Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1834–1897
Y gof o Drecynon a arweiniodd Gôr Mawr De Cymru i fuddugoliaeth yn y Palas Grisial yn 1872 a 1873, ac a wnaeth y Cymry’n wlad y gân yng ngolwg y byd.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Caradog: enw barddol Griffith Rhys Jones, ar ôl Caradog a safodd yn erbyn Rhufain
Gof yng ngwaith haearn Aberdâr oedd Griffith Rhys Jones, a adwaenid gan Gymru gyfan fel Caradog, a ddaeth yn arweinydd corawl enwocaf ei ddydd. Yn 1872 ac eto yn 1873 arweiniodd y Côr Mawr, côr anferth o tua 460 o gantorion o gymoedd De Cymru, i’r wobr gyntaf yn y Palas Grisial yn Llundain, ac enillodd i’r Cymry enw fel cenedl o gantorion.FfynonellauGriffith Rhys Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Griffith Rhys Jones (21 Rhagfyr 1834 – 4 Rhagfyr 1897), a adwaenid fel Caradog, arweinydd o Gymro y ‘Côr Mawr’ enwog o tua 460 o leisiau (Undeb Corawl De Cymru), a enillodd y wobr gyntaf ddwywaith yng nghystadlaethau corawl y Palas Grisial yn Llundain, yn 1872 a 1873; ganed yn y Rose & Crown, Trecynon, ger Aberdâr; gweithiai’n of yng Ngwaith Haearn Aberdâr yn Llwydcoed ac roedd yn aelod yng nghapel Undodaidd yr Hen Dŷ Cwrdd; wedi llwyddiant Côr Caradog, a gasglwyd o bob rhan o Dde Cymru, ffurfiodd gorau eraill, yn arbennig yn Nhreorci; fe’i claddwyd ym Mynwent Aberdâr, ger Trecynon; yn 1920 codwyd cerflun gan Syr William Goscombe John er anrhydedd iddo yn Sgwâr Fictoria, Aberdâr.Jones, Griffith Rhys (Caradog; 1834 – 1897), conductor of the South Wales choir ‘Côr Caradog’ ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Rhagfyr 1834 yn nhafarn y Rose and Crown, Trecynon, Aberdâr, mab John Jones, peiriannydd yng ngwaith haearn Llwydcoed; prentisiwyd ef yn of; dangosodd gariad cynnar at gerddoriaeth a daeth yn feiolinydd medrus; yn 19 oed aeth â chôr i eisteddfod yn Aberafan, y darn prawf ‘Hallelujah to the Father’ gan Beethoven, ac am mai ‘Côr Caradog’ oedd enw’r côr buddugol, fe’i hadwaenid byth wedyn fel Caradog; yn 1858 daeth yn arweinydd Côr Unedig Aberdâr, a’i gwnaeth yn enwog, gan ennill y brif wobr mewn eisteddfodau am flynyddoedd lawer; yn 1870 symudodd i Dreorci, lle ffurfiodd gôr meibion; yn 1872 ffurfiwyd côr i gystadlu yn y Palas Grisial yn Llundain, gyda Caradog yn arweinydd; roedd ynddo 456 o gantorion o lawer ardal yn Ne Cymru; ar 10 Gorffennaf 1872 enillodd ‘Côr Caradog’ y gystadleuaeth, yn erbyn, ymhlith eraill, gôr o Lundain dan Joseph Proudman; canodd y côr wedyn gerbron Tywysog a Thywysoges Cymru; daeth i’w adnabod yn annwyl fel y ‘Côr Mawr’; wedyn ffurfiodd gôr yn Nhreorci i berfformio gweithiau’r meistri; bu’n byw wedyn yn Llanybydder, Caerdydd a Phontypridd, lle bu farw ar 4 Rhagfyr 1897; fe’i claddwyd ym mynwent Aberdâr; dilynodd tanysgrifiad cyhoeddus, a chodwyd cerflun ohono gan Syr William Goscombe John ar y sgwâr yn Aberdâr.Griffith Rhys Jones (Caradog) ↗Wikipedia, gyda’i ffynonellau (Saesneg)Ganed yn Nhrecynon, 21 Rhagfyr 1834; bu farw 4 Rhagfyr 1897. Enillodd ei Gôr Mawr y wobr gyntaf ddwywaith yn y Palas Grisial, yn 1872 a 1873; mae ei gerflun gan Goscombe John yn sefyll yn Sgwâr Victoria, Aberdâr.
| Ganed | 21 Rhagfyr 1834, y Rose and Crown, Trecynon, Aberdâr |
|---|---|
| Crefft | Gof yng ngwaith haearn Llwydcoed |
| Corau | Côr Unedig Aberdâr (1858); y Côr Mawr (1872) |
| Buddugoliaethau | Y Palas Grisial, Llundain, 1872 a 1873 |
| Bu farw | 4 Rhagfyr 1897, Pontypridd; claddwyd yn Aberdâr |
Ganed Griffith Rhys Jones ar 21 Rhagfyr 1834 yn y Rose and Crown yn Nhrecynon, ger Aberdâr, yn fab i John Jones, peiriannydd yng ngwaith haearn Llwydcoed. Fe’i prentisiwyd yn of a gweithiai yn efail y gwaith haearn. Addolai yn hen gapel Undodaidd yr Hen Dŷ Cwrdd yn Nhrecynon.FfynonellauJones, Griffith Rhys (Caradog; 1834 – 1897), conductor of the South Wales choir ‘Côr Caradog’ ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Rhagfyr 1834 yn nhafarn y Rose and Crown, Trecynon, Aberdâr, mab John Jones, peiriannydd yng ngwaith haearn Llwydcoed; prentisiwyd ef yn of; dangosodd gariad cynnar at gerddoriaeth a daeth yn feiolinydd medrus; yn 19 oed aeth â chôr i eisteddfod yn Aberafan, y darn prawf ‘Hallelujah to the Father’ gan Beethoven, ac am mai ‘Côr Caradog’ oedd enw’r côr buddugol, fe’i hadwaenid byth wedyn fel Caradog; yn 1858 daeth yn arweinydd Côr Unedig Aberdâr, a’i gwnaeth yn enwog, gan ennill y brif wobr mewn eisteddfodau am flynyddoedd lawer; yn 1870 symudodd i Dreorci, lle ffurfiodd gôr meibion; yn 1872 ffurfiwyd côr i gystadlu yn y Palas Grisial yn Llundain, gyda Caradog yn arweinydd; roedd ynddo 456 o gantorion o lawer ardal yn Ne Cymru; ar 10 Gorffennaf 1872 enillodd ‘Côr Caradog’ y gystadleuaeth, yn erbyn, ymhlith eraill, gôr o Lundain dan Joseph Proudman; canodd y côr wedyn gerbron Tywysog a Thywysoges Cymru; daeth i’w adnabod yn annwyl fel y ‘Côr Mawr’; wedyn ffurfiodd gôr yn Nhreorci i berfformio gweithiau’r meistri; bu’n byw wedyn yn Llanybydder, Caerdydd a Phontypridd, lle bu farw ar 4 Rhagfyr 1897; fe’i claddwyd ym mynwent Aberdâr; dilynodd tanysgrifiad cyhoeddus, a chodwyd cerflun ohono gan Syr William Goscombe John ar y sgwâr yn Aberdâr.Griffith Rhys Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Griffith Rhys Jones (21 Rhagfyr 1834 – 4 Rhagfyr 1897), a adwaenid fel Caradog, arweinydd o Gymro y ‘Côr Mawr’ enwog o tua 460 o leisiau (Undeb Corawl De Cymru), a enillodd y wobr gyntaf ddwywaith yng nghystadlaethau corawl y Palas Grisial yn Llundain, yn 1872 a 1873; ganed yn y Rose & Crown, Trecynon, ger Aberdâr; gweithiai’n of yng Ngwaith Haearn Aberdâr yn Llwydcoed ac roedd yn aelod yng nghapel Undodaidd yr Hen Dŷ Cwrdd; wedi llwyddiant Côr Caradog, a gasglwyd o bob rhan o Dde Cymru, ffurfiodd gorau eraill, yn arbennig yn Nhreorci; fe’i claddwyd ym Mynwent Aberdâr, ger Trecynon; yn 1920 codwyd cerflun gan Syr William Goscombe John er anrhydedd iddo yn Sgwâr Fictoria, Aberdâr.
Llanwai cerddoriaeth ei fywyd o oed cynnar, a daeth yn feiolinydd medrus. Pan oedd yn bedair ar bymtheg aeth â chôr i eisteddfod yn Aberafan, lle’r oedd ‘Hallelujah to the Father’ gan Beethoven yn ddarn prawf. Enw’r côr buddugol oedd Côr Caradog, ac o’r dydd hwnnw adwaenid ef ei hun fel Caradog.FfynhonnellJones, Griffith Rhys (Caradog; 1834 – 1897), conductor of the South Wales choir ‘Côr Caradog’ ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Rhagfyr 1834 yn nhafarn y Rose and Crown, Trecynon, Aberdâr, mab John Jones, peiriannydd yng ngwaith haearn Llwydcoed; prentisiwyd ef yn of; dangosodd gariad cynnar at gerddoriaeth a daeth yn feiolinydd medrus; yn 19 oed aeth â chôr i eisteddfod yn Aberafan, y darn prawf ‘Hallelujah to the Father’ gan Beethoven, ac am mai ‘Côr Caradog’ oedd enw’r côr buddugol, fe’i hadwaenid byth wedyn fel Caradog; yn 1858 daeth yn arweinydd Côr Unedig Aberdâr, a’i gwnaeth yn enwog, gan ennill y brif wobr mewn eisteddfodau am flynyddoedd lawer; yn 1870 symudodd i Dreorci, lle ffurfiodd gôr meibion; yn 1872 ffurfiwyd côr i gystadlu yn y Palas Grisial yn Llundain, gyda Caradog yn arweinydd; roedd ynddo 456 o gantorion o lawer ardal yn Ne Cymru; ar 10 Gorffennaf 1872 enillodd ‘Côr Caradog’ y gystadleuaeth, yn erbyn, ymhlith eraill, gôr o Lundain dan Joseph Proudman; canodd y côr wedyn gerbron Tywysog a Thywysoges Cymru; daeth i’w adnabod yn annwyl fel y ‘Côr Mawr’; wedyn ffurfiodd gôr yn Nhreorci i berfformio gweithiau’r meistri; bu’n byw wedyn yn Llanybydder, Caerdydd a Phontypridd, lle bu farw ar 4 Rhagfyr 1897; fe’i claddwyd ym mynwent Aberdâr; dilynodd tanysgrifiad cyhoeddus, a chodwyd cerflun ohono gan Syr William Goscombe John ar y sgwâr yn Aberdâr.
Yn 1858 daeth yn arweinydd Côr Unedig Aberdâr, a’r côr hwn a’i gwnaeth yn enwog, gan ennill y brif wobr mewn eisteddfodau flwyddyn ar ôl blwyddyn. Yn 1870 symudodd i Dreorci yn y Rhondda, lle ffurfiodd gôr meibion.FfynonellauJones, Griffith Rhys (Caradog; 1834 – 1897), conductor of the South Wales choir ‘Côr Caradog’ ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Rhagfyr 1834 yn nhafarn y Rose and Crown, Trecynon, Aberdâr, mab John Jones, peiriannydd yng ngwaith haearn Llwydcoed; prentisiwyd ef yn of; dangosodd gariad cynnar at gerddoriaeth a daeth yn feiolinydd medrus; yn 19 oed aeth â chôr i eisteddfod yn Aberafan, y darn prawf ‘Hallelujah to the Father’ gan Beethoven, ac am mai ‘Côr Caradog’ oedd enw’r côr buddugol, fe’i hadwaenid byth wedyn fel Caradog; yn 1858 daeth yn arweinydd Côr Unedig Aberdâr, a’i gwnaeth yn enwog, gan ennill y brif wobr mewn eisteddfodau am flynyddoedd lawer; yn 1870 symudodd i Dreorci, lle ffurfiodd gôr meibion; yn 1872 ffurfiwyd côr i gystadlu yn y Palas Grisial yn Llundain, gyda Caradog yn arweinydd; roedd ynddo 456 o gantorion o lawer ardal yn Ne Cymru; ar 10 Gorffennaf 1872 enillodd ‘Côr Caradog’ y gystadleuaeth, yn erbyn, ymhlith eraill, gôr o Lundain dan Joseph Proudman; canodd y côr wedyn gerbron Tywysog a Thywysoges Cymru; daeth i’w adnabod yn annwyl fel y ‘Côr Mawr’; wedyn ffurfiodd gôr yn Nhreorci i berfformio gweithiau’r meistri; bu’n byw wedyn yn Llanybydder, Caerdydd a Phontypridd, lle bu farw ar 4 Rhagfyr 1897; fe’i claddwyd ym mynwent Aberdâr; dilynodd tanysgrifiad cyhoeddus, a chodwyd cerflun ohono gan Syr William Goscombe John ar y sgwâr yn Aberdâr.Griffith Rhys Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Griffith Rhys Jones (21 Rhagfyr 1834 – 4 Rhagfyr 1897), a adwaenid fel Caradog, arweinydd o Gymro y ‘Côr Mawr’ enwog o tua 460 o leisiau (Undeb Corawl De Cymru), a enillodd y wobr gyntaf ddwywaith yng nghystadlaethau corawl y Palas Grisial yn Llundain, yn 1872 a 1873; ganed yn y Rose & Crown, Trecynon, ger Aberdâr; gweithiai’n of yng Ngwaith Haearn Aberdâr yn Llwydcoed ac roedd yn aelod yng nghapel Undodaidd yr Hen Dŷ Cwrdd; wedi llwyddiant Côr Caradog, a gasglwyd o bob rhan o Dde Cymru, ffurfiodd gorau eraill, yn arbennig yn Nhreorci; fe’i claddwyd ym Mynwent Aberdâr, ger Trecynon; yn 1920 codwyd cerflun gan Syr William Goscombe John er anrhydedd iddo yn Sgwâr Fictoria, Aberdâr.
Yn 1872 casglwyd côr i gystadlu yn y Palas Grisial yn Llundain, a dewiswyd Caradog i’w arwain. Roedd ynddo 456 o leisiau, dynion a merched y pyllau, y gweithfeydd haearn a’r capeli o lawer ardal yn Ne Cymru. Daethant i’w hadnabod yn annwyl fel y Côr Mawr.FfynonellauJones, Griffith Rhys (Caradog; 1834 – 1897), conductor of the South Wales choir ‘Côr Caradog’ ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Rhagfyr 1834 yn nhafarn y Rose and Crown, Trecynon, Aberdâr, mab John Jones, peiriannydd yng ngwaith haearn Llwydcoed; prentisiwyd ef yn of; dangosodd gariad cynnar at gerddoriaeth a daeth yn feiolinydd medrus; yn 19 oed aeth â chôr i eisteddfod yn Aberafan, y darn prawf ‘Hallelujah to the Father’ gan Beethoven, ac am mai ‘Côr Caradog’ oedd enw’r côr buddugol, fe’i hadwaenid byth wedyn fel Caradog; yn 1858 daeth yn arweinydd Côr Unedig Aberdâr, a’i gwnaeth yn enwog, gan ennill y brif wobr mewn eisteddfodau am flynyddoedd lawer; yn 1870 symudodd i Dreorci, lle ffurfiodd gôr meibion; yn 1872 ffurfiwyd côr i gystadlu yn y Palas Grisial yn Llundain, gyda Caradog yn arweinydd; roedd ynddo 456 o gantorion o lawer ardal yn Ne Cymru; ar 10 Gorffennaf 1872 enillodd ‘Côr Caradog’ y gystadleuaeth, yn erbyn, ymhlith eraill, gôr o Lundain dan Joseph Proudman; canodd y côr wedyn gerbron Tywysog a Thywysoges Cymru; daeth i’w adnabod yn annwyl fel y ‘Côr Mawr’; wedyn ffurfiodd gôr yn Nhreorci i berfformio gweithiau’r meistri; bu’n byw wedyn yn Llanybydder, Caerdydd a Phontypridd, lle bu farw ar 4 Rhagfyr 1897; fe’i claddwyd ym mynwent Aberdâr; dilynodd tanysgrifiad cyhoeddus, a chodwyd cerflun ohono gan Syr William Goscombe John ar y sgwâr yn Aberdâr.Griffith Rhys Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Griffith Rhys Jones (21 Rhagfyr 1834 – 4 Rhagfyr 1897), a adwaenid fel Caradog, arweinydd o Gymro y ‘Côr Mawr’ enwog o tua 460 o leisiau (Undeb Corawl De Cymru), a enillodd y wobr gyntaf ddwywaith yng nghystadlaethau corawl y Palas Grisial yn Llundain, yn 1872 a 1873; ganed yn y Rose & Crown, Trecynon, ger Aberdâr; gweithiai’n of yng Ngwaith Haearn Aberdâr yn Llwydcoed ac roedd yn aelod yng nghapel Undodaidd yr Hen Dŷ Cwrdd; wedi llwyddiant Côr Caradog, a gasglwyd o bob rhan o Dde Cymru, ffurfiodd gorau eraill, yn arbennig yn Nhreorci; fe’i claddwyd ym Mynwent Aberdâr, ger Trecynon; yn 1920 codwyd cerflun gan Syr William Goscombe John er anrhydedd iddo yn Sgwâr Fictoria, Aberdâr.
Ar 10 Gorffennaf 1872 enillodd y Côr Mawr y gystadleuaeth yn y Palas Grisial, yn erbyn corau a oedd yn cynnwys côr o Lundain dan arweiniad Joseph Proudman. Canasant wedyn gerbron Tywysog a Thywysoges Cymru. Yn 1873 aethant yn ôl i’r Palas Grisial ac ennill y wobr gyntaf am yr ail dro.FfynonellauJones, Griffith Rhys (Caradog; 1834 – 1897), conductor of the South Wales choir ‘Côr Caradog’ ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Rhagfyr 1834 yn nhafarn y Rose and Crown, Trecynon, Aberdâr, mab John Jones, peiriannydd yng ngwaith haearn Llwydcoed; prentisiwyd ef yn of; dangosodd gariad cynnar at gerddoriaeth a daeth yn feiolinydd medrus; yn 19 oed aeth â chôr i eisteddfod yn Aberafan, y darn prawf ‘Hallelujah to the Father’ gan Beethoven, ac am mai ‘Côr Caradog’ oedd enw’r côr buddugol, fe’i hadwaenid byth wedyn fel Caradog; yn 1858 daeth yn arweinydd Côr Unedig Aberdâr, a’i gwnaeth yn enwog, gan ennill y brif wobr mewn eisteddfodau am flynyddoedd lawer; yn 1870 symudodd i Dreorci, lle ffurfiodd gôr meibion; yn 1872 ffurfiwyd côr i gystadlu yn y Palas Grisial yn Llundain, gyda Caradog yn arweinydd; roedd ynddo 456 o gantorion o lawer ardal yn Ne Cymru; ar 10 Gorffennaf 1872 enillodd ‘Côr Caradog’ y gystadleuaeth, yn erbyn, ymhlith eraill, gôr o Lundain dan Joseph Proudman; canodd y côr wedyn gerbron Tywysog a Thywysoges Cymru; daeth i’w adnabod yn annwyl fel y ‘Côr Mawr’; wedyn ffurfiodd gôr yn Nhreorci i berfformio gweithiau’r meistri; bu’n byw wedyn yn Llanybydder, Caerdydd a Phontypridd, lle bu farw ar 4 Rhagfyr 1897; fe’i claddwyd ym mynwent Aberdâr; dilynodd tanysgrifiad cyhoeddus, a chodwyd cerflun ohono gan Syr William Goscombe John ar y sgwâr yn Aberdâr.Griffith Rhys Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Griffith Rhys Jones (21 Rhagfyr 1834 – 4 Rhagfyr 1897), a adwaenid fel Caradog, arweinydd o Gymro y ‘Côr Mawr’ enwog o tua 460 o leisiau (Undeb Corawl De Cymru), a enillodd y wobr gyntaf ddwywaith yng nghystadlaethau corawl y Palas Grisial yn Llundain, yn 1872 a 1873; ganed yn y Rose & Crown, Trecynon, ger Aberdâr; gweithiai’n of yng Ngwaith Haearn Aberdâr yn Llwydcoed ac roedd yn aelod yng nghapel Undodaidd yr Hen Dŷ Cwrdd; wedi llwyddiant Côr Caradog, a gasglwyd o bob rhan o Dde Cymru, ffurfiodd gorau eraill, yn arbennig yn Nhreorci; fe’i claddwyd ym Mynwent Aberdâr, ger Trecynon; yn 1920 codwyd cerflun gan Syr William Goscombe John er anrhydedd iddo yn Sgwâr Fictoria, Aberdâr.Griffith Rhys Jones (Caradog) ↗Wikipedia, gyda’i ffynonellau (Saesneg)Ganed yn Nhrecynon, 21 Rhagfyr 1834; bu farw 4 Rhagfyr 1897. Enillodd ei Gôr Mawr y wobr gyntaf ddwywaith yn y Palas Grisial, yn 1872 a 1873; mae ei gerflun gan Goscombe John yn sefyll yn Sgwâr Victoria, Aberdâr.
Pan chwalwyd y Côr Mawr, ffurfiodd Caradog gôr newydd yn Nhreorci i ganu gweithiau’r meistri mawr. Yn ddiweddarach bu’n byw yn Llanybydder, yng Nghaerdydd ac ym Mhontypridd, lle bu farw ar 4 Rhagfyr 1897. Fe’i dygwyd adref i’w gladdu ym mynwent Aberdâr, ger Trecynon.FfynonellauJones, Griffith Rhys (Caradog; 1834 – 1897), conductor of the South Wales choir ‘Côr Caradog’ ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Rhagfyr 1834 yn nhafarn y Rose and Crown, Trecynon, Aberdâr, mab John Jones, peiriannydd yng ngwaith haearn Llwydcoed; prentisiwyd ef yn of; dangosodd gariad cynnar at gerddoriaeth a daeth yn feiolinydd medrus; yn 19 oed aeth â chôr i eisteddfod yn Aberafan, y darn prawf ‘Hallelujah to the Father’ gan Beethoven, ac am mai ‘Côr Caradog’ oedd enw’r côr buddugol, fe’i hadwaenid byth wedyn fel Caradog; yn 1858 daeth yn arweinydd Côr Unedig Aberdâr, a’i gwnaeth yn enwog, gan ennill y brif wobr mewn eisteddfodau am flynyddoedd lawer; yn 1870 symudodd i Dreorci, lle ffurfiodd gôr meibion; yn 1872 ffurfiwyd côr i gystadlu yn y Palas Grisial yn Llundain, gyda Caradog yn arweinydd; roedd ynddo 456 o gantorion o lawer ardal yn Ne Cymru; ar 10 Gorffennaf 1872 enillodd ‘Côr Caradog’ y gystadleuaeth, yn erbyn, ymhlith eraill, gôr o Lundain dan Joseph Proudman; canodd y côr wedyn gerbron Tywysog a Thywysoges Cymru; daeth i’w adnabod yn annwyl fel y ‘Côr Mawr’; wedyn ffurfiodd gôr yn Nhreorci i berfformio gweithiau’r meistri; bu’n byw wedyn yn Llanybydder, Caerdydd a Phontypridd, lle bu farw ar 4 Rhagfyr 1897; fe’i claddwyd ym mynwent Aberdâr; dilynodd tanysgrifiad cyhoeddus, a chodwyd cerflun ohono gan Syr William Goscombe John ar y sgwâr yn Aberdâr.Griffith Rhys Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Griffith Rhys Jones (21 Rhagfyr 1834 – 4 Rhagfyr 1897), a adwaenid fel Caradog, arweinydd o Gymro y ‘Côr Mawr’ enwog o tua 460 o leisiau (Undeb Corawl De Cymru), a enillodd y wobr gyntaf ddwywaith yng nghystadlaethau corawl y Palas Grisial yn Llundain, yn 1872 a 1873; ganed yn y Rose & Crown, Trecynon, ger Aberdâr; gweithiai’n of yng Ngwaith Haearn Aberdâr yn Llwydcoed ac roedd yn aelod yng nghapel Undodaidd yr Hen Dŷ Cwrdd; wedi llwyddiant Côr Caradog, a gasglwyd o bob rhan o Dde Cymru, ffurfiodd gorau eraill, yn arbennig yn Nhreorci; fe’i claddwyd ym Mynwent Aberdâr, ger Trecynon; yn 1920 codwyd cerflun gan Syr William Goscombe John er anrhydedd iddo yn Sgwâr Fictoria, Aberdâr.
Wedi ei angladd casglodd pobl y cymoedd arian drwy danysgrifiad cyhoeddus er cof amdano. Yn 1920 dadorchuddiwyd cerflun ohono gan Syr William Goscombe John yn Sgwâr Fictoria, Aberdâr, lle saif hyd heddiw â’i faton wedi’i chodi.FfynonellauJones, Griffith Rhys (Caradog; 1834 – 1897), conductor of the South Wales choir ‘Côr Caradog’ ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Rhagfyr 1834 yn nhafarn y Rose and Crown, Trecynon, Aberdâr, mab John Jones, peiriannydd yng ngwaith haearn Llwydcoed; prentisiwyd ef yn of; dangosodd gariad cynnar at gerddoriaeth a daeth yn feiolinydd medrus; yn 19 oed aeth â chôr i eisteddfod yn Aberafan, y darn prawf ‘Hallelujah to the Father’ gan Beethoven, ac am mai ‘Côr Caradog’ oedd enw’r côr buddugol, fe’i hadwaenid byth wedyn fel Caradog; yn 1858 daeth yn arweinydd Côr Unedig Aberdâr, a’i gwnaeth yn enwog, gan ennill y brif wobr mewn eisteddfodau am flynyddoedd lawer; yn 1870 symudodd i Dreorci, lle ffurfiodd gôr meibion; yn 1872 ffurfiwyd côr i gystadlu yn y Palas Grisial yn Llundain, gyda Caradog yn arweinydd; roedd ynddo 456 o gantorion o lawer ardal yn Ne Cymru; ar 10 Gorffennaf 1872 enillodd ‘Côr Caradog’ y gystadleuaeth, yn erbyn, ymhlith eraill, gôr o Lundain dan Joseph Proudman; canodd y côr wedyn gerbron Tywysog a Thywysoges Cymru; daeth i’w adnabod yn annwyl fel y ‘Côr Mawr’; wedyn ffurfiodd gôr yn Nhreorci i berfformio gweithiau’r meistri; bu’n byw wedyn yn Llanybydder, Caerdydd a Phontypridd, lle bu farw ar 4 Rhagfyr 1897; fe’i claddwyd ym mynwent Aberdâr; dilynodd tanysgrifiad cyhoeddus, a chodwyd cerflun ohono gan Syr William Goscombe John ar y sgwâr yn Aberdâr.Griffith Rhys Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Griffith Rhys Jones (21 Rhagfyr 1834 – 4 Rhagfyr 1897), a adwaenid fel Caradog, arweinydd o Gymro y ‘Côr Mawr’ enwog o tua 460 o leisiau (Undeb Corawl De Cymru), a enillodd y wobr gyntaf ddwywaith yng nghystadlaethau corawl y Palas Grisial yn Llundain, yn 1872 a 1873; ganed yn y Rose & Crown, Trecynon, ger Aberdâr; gweithiai’n of yng Ngwaith Haearn Aberdâr yn Llwydcoed ac roedd yn aelod yng nghapel Undodaidd yr Hen Dŷ Cwrdd; wedi llwyddiant Côr Caradog, a gasglwyd o bob rhan o Dde Cymru, ffurfiodd gorau eraill, yn arbennig yn Nhreorci; fe’i claddwyd ym Mynwent Aberdâr, ger Trecynon; yn 1920 codwyd cerflun gan Syr William Goscombe John er anrhydedd iddo yn Sgwâr Fictoria, Aberdâr.Griffith Rhys Jones (Caradog) ↗Wikipedia, gyda’i ffynonellau (Saesneg)Ganed yn Nhrecynon, 21 Rhagfyr 1834; bu farw 4 Rhagfyr 1897. Enillodd ei Gôr Mawr y wobr gyntaf ddwywaith yn y Palas Grisial, yn 1872 a 1873; mae ei gerflun gan Goscombe John yn sefyll yn Sgwâr Victoria, Aberdâr.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf