot, gyda choed derw o ystâd ei deulu wedi’u harnofio ar afon Gwy i Gas-gwent, dros afon Hafren ac i fyny’r Avon i ddociau Bryste, ac iddo ofyn i Cabot enwi tiroedd newydd ar ei ôl yn ôl pob tebyg.
Gwnaeth Richard ei ffortiwn ym Mryste, un o borthladdoedd mwyaf y deyrnas. Fe’i ceir gyntaf yn ei llyfrau tollau yn 1472, yn masnachu pysgod o Iwerddon, ac yn ddiweddarach masnachai â Phortiwgal, Bordeaux a Sbaen. Erbyn canol y 1470au roedd yn fwrdais o Fryste, yn un o wŷr blaenaf y ddinas, yn ddigon cefnog i roi benthyg £50 tuag at bridwerth, a phrynodd dir yn Long Ashton dros afon Avon.FfynhonnellRichard Amerike ↗Wikipedia (Saesneg)Richard ap Meryk neu ap Meurig, Richard Amerike yn Saesneg (tua 1440–1503), masnachwr, swyddog tollau’r brenin ac yn ddiweddarach siryf Bryste; ffurf Saesneg ar ap Meurig yw Amerike, ac felly y sillafwyd ef ar bres beddrod ei ferch yn 1538; dywed yr unig ddogfen o’i ddydd sy’n sôn am ei gefndir mai o Gas-gwent y deuai; fe’i ceir gyntaf yng nghyfrifon tollau Bryste yn 1472, yn masnachu pysgod o Iwerddon ac wedyn â Phortiwgal, Bordeaux a Sbaen; bwrdais o Fryste erbyn canol y 1470au; rheolwr tollau Bridgwater yn 1485 a Chasglwr y Brenin ym Mryste o fis Medi 1486 hyd fis Rhagfyr 1502; yna fe’i hetholwyd yn un o ddau siryf Bryste, a bu farw yn y swydd tua Rhagfyr 1503; gydag Arthur Kemys talodd i John Cabot y pensiwn o £20 y flwyddyn a roddodd Harri VII iddo ar 13 Rhagfyr 1497, fel y dengys Rhôl Cabot, a ddarganfuwyd yn y 1890au ac a gyhoeddwyd gan Edward Scott ac Alfred Hudd yn 1897; yn 1908 cynigiodd Hudd gyntaf, yng Nghlwb Hynafiaethol Clifton, mai o Amerike y daeth yr enw America; ni chafwyd rhestr o noddwyr Cabot, a’r farn gyffredin yw mai ar ôl Amerigo Vespucci yr enwyd America.
Wedi i Harri Tudur gipio’r orsedd yn 1485, aeth Richard i wasanaeth y brenin. Fe’i gwnaed yn rheolwr tollau Bridgwater, ac o fis Medi 1486 hyd fis Rhagfyr 1502 roedd yn un o Gasglwyr y Brenin ym Mryste, yn casglu tollau’r brenin ar nwyddau a ddeuai i mewn ac a âi allan o’r porthladd. Pan adawodd y swydd honno fe’i dewiswyd yn un o ddau siryf Bryste, a bu farw yn y swydd tua Rhagfyr 1503.FfynonellauRichard Amerike ↗Wikipedia (Saesneg)Richard ap Meryk neu ap Meurig, Richard Amerike yn Saesneg (tua 1440–1503), masnachwr, swyddog tollau’r brenin ac yn ddiweddarach siryf Bryste; ffurf Saesneg ar ap Meurig yw Amerike, ac felly y sillafwyd ef ar bres beddrod ei ferch yn 1538; dywed yr unig ddogfen o’i ddydd sy’n sôn am ei gefndir mai o Gas-gwent y deuai; fe’i ceir gyntaf yng nghyfrifon tollau Bryste yn 1472, yn masnachu pysgod o Iwerddon ac wedyn â Phortiwgal, Bordeaux a Sbaen; bwrdais o Fryste erbyn canol y 1470au; rheolwr tollau Bridgwater yn 1485 a Chasglwr y Brenin ym Mryste o fis Medi 1486 hyd fis Rhagfyr 1502; yna fe’i hetholwyd yn un o ddau siryf Bryste, a bu farw yn y swydd tua Rhagfyr 1503; gydag Arthur Kemys talodd i John Cabot y pensiwn o £20 y flwyddyn a roddodd Harri VII iddo ar 13 Rhagfyr 1497, fel y dengys Rhôl Cabot, a ddarganfuwyd yn y 1890au ac a gyhoeddwyd gan Edward Scott ac Alfred Hudd yn 1897; yn 1908 cynigiodd Hudd gyntaf, yng Nghlwb Hynafiaethol Clifton, mai o Amerike y daeth yr enw America; ni chafwyd rhestr o noddwyr Cabot, a’r farn gyffredin yw mai ar ôl Amerigo Vespucci yr enwyd America.Richard Amerike ↗Wikipedia (Saesneg)Richard Amerike neu ap Meryk (c. 1440–1503), masnachwr, swyddog tollau’r brenin ym Mryste o 1486 ac yn ddiweddarach siryf Bryste; ap Meurig yw ei enw yn Gymraeg, a dywed yr unig gofnod o’i ddydd mai o Gas-gwent y deuai; gydag Arthur Kemys talodd i John Cabot yr £20 y flwyddyn a roddwyd iddo ar 13 Rhagfyr 1497, fel y dengys Rhôl Cabot; cynigiodd yr hynafiaethydd Alfred Hudd yn 1908 mai ohono ef y cafodd America ei henw; ni chafodd haneswyr ddogfen sy’n profi iddo dalu am y mordeithiau, a daliai’r rhan fwyaf mai ar ôl Amerigo Vespucci yr enwyd America.
Yn 1497 hwyliodd y fforiwr John Cabot o Fryste yn y Matthew a chanfod y ‘tir newydd’ dros y cefnfor, Newfoundland yn ôl pob tebyg. Ar 13 Rhagfyr 1497 rhoddodd y Brenin Harri VII bensiwn o £20 y flwyddyn iddo, i’w dalu o dollau Bryste, a Richard ap Meurig a’i gyd-swyddog Arthur Kemys a’i talodd. Mae cyfrif brenhinol a ganfuwyd yn y 1890au, Rhôl Cabot, yn enwi ‘Richard ap Meryke’ ar ben pob adran.FfynonellauRichard Amerike ↗Wikipedia (Saesneg)Richard ap Meryk neu ap Meurig, Richard Amerike yn Saesneg (tua 1440–1503), masnachwr, swyddog tollau’r brenin ac yn ddiweddarach siryf Bryste; ffurf Saesneg ar ap Meurig yw Amerike, ac felly y sillafwyd ef ar bres beddrod ei ferch yn 1538; dywed yr unig ddogfen o’i ddydd sy’n sôn am ei gefndir mai o Gas-gwent y deuai; fe’i ceir gyntaf yng nghyfrifon tollau Bryste yn 1472, yn masnachu pysgod o Iwerddon ac wedyn â Phortiwgal, Bordeaux a Sbaen; bwrdais o Fryste erbyn canol y 1470au; rheolwr tollau Bridgwater yn 1485 a Chasglwr y Brenin ym Mryste o fis Medi 1486 hyd fis Rhagfyr 1502; yna fe’i hetholwyd yn un o ddau siryf Bryste, a bu farw yn y swydd tua Rhagfyr 1503; gydag Arthur Kemys talodd i John Cabot y pensiwn o £20 y flwyddyn a roddodd Harri VII iddo ar 13 Rhagfyr 1497, fel y dengys Rhôl Cabot, a ddarganfuwyd yn y 1890au ac a gyhoeddwyd gan Edward Scott ac Alfred Hudd yn 1897; yn 1908 cynigiodd Hudd gyntaf, yng Nghlwb Hynafiaethol Clifton, mai o Amerike y daeth yr enw America; ni chafwyd rhestr o noddwyr Cabot, a’r farn gyffredin yw mai ar ôl Amerigo Vespucci yr enwyd America.Richard Amerike ↗Wikipedia (Saesneg)Richard Amerike neu ap Meryk (c. 1440–1503), masnachwr, swyddog tollau’r brenin ym Mryste o 1486 ac yn ddiweddarach siryf Bryste; ap Meurig yw ei enw yn Gymraeg, a dywed yr unig gofnod o’i ddydd mai o Gas-gwent y deuai; gydag Arthur Kemys talodd i John Cabot yr £20 y flwyddyn a roddwyd iddo ar 13 Rhagfyr 1497, fel y dengys Rhôl Cabot; cynigiodd yr hynafiaethydd Alfred Hudd yn 1908 mai ohono ef y cafodd America ei henw; ni chafodd haneswyr ddogfen sy’n profi iddo dalu am y mordeithiau, a daliai’r rhan fwyaf mai ar ôl Amerigo Vespucci yr enwyd America.
Yn 1908 cynigiodd yr ysgolhaig o Fryste Alfred Hudd mai o Amerike y daeth yr enw America, fel diolch am ei ran ym mordaith Cabot. Mae Wicipedia’n mynd ymhellach: dywed mai Richard oedd prif noddwr llong Cabot, a adeiladwyd â derw o dir ei deulu wedi’i arnofio ar afon Gwy i Gas-gwent a thros afon Hafren i Fryste, ac iddo ofyn i Cabot enwi’r tiroedd newydd ar ei ôl yn ôl pob tebyg. Ni chafwyd rhestr o noddwyr Cabot erioed, a deil y rhan fwyaf o haneswyr mai ar ôl yr Eidalwr Amerigo Vespucci yr enwyd America, ond mae’r hawl Gymreig wedi cael cefnogaeth gan fwy nag un awdur yn ein canrif ni.FfynonellauRichard Amerike ↗Wikipedia (Saesneg)Richard ap Meryk neu ap Meurig, Richard Amerike yn Saesneg (tua 1440–1503), masnachwr, swyddog tollau’r brenin ac yn ddiweddarach siryf Bryste; ffurf Saesneg ar ap Meurig yw Amerike, ac felly y sillafwyd ef ar bres beddrod ei ferch yn 1538; dywed yr unig ddogfen o’i ddydd sy’n sôn am ei gefndir mai o Gas-gwent y deuai; fe’i ceir gyntaf yng nghyfrifon tollau Bryste yn 1472, yn masnachu pysgod o Iwerddon ac wedyn â Phortiwgal, Bordeaux a Sbaen; bwrdais o Fryste erbyn canol y 1470au; rheolwr tollau Bridgwater yn 1485 a Chasglwr y Brenin ym Mryste o fis Medi 1486 hyd fis Rhagfyr 1502; yna fe’i hetholwyd yn un o ddau siryf Bryste, a bu farw yn y swydd tua Rhagfyr 1503; gydag Arthur Kemys talodd i John Cabot y pensiwn o £20 y flwyddyn a roddodd Harri VII iddo ar 13 Rhagfyr 1497, fel y dengys Rhôl Cabot, a ddarganfuwyd yn y 1890au ac a gyhoeddwyd gan Edward Scott ac Alfred Hudd yn 1897; yn 1908 cynigiodd Hudd gyntaf, yng Nghlwb Hynafiaethol Clifton, mai o Amerike y daeth yr enw America; ni chafwyd rhestr o noddwyr Cabot, a’r farn gyffredin yw mai ar ôl Amerigo Vespucci yr enwyd America.Richard ap Meurig ↗Wicipedia CymraegSwyddog tollau a marsiandwr (1445–1503), a elwir hefyd Amerik neu A’Meryke; cyfryngwr rhwng Harri VII a’r fforiwr John Cabot ar ei fordaith yn 1497–8, ac yn ôl rhai ef, ac nid Amerigo Vespucci, yw tarddiad enw cyfandir yr Amerig; fe’i ganed, meddai, yn 1445 yn Llys Meryk, Weston under Penyard, ger Rhosan ar Wy, o deulu a ddisgynnai o ieirll Gwent; bu’n byw am gyfnod gyda’i wraig Lucy ger Ilchester a symud wedyn i Fryste, lle daeth yn ddyn cefnog a dylanwadol, yn siryf y dref erbyn 1497 ac yn Swyddog Tollau’r Brenin sawl tro; dywed mai ef oedd prif noddwr adeiladu llong Cabot, gyda choed derw o ystâd ei deulu wedi’u harnofio ar afon Gwy i Gas-gwent, dros afon Hafren ac i fyny’r Avon i ddociau Bryste, ac iddo ofyn i Cabot enwi tiroedd newydd ar ei ôl yn ôl pob tebyg.Richard Amerike ↗Wikipedia (Saesneg)Richard Amerike neu ap Meryk (c. 1440–1503), masnachwr, swyddog tollau’r brenin ym Mryste o 1486 ac yn ddiweddarach siryf Bryste; ap Meurig yw ei enw yn Gymraeg, a dywed yr unig gofnod o’i ddydd mai o Gas-gwent y deuai; gydag Arthur Kemys talodd i John Cabot yr £20 y flwyddyn a roddwyd iddo ar 13 Rhagfyr 1497, fel y dengys Rhôl Cabot; cynigiodd yr hynafiaethydd Alfred Hudd yn 1908 mai ohono ef y cafodd America ei henw; ni chafodd haneswyr ddogfen sy’n profi iddo dalu am y mordeithiau, a daliai’r rhan fwyaf mai ar ôl Amerigo Vespucci yr enwyd America.
Lucy oedd enw gwraig Richard. Dim ond un o’i ferched sy’n hysbys, Joan, sy’n gorwedd wrth ochr ei gŵr John Broke yn eglwys St Mary Redcliffe ym Mryste. Mae pres eu beddrod o 1538 yn enwi Richard Amerike yn dad iddi, ac arno unwaith yr oedd ei arfau, stribedi aur a glas gyda thair seren arian ar fand coch.FfynhonnellRichard Amerike ↗Wikipedia (Saesneg)Richard ap Meryk neu ap Meurig, Richard Amerike yn Saesneg (tua 1440–1503), masnachwr, swyddog tollau’r brenin ac yn ddiweddarach siryf Bryste; ffurf Saesneg ar ap Meurig yw Amerike, ac felly y sillafwyd ef ar bres beddrod ei ferch yn 1538; dywed yr unig ddogfen o’i ddydd sy’n sôn am ei gefndir mai o Gas-gwent y deuai; fe’i ceir gyntaf yng nghyfrifon tollau Bryste yn 1472, yn masnachu pysgod o Iwerddon ac wedyn â Phortiwgal, Bordeaux a Sbaen; bwrdais o Fryste erbyn canol y 1470au; rheolwr tollau Bridgwater yn 1485 a Chasglwr y Brenin ym Mryste o fis Medi 1486 hyd fis Rhagfyr 1502; yna fe’i hetholwyd yn un o ddau siryf Bryste, a bu farw yn y swydd tua Rhagfyr 1503; gydag Arthur Kemys talodd i John Cabot y pensiwn o £20 y flwyddyn a roddodd Harri VII iddo ar 13 Rhagfyr 1497, fel y dengys Rhôl Cabot, a ddarganfuwyd yn y 1890au ac a gyhoeddwyd gan Edward Scott ac Alfred Hudd yn 1897; yn 1908 cynigiodd Hudd gyntaf, yng Nghlwb Hynafiaethol Clifton, mai o Amerike y daeth yr enw America; ni chafwyd rhestr o noddwyr Cabot, a’r farn gyffredin yw mai ar ôl Amerigo Vespucci yr enwyd America.
Ffynonellau a darllen pellach
Mae Richard Amerike, swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig, yn helpu i ariannu mordaith John Cabot i Ogledd America. Mae rhai haneswyr yn credu mai ar ei ôl ef yr enwyd y wlad newydd.
Richard Amerike a CabotMae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Cymry a hwyliodd, a gerddodd ac a ddringodd i ben draw’r byd.
1/10Madog ab Owain Gwynedd fl. 1170RA
2/10Richard ap Meurig c. 1445–1503SB
3/10Syr Thomas Button c. 1575–1634SM
4/10Syr Harri Morgan c. 1635–1688BR
5/10Barti Ddu 1682–1722JE
6/10John Evans o’r Waunfawr 1770–1799LJ
7/10Lewis Jones 1836–1904SS
8/10Syr Henry Morton Stanley 1841–1904EE
9/10Edgar Evans 1876–1912TJ
10/10Tori James born 1981Arglwydd mwyaf de-orllewin Cymru, a ddaeth â’i fyddin at Harri Tudur yn 1485 ac a urddwyd yn farchog ar faes Bosworth.
Syr Rhys ap ThomasFe’i ganed yng Nghastell Penfro. Glaniodd yng Nghymru yn 1485, enillodd ym Mosworth a sefydlu llinach y Tuduriaid.
Harri TudurBardd Llansannan, nai a disgybl Dafydd ab Edmwnd, a ganodd i dai mawr Cymru pan oedd canu’r uchelwyr ar ei anterth.
Tudur AledMilwr a chroniclydd o Sir y Fflint a ysgrifennodd hanes y byd yn Gymraeg, y cronicl hwyaf yn yr iaith, a chadw’r fersiwn hynaf o chwedl Taliesin.
Elis GruffyddYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf