Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1836–1895
Teiliwr o’r Wyddgrug y gwnaeth ei nofelau Rhys Lewis ac Enoc Huws ef yn nofelydd Cymraeg mwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Llenyddiaeth Gymraeg: Emynau, ysgolheigion a’r Eisteddfod →

Daniel Owen, teiliwr yr Wyddgrug, yw nofelydd Cymraeg mwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg a’r nofelydd mawr cyntaf i ysgrifennu yn Gymraeg. Yn Rhys Lewis, Enoc Huws a Gwen Tomos daeth â chapeli, siopau a strydoedd tref Gymreig yn fyw gyda hiwmor a chyfoeth o fanylion gwir, a dechreuodd draddodiad y nofel Gymraeg sy’n rhedeg drwy Kate Roberts a T. Rowland Hughes hyd ein dyddiau ni.FfynonellauDaniel Owen ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895), nofelydd o Gymro, a ystyrir yn gyffredinol yn brif nofelydd Cymraeg y 19g a’r nofelydd sylweddol cyntaf i ysgrifennu yn Gymraeg; cydnabu ei ddyled i’r Ysgol Sul; wedi’i brentisio yn 12 oed gyda’r teiliwr Angel Jones, blaenor gyda’r Methodistiaid Calfinaidd, galwodd y brentisiaeth yn ‘fath o goleg’; ysgrifennai farddoniaeth fel Glaslwyn; seilir ei fri’n bennaf ar Rhys Lewis a’i dilyniant Enoc Huws, wedi’u lleoli mewn Wyddgrug ddychmygol a byd ei chapel, gan gyfuno comedi, dychan a threiddgarwch i’r meddwl; cymharwyd ei waith â gwaith Dickens; gweithiau: Y Dreflan (1881), Rhys Lewis (1885), Enoc Huws (1891), Gwen Tomos (1894), Straeon y Pentan (1895); ef yw’r nofelydd Cymraeg cynharaf a ddarllenir yn eang o hyd, a dechreuodd draddodiad o ysgrifennu nofelau yn Gymraeg a ddylanwadodd ar Kate Roberts a T. Rowland Hughes; cofia’r Wyddgrug amdano â cherflun, canolfan siopa a chanolfan ddiwylliannol, a gŵyl flynyddol; dyfernir Gwobr Goffa Daniel Owen yn yr Eisteddfod Genedlaethol ers 1978 am y nofel orau heb ei chyhoeddi.Owen, Daniel (1836 – 1895), novelist ↗Katherine Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Hydref 1836 yn 53 Maes-y-dref, yr Wyddgrug, Sir y Fflint, yr ieuengaf o chwech o blant; collodd ei dad, glöwr, ei fywyd, gyda dau o’i feibion, pan foddwyd pwll glo’r Argoed; roedd ei fam o deulu Twm o’r Nant; ychydig o addysg a gafodd; yn ddeuddeg oed dechreuodd brentisiaeth pum mlynedd gyda theiliwr a bu’n gweithio wedyn ddeng mlynedd i’w hen feistr; rhoddodd siop y teiliwr gyfle iddo adnabod pobl a dadlau am bob math o bynciau, fel y dengys ei nofelau; cyfieithodd nofel Americanaidd i’r pythefnosolyn Charles o’r Bala, ysgrifennodd frasluniau o drigolion yr Wyddgrug, a chyfrannodd i gylchgronau Cymraeg a Saesneg; fel ei dad roedd yn ganwr da; dechreuodd bregethu yn 1864, aeth i Goleg y Bala yn 1865, lle darllenodd lawer o lenyddiaeth Saesneg, ac yn 1867 daeth adref i ofalu am ei fam a chwaer a oedd yn wael; dychwelodd at ei grefft ac yn ddiweddarach agorodd ei fusnes ei hun, gan bregethu nes i’w iechyd dorri yn 1876; ar gais Roger Edwards ysgrifennodd frasluniau i’r Drysorfa, sef Offrymau Neilltuaeth wedyn, ac yna Y Dreflan; ymddangosodd Rhys Lewis bennod wrth bennod yn Y Drysorfa o 1882 hyd 1885; cyhoeddwyd Enoc Huws a Gwen Tomos yn Y Cymro, Lerpwl; cyn ei amser ef nid ymddangosodd dim o bwys ym myd y nofel Gymraeg; darluniodd fywyd Cymreig o gwmpas y capel, ac yn Gwen Tomos gymdeithas cefn gwlad, gyda chyfoeth o fanylion ffyddlon a sgwrsio bywiog; ef yw ein nofelydd Cymraeg mwyaf o ran ansawdd, a’r mwyaf toreithiog; ymddangosodd Y Siswrn yn 1888, Rhys Lewis yn Saesneg yn 1889 ac Enoc Huws yn 1894–96; bu farw 22 Hydref 1895.Daniel Owen ↗Wicipedia CymraegNofelydd o Gymru oedd Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895), un o lenorion mwyaf blaengar a dylanwadol y 19g yn yr iaith Gymraeg, a gofir fel un o arloeswyr mawr y nofel yn Gymraeg; mab i’r glöwr Robert Owen, y gadawodd ei farw ef a dau fab yn llifogydd pwll yr Argoed y teulu i ddibynnu ar y plwyf; yn ei eiriau ei hun ni fu erioed yn gryf ei iechyd, ac yn 12 oed daeth yn brentis i’r teiliwr Angel Jones yn hytrach na mynd dan ddaear; yn y siop trafodid a dadleuid am wleidyddiaeth a diwinyddiaeth, a darllenid yn uchel o lyfrau Cymraeg a Saesneg, gan gynnwys nofelau George Eliot a Walter Scott; barddonai ef ac eraill o’i gylch, a chyhoeddai fel ‘Glaslwyn’; ymddangosodd ei gerdd gyhoeddedig gyntaf, Mynwent yr Wyddgrug, yn 1856 pan oedd yn 20; yn 1859 dechreuodd ei waith hir cyntaf ymddangos, Deng Noswaith yn y Black Lion, fersiwn Cymraeg o’r nofel ddirwestol Americanaidd Ten Nights in a Bar-Room; bu’n hyfforddi yng Ngholeg y Bala o 1865 hyd 1867.
| Ganed | 20 Hydref 1836, 53 Maes-y-dref, yr Wyddgrug |
|---|---|
| Crefft | Teiliwr |
| Nofelau | Y Dreflan (1881), Rhys Lewis (1885), Enoc Huws (1891), Gwen Tomos (1894) |
| Ei gofio | Ei gerflun yn yr Wyddgrug; Gwobr Goffa Daniel Owen |
| Bu farw | 22 Hydref 1895, yr Wyddgrug |
Ganed Daniel Owen ar 20 Hydref 1836 yn 53 Maes-y-dref, yr Wyddgrug, yr ieuengaf o chwech o blant. Roedd ei fam o deulu’r bardd Twm o’r Nant. Pan oedd yn dal yn faban collodd ei dad, y glöwr Robert Owen, a dau o’i frodyr eu bywydau pan foddwyd pwll yr Argoed, a gadawyd y teulu’n dlawd iawn.FfynonellauOwen, Daniel (1836 – 1895), novelist ↗Katherine Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Hydref 1836 yn 53 Maes-y-dref, yr Wyddgrug, Sir y Fflint, yr ieuengaf o chwech o blant; collodd ei dad, glöwr, ei fywyd, gyda dau o’i feibion, pan foddwyd pwll glo’r Argoed; roedd ei fam o deulu Twm o’r Nant; ychydig o addysg a gafodd; yn ddeuddeg oed dechreuodd brentisiaeth pum mlynedd gyda theiliwr a bu’n gweithio wedyn ddeng mlynedd i’w hen feistr; rhoddodd siop y teiliwr gyfle iddo adnabod pobl a dadlau am bob math o bynciau, fel y dengys ei nofelau; cyfieithodd nofel Americanaidd i’r pythefnosolyn Charles o’r Bala, ysgrifennodd frasluniau o drigolion yr Wyddgrug, a chyfrannodd i gylchgronau Cymraeg a Saesneg; fel ei dad roedd yn ganwr da; dechreuodd bregethu yn 1864, aeth i Goleg y Bala yn 1865, lle darllenodd lawer o lenyddiaeth Saesneg, ac yn 1867 daeth adref i ofalu am ei fam a chwaer a oedd yn wael; dychwelodd at ei grefft ac yn ddiweddarach agorodd ei fusnes ei hun, gan bregethu nes i’w iechyd dorri yn 1876; ar gais Roger Edwards ysgrifennodd frasluniau i’r Drysorfa, sef Offrymau Neilltuaeth wedyn, ac yna Y Dreflan; ymddangosodd Rhys Lewis bennod wrth bennod yn Y Drysorfa o 1882 hyd 1885; cyhoeddwyd Enoc Huws a Gwen Tomos yn Y Cymro, Lerpwl; cyn ei amser ef nid ymddangosodd dim o bwys ym myd y nofel Gymraeg; darluniodd fywyd Cymreig o gwmpas y capel, ac yn Gwen Tomos gymdeithas cefn gwlad, gyda chyfoeth o fanylion ffyddlon a sgwrsio bywiog; ef yw ein nofelydd Cymraeg mwyaf o ran ansawdd, a’r mwyaf toreithiog; ymddangosodd Y Siswrn yn 1888, Rhys Lewis yn Saesneg yn 1889 ac Enoc Huws yn 1894–96; bu farw 22 Hydref 1895.Daniel Owen ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895), nofelydd o Gymro, a ystyrir yn gyffredinol yn brif nofelydd Cymraeg y 19g a’r nofelydd sylweddol cyntaf i ysgrifennu yn Gymraeg; cydnabu ei ddyled i’r Ysgol Sul; wedi’i brentisio yn 12 oed gyda’r teiliwr Angel Jones, blaenor gyda’r Methodistiaid Calfinaidd, galwodd y brentisiaeth yn ‘fath o goleg’; ysgrifennai farddoniaeth fel Glaslwyn; seilir ei fri’n bennaf ar Rhys Lewis a’i dilyniant Enoc Huws, wedi’u lleoli mewn Wyddgrug ddychmygol a byd ei chapel, gan gyfuno comedi, dychan a threiddgarwch i’r meddwl; cymharwyd ei waith â gwaith Dickens; gweithiau: Y Dreflan (1881), Rhys Lewis (1885), Enoc Huws (1891), Gwen Tomos (1894), Straeon y Pentan (1895); ef yw’r nofelydd Cymraeg cynharaf a ddarllenir yn eang o hyd, a dechreuodd draddodiad o ysgrifennu nofelau yn Gymraeg a ddylanwadodd ar Kate Roberts a T. Rowland Hughes; cofia’r Wyddgrug amdano â cherflun, canolfan siopa a chanolfan ddiwylliannol, a gŵyl flynyddol; dyfernir Gwobr Goffa Daniel Owen yn yr Eisteddfod Genedlaethol ers 1978 am y nofel orau heb ei chyhoeddi.Daniel Owen ↗Wicipedia CymraegNofelydd o Gymru oedd Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895), un o lenorion mwyaf blaengar a dylanwadol y 19g yn yr iaith Gymraeg, a gofir fel un o arloeswyr mawr y nofel yn Gymraeg; mab i’r glöwr Robert Owen, y gadawodd ei farw ef a dau fab yn llifogydd pwll yr Argoed y teulu i ddibynnu ar y plwyf; yn ei eiriau ei hun ni fu erioed yn gryf ei iechyd, ac yn 12 oed daeth yn brentis i’r teiliwr Angel Jones yn hytrach na mynd dan ddaear; yn y siop trafodid a dadleuid am wleidyddiaeth a diwinyddiaeth, a darllenid yn uchel o lyfrau Cymraeg a Saesneg, gan gynnwys nofelau George Eliot a Walter Scott; barddonai ef ac eraill o’i gylch, a chyhoeddai fel ‘Glaslwyn’; ymddangosodd ei gerdd gyhoeddedig gyntaf, Mynwent yr Wyddgrug, yn 1856 pan oedd yn 20; yn 1859 dechreuodd ei waith hir cyntaf ymddangos, Deng Noswaith yn y Black Lion, fersiwn Cymraeg o’r nofel ddirwestol Americanaidd Ten Nights in a Bar-Room; bu’n hyfforddi yng Ngholeg y Bala o 1865 hyd 1867.
Ychydig o addysg ffurfiol a gafodd, ond cydnabu bob amser ei ddyled i’r Ysgol Sul.FfynonellauDaniel Owen ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895), nofelydd o Gymro, a ystyrir yn gyffredinol yn brif nofelydd Cymraeg y 19g a’r nofelydd sylweddol cyntaf i ysgrifennu yn Gymraeg; cydnabu ei ddyled i’r Ysgol Sul; wedi’i brentisio yn 12 oed gyda’r teiliwr Angel Jones, blaenor gyda’r Methodistiaid Calfinaidd, galwodd y brentisiaeth yn ‘fath o goleg’; ysgrifennai farddoniaeth fel Glaslwyn; seilir ei fri’n bennaf ar Rhys Lewis a’i dilyniant Enoc Huws, wedi’u lleoli mewn Wyddgrug ddychmygol a byd ei chapel, gan gyfuno comedi, dychan a threiddgarwch i’r meddwl; cymharwyd ei waith â gwaith Dickens; gweithiau: Y Dreflan (1881), Rhys Lewis (1885), Enoc Huws (1891), Gwen Tomos (1894), Straeon y Pentan (1895); ef yw’r nofelydd Cymraeg cynharaf a ddarllenir yn eang o hyd, a dechreuodd draddodiad o ysgrifennu nofelau yn Gymraeg a ddylanwadodd ar Kate Roberts a T. Rowland Hughes; cofia’r Wyddgrug amdano â cherflun, canolfan siopa a chanolfan ddiwylliannol, a gŵyl flynyddol; dyfernir Gwobr Goffa Daniel Owen yn yr Eisteddfod Genedlaethol ers 1978 am y nofel orau heb ei chyhoeddi.Owen, Daniel (1836 – 1895), novelist ↗Katherine Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Hydref 1836 yn 53 Maes-y-dref, yr Wyddgrug, Sir y Fflint, yr ieuengaf o chwech o blant; collodd ei dad, glöwr, ei fywyd, gyda dau o’i feibion, pan foddwyd pwll glo’r Argoed; roedd ei fam o deulu Twm o’r Nant; ychydig o addysg a gafodd; yn ddeuddeg oed dechreuodd brentisiaeth pum mlynedd gyda theiliwr a bu’n gweithio wedyn ddeng mlynedd i’w hen feistr; rhoddodd siop y teiliwr gyfle iddo adnabod pobl a dadlau am bob math o bynciau, fel y dengys ei nofelau; cyfieithodd nofel Americanaidd i’r pythefnosolyn Charles o’r Bala, ysgrifennodd frasluniau o drigolion yr Wyddgrug, a chyfrannodd i gylchgronau Cymraeg a Saesneg; fel ei dad roedd yn ganwr da; dechreuodd bregethu yn 1864, aeth i Goleg y Bala yn 1865, lle darllenodd lawer o lenyddiaeth Saesneg, ac yn 1867 daeth adref i ofalu am ei fam a chwaer a oedd yn wael; dychwelodd at ei grefft ac yn ddiweddarach agorodd ei fusnes ei hun, gan bregethu nes i’w iechyd dorri yn 1876; ar gais Roger Edwards ysgrifennodd frasluniau i’r Drysorfa, sef Offrymau Neilltuaeth wedyn, ac yna Y Dreflan; ymddangosodd Rhys Lewis bennod wrth bennod yn Y Drysorfa o 1882 hyd 1885; cyhoeddwyd Enoc Huws a Gwen Tomos yn Y Cymro, Lerpwl; cyn ei amser ef nid ymddangosodd dim o bwys ym myd y nofel Gymraeg; darluniodd fywyd Cymreig o gwmpas y capel, ac yn Gwen Tomos gymdeithas cefn gwlad, gyda chyfoeth o fanylion ffyddlon a sgwrsio bywiog; ef yw ein nofelydd Cymraeg mwyaf o ran ansawdd, a’r mwyaf toreithiog; ymddangosodd Y Siswrn yn 1888, Rhys Lewis yn Saesneg yn 1889 ac Enoc Huws yn 1894–96; bu farw 22 Hydref 1895.
Yn ddeuddeg oed, yn hytrach na mynd dan ddaear fel ei frodyr, fe’i prentisiwyd gyda’r teiliwr Angel Jones, blaenor gyda’r Methodistiaid Calfinaidd. Arhosodd yn y siop am flynyddoedd lawer a’i galw’n ‘fath o goleg’. Wrth wnïo dadleuai’r dynion am wleidyddiaeth a chrefydd, a darllenent yn uchel o lyfrau Cymraeg a Saesneg, yn eu plith nofelau George Eliot a Walter Scott.FfynonellauDaniel Owen ↗Wicipedia CymraegNofelydd o Gymru oedd Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895), un o lenorion mwyaf blaengar a dylanwadol y 19g yn yr iaith Gymraeg, a gofir fel un o arloeswyr mawr y nofel yn Gymraeg; mab i’r glöwr Robert Owen, y gadawodd ei farw ef a dau fab yn llifogydd pwll yr Argoed y teulu i ddibynnu ar y plwyf; yn ei eiriau ei hun ni fu erioed yn gryf ei iechyd, ac yn 12 oed daeth yn brentis i’r teiliwr Angel Jones yn hytrach na mynd dan ddaear; yn y siop trafodid a dadleuid am wleidyddiaeth a diwinyddiaeth, a darllenid yn uchel o lyfrau Cymraeg a Saesneg, gan gynnwys nofelau George Eliot a Walter Scott; barddonai ef ac eraill o’i gylch, a chyhoeddai fel ‘Glaslwyn’; ymddangosodd ei gerdd gyhoeddedig gyntaf, Mynwent yr Wyddgrug, yn 1856 pan oedd yn 20; yn 1859 dechreuodd ei waith hir cyntaf ymddangos, Deng Noswaith yn y Black Lion, fersiwn Cymraeg o’r nofel ddirwestol Americanaidd Ten Nights in a Bar-Room; bu’n hyfforddi yng Ngholeg y Bala o 1865 hyd 1867.Daniel Owen ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895), nofelydd o Gymro, a ystyrir yn gyffredinol yn brif nofelydd Cymraeg y 19g a’r nofelydd sylweddol cyntaf i ysgrifennu yn Gymraeg; cydnabu ei ddyled i’r Ysgol Sul; wedi’i brentisio yn 12 oed gyda’r teiliwr Angel Jones, blaenor gyda’r Methodistiaid Calfinaidd, galwodd y brentisiaeth yn ‘fath o goleg’; ysgrifennai farddoniaeth fel Glaslwyn; seilir ei fri’n bennaf ar Rhys Lewis a’i dilyniant Enoc Huws, wedi’u lleoli mewn Wyddgrug ddychmygol a byd ei chapel, gan gyfuno comedi, dychan a threiddgarwch i’r meddwl; cymharwyd ei waith â gwaith Dickens; gweithiau: Y Dreflan (1881), Rhys Lewis (1885), Enoc Huws (1891), Gwen Tomos (1894), Straeon y Pentan (1895); ef yw’r nofelydd Cymraeg cynharaf a ddarllenir yn eang o hyd, a dechreuodd draddodiad o ysgrifennu nofelau yn Gymraeg a ddylanwadodd ar Kate Roberts a T. Rowland Hughes; cofia’r Wyddgrug amdano â cherflun, canolfan siopa a chanolfan ddiwylliannol, a gŵyl flynyddol; dyfernir Gwobr Goffa Daniel Owen yn yr Eisteddfod Genedlaethol ers 1978 am y nofel orau heb ei chyhoeddi.Owen, Daniel (1836 – 1895), novelist ↗Katherine Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Hydref 1836 yn 53 Maes-y-dref, yr Wyddgrug, Sir y Fflint, yr ieuengaf o chwech o blant; collodd ei dad, glöwr, ei fywyd, gyda dau o’i feibion, pan foddwyd pwll glo’r Argoed; roedd ei fam o deulu Twm o’r Nant; ychydig o addysg a gafodd; yn ddeuddeg oed dechreuodd brentisiaeth pum mlynedd gyda theiliwr a bu’n gweithio wedyn ddeng mlynedd i’w hen feistr; rhoddodd siop y teiliwr gyfle iddo adnabod pobl a dadlau am bob math o bynciau, fel y dengys ei nofelau; cyfieithodd nofel Americanaidd i’r pythefnosolyn Charles o’r Bala, ysgrifennodd frasluniau o drigolion yr Wyddgrug, a chyfrannodd i gylchgronau Cymraeg a Saesneg; fel ei dad roedd yn ganwr da; dechreuodd bregethu yn 1864, aeth i Goleg y Bala yn 1865, lle darllenodd lawer o lenyddiaeth Saesneg, ac yn 1867 daeth adref i ofalu am ei fam a chwaer a oedd yn wael; dychwelodd at ei grefft ac yn ddiweddarach agorodd ei fusnes ei hun, gan bregethu nes i’w iechyd dorri yn 1876; ar gais Roger Edwards ysgrifennodd frasluniau i’r Drysorfa, sef Offrymau Neilltuaeth wedyn, ac yna Y Dreflan; ymddangosodd Rhys Lewis bennod wrth bennod yn Y Drysorfa o 1882 hyd 1885; cyhoeddwyd Enoc Huws a Gwen Tomos yn Y Cymro, Lerpwl; cyn ei amser ef nid ymddangosodd dim o bwys ym myd y nofel Gymraeg; darluniodd fywyd Cymreig o gwmpas y capel, ac yn Gwen Tomos gymdeithas cefn gwlad, gyda chyfoeth o fanylion ffyddlon a sgwrsio bywiog; ef yw ein nofelydd Cymraeg mwyaf o ran ansawdd, a’r mwyaf toreithiog; ymddangosodd Y Siswrn yn 1888, Rhys Lewis yn Saesneg yn 1889 ac Enoc Huws yn 1894–96; bu farw 22 Hydref 1895.
Ysgrifennai gerddi dan yr enw Glaslwyn, ac argraffwyd y gyntaf, Mynwent yr Wyddgrug, yn 1856, pan oedd yn ugain oed. Yn 1859 dechreuodd ei waith hir cyntaf ymddangos, Deng Noswaith yn y Black Lion, fersiwn Cymraeg bywiog o nofel ddirwestol Americanaidd.FfynonellauDaniel Owen ↗Wicipedia CymraegNofelydd o Gymru oedd Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895), un o lenorion mwyaf blaengar a dylanwadol y 19g yn yr iaith Gymraeg, a gofir fel un o arloeswyr mawr y nofel yn Gymraeg; mab i’r glöwr Robert Owen, y gadawodd ei farw ef a dau fab yn llifogydd pwll yr Argoed y teulu i ddibynnu ar y plwyf; yn ei eiriau ei hun ni fu erioed yn gryf ei iechyd, ac yn 12 oed daeth yn brentis i’r teiliwr Angel Jones yn hytrach na mynd dan ddaear; yn y siop trafodid a dadleuid am wleidyddiaeth a diwinyddiaeth, a darllenid yn uchel o lyfrau Cymraeg a Saesneg, gan gynnwys nofelau George Eliot a Walter Scott; barddonai ef ac eraill o’i gylch, a chyhoeddai fel ‘Glaslwyn’; ymddangosodd ei gerdd gyhoeddedig gyntaf, Mynwent yr Wyddgrug, yn 1856 pan oedd yn 20; yn 1859 dechreuodd ei waith hir cyntaf ymddangos, Deng Noswaith yn y Black Lion, fersiwn Cymraeg o’r nofel ddirwestol Americanaidd Ten Nights in a Bar-Room; bu’n hyfforddi yng Ngholeg y Bala o 1865 hyd 1867.Daniel Owen ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895), nofelydd o Gymro, a ystyrir yn gyffredinol yn brif nofelydd Cymraeg y 19g a’r nofelydd sylweddol cyntaf i ysgrifennu yn Gymraeg; cydnabu ei ddyled i’r Ysgol Sul; wedi’i brentisio yn 12 oed gyda’r teiliwr Angel Jones, blaenor gyda’r Methodistiaid Calfinaidd, galwodd y brentisiaeth yn ‘fath o goleg’; ysgrifennai farddoniaeth fel Glaslwyn; seilir ei fri’n bennaf ar Rhys Lewis a’i dilyniant Enoc Huws, wedi’u lleoli mewn Wyddgrug ddychmygol a byd ei chapel, gan gyfuno comedi, dychan a threiddgarwch i’r meddwl; cymharwyd ei waith â gwaith Dickens; gweithiau: Y Dreflan (1881), Rhys Lewis (1885), Enoc Huws (1891), Gwen Tomos (1894), Straeon y Pentan (1895); ef yw’r nofelydd Cymraeg cynharaf a ddarllenir yn eang o hyd, a dechreuodd draddodiad o ysgrifennu nofelau yn Gymraeg a ddylanwadodd ar Kate Roberts a T. Rowland Hughes; cofia’r Wyddgrug amdano â cherflun, canolfan siopa a chanolfan ddiwylliannol, a gŵyl flynyddol; dyfernir Gwobr Goffa Daniel Owen yn yr Eisteddfod Genedlaethol ers 1978 am y nofel orau heb ei chyhoeddi.
Dechreuodd bregethu yn 1864, ac yn 1865 aeth i goleg y Methodistiaid yn y Bala, lle darllenodd yn eang mewn llenyddiaeth Saesneg. Yn 1867 daeth adref i ofalu am ei fam a’i chwaer, a oedd yn wael, ac aeth yn ôl at ei grefft, gan agor busnes teiliwr ei hun yn ddiweddarach.FfynonellauOwen, Daniel (1836 – 1895), novelist ↗Katherine Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Hydref 1836 yn 53 Maes-y-dref, yr Wyddgrug, Sir y Fflint, yr ieuengaf o chwech o blant; collodd ei dad, glöwr, ei fywyd, gyda dau o’i feibion, pan foddwyd pwll glo’r Argoed; roedd ei fam o deulu Twm o’r Nant; ychydig o addysg a gafodd; yn ddeuddeg oed dechreuodd brentisiaeth pum mlynedd gyda theiliwr a bu’n gweithio wedyn ddeng mlynedd i’w hen feistr; rhoddodd siop y teiliwr gyfle iddo adnabod pobl a dadlau am bob math o bynciau, fel y dengys ei nofelau; cyfieithodd nofel Americanaidd i’r pythefnosolyn Charles o’r Bala, ysgrifennodd frasluniau o drigolion yr Wyddgrug, a chyfrannodd i gylchgronau Cymraeg a Saesneg; fel ei dad roedd yn ganwr da; dechreuodd bregethu yn 1864, aeth i Goleg y Bala yn 1865, lle darllenodd lawer o lenyddiaeth Saesneg, ac yn 1867 daeth adref i ofalu am ei fam a chwaer a oedd yn wael; dychwelodd at ei grefft ac yn ddiweddarach agorodd ei fusnes ei hun, gan bregethu nes i’w iechyd dorri yn 1876; ar gais Roger Edwards ysgrifennodd frasluniau i’r Drysorfa, sef Offrymau Neilltuaeth wedyn, ac yna Y Dreflan; ymddangosodd Rhys Lewis bennod wrth bennod yn Y Drysorfa o 1882 hyd 1885; cyhoeddwyd Enoc Huws a Gwen Tomos yn Y Cymro, Lerpwl; cyn ei amser ef nid ymddangosodd dim o bwys ym myd y nofel Gymraeg; darluniodd fywyd Cymreig o gwmpas y capel, ac yn Gwen Tomos gymdeithas cefn gwlad, gyda chyfoeth o fanylion ffyddlon a sgwrsio bywiog; ef yw ein nofelydd Cymraeg mwyaf o ran ansawdd, a’r mwyaf toreithiog; ymddangosodd Y Siswrn yn 1888, Rhys Lewis yn Saesneg yn 1889 ac Enoc Huws yn 1894–96; bu farw 22 Hydref 1895.Daniel Owen ↗Wicipedia CymraegNofelydd o Gymru oedd Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895), un o lenorion mwyaf blaengar a dylanwadol y 19g yn yr iaith Gymraeg, a gofir fel un o arloeswyr mawr y nofel yn Gymraeg; mab i’r glöwr Robert Owen, y gadawodd ei farw ef a dau fab yn llifogydd pwll yr Argoed y teulu i ddibynnu ar y plwyf; yn ei eiriau ei hun ni fu erioed yn gryf ei iechyd, ac yn 12 oed daeth yn brentis i’r teiliwr Angel Jones yn hytrach na mynd dan ddaear; yn y siop trafodid a dadleuid am wleidyddiaeth a diwinyddiaeth, a darllenid yn uchel o lyfrau Cymraeg a Saesneg, gan gynnwys nofelau George Eliot a Walter Scott; barddonai ef ac eraill o’i gylch, a chyhoeddai fel ‘Glaslwyn’; ymddangosodd ei gerdd gyhoeddedig gyntaf, Mynwent yr Wyddgrug, yn 1856 pan oedd yn 20; yn 1859 dechreuodd ei waith hir cyntaf ymddangos, Deng Noswaith yn y Black Lion, fersiwn Cymraeg o’r nofel ddirwestol Americanaidd Ten Nights in a Bar-Room; bu’n hyfforddi yng Ngholeg y Bala o 1865 hyd 1867.
Pan gadwodd salwch ef o’r pulpud, anogodd ei gyfaill Roger Edwards ef i ysgrifennu. Ysgrifennodd frasluniau o gymeriadau Methodistaidd i’r Drysorfa, a gasglwyd fel Offrymau Neilltuaeth, ac yna, bennod wrth bennod, ei nofel gyntaf, Y Dreflan.FfynonellauOwen, Daniel (1836 – 1895), novelist ↗Katherine Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Hydref 1836 yn 53 Maes-y-dref, yr Wyddgrug, Sir y Fflint, yr ieuengaf o chwech o blant; collodd ei dad, glöwr, ei fywyd, gyda dau o’i feibion, pan foddwyd pwll glo’r Argoed; roedd ei fam o deulu Twm o’r Nant; ychydig o addysg a gafodd; yn ddeuddeg oed dechreuodd brentisiaeth pum mlynedd gyda theiliwr a bu’n gweithio wedyn ddeng mlynedd i’w hen feistr; rhoddodd siop y teiliwr gyfle iddo adnabod pobl a dadlau am bob math o bynciau, fel y dengys ei nofelau; cyfieithodd nofel Americanaidd i’r pythefnosolyn Charles o’r Bala, ysgrifennodd frasluniau o drigolion yr Wyddgrug, a chyfrannodd i gylchgronau Cymraeg a Saesneg; fel ei dad roedd yn ganwr da; dechreuodd bregethu yn 1864, aeth i Goleg y Bala yn 1865, lle darllenodd lawer o lenyddiaeth Saesneg, ac yn 1867 daeth adref i ofalu am ei fam a chwaer a oedd yn wael; dychwelodd at ei grefft ac yn ddiweddarach agorodd ei fusnes ei hun, gan bregethu nes i’w iechyd dorri yn 1876; ar gais Roger Edwards ysgrifennodd frasluniau i’r Drysorfa, sef Offrymau Neilltuaeth wedyn, ac yna Y Dreflan; ymddangosodd Rhys Lewis bennod wrth bennod yn Y Drysorfa o 1882 hyd 1885; cyhoeddwyd Enoc Huws a Gwen Tomos yn Y Cymro, Lerpwl; cyn ei amser ef nid ymddangosodd dim o bwys ym myd y nofel Gymraeg; darluniodd fywyd Cymreig o gwmpas y capel, ac yn Gwen Tomos gymdeithas cefn gwlad, gyda chyfoeth o fanylion ffyddlon a sgwrsio bywiog; ef yw ein nofelydd Cymraeg mwyaf o ran ansawdd, a’r mwyaf toreithiog; ymddangosodd Y Siswrn yn 1888, Rhys Lewis yn Saesneg yn 1889 ac Enoc Huws yn 1894–96; bu farw 22 Hydref 1895.Daniel Owen ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895), nofelydd o Gymro, a ystyrir yn gyffredinol yn brif nofelydd Cymraeg y 19g a’r nofelydd sylweddol cyntaf i ysgrifennu yn Gymraeg; cydnabu ei ddyled i’r Ysgol Sul; wedi’i brentisio yn 12 oed gyda’r teiliwr Angel Jones, blaenor gyda’r Methodistiaid Calfinaidd, galwodd y brentisiaeth yn ‘fath o goleg’; ysgrifennai farddoniaeth fel Glaslwyn; seilir ei fri’n bennaf ar Rhys Lewis a’i dilyniant Enoc Huws, wedi’u lleoli mewn Wyddgrug ddychmygol a byd ei chapel, gan gyfuno comedi, dychan a threiddgarwch i’r meddwl; cymharwyd ei waith â gwaith Dickens; gweithiau: Y Dreflan (1881), Rhys Lewis (1885), Enoc Huws (1891), Gwen Tomos (1894), Straeon y Pentan (1895); ef yw’r nofelydd Cymraeg cynharaf a ddarllenir yn eang o hyd, a dechreuodd draddodiad o ysgrifennu nofelau yn Gymraeg a ddylanwadodd ar Kate Roberts a T. Rowland Hughes; cofia’r Wyddgrug amdano â cherflun, canolfan siopa a chanolfan ddiwylliannol, a gŵyl flynyddol; dyfernir Gwobr Goffa Daniel Owen yn yr Eisteddfod Genedlaethol ers 1978 am y nofel orau heb ei chyhoeddi.
Yna daeth Rhys Lewis, a argraffwyd yn Y Drysorfa o 1882 hyd 1885, a’i dilyniant Enoc Huws a Gwen Tomos, stori cefn gwlad, yn y papur Lerpwl Y Cymro. Troswyd Rhys Lewis i’r Saesneg yn 1889 ac Enoc Huws yn 1894–96.FfynonellauOwen, Daniel (1836 – 1895), novelist ↗Katherine Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Hydref 1836 yn 53 Maes-y-dref, yr Wyddgrug, Sir y Fflint, yr ieuengaf o chwech o blant; collodd ei dad, glöwr, ei fywyd, gyda dau o’i feibion, pan foddwyd pwll glo’r Argoed; roedd ei fam o deulu Twm o’r Nant; ychydig o addysg a gafodd; yn ddeuddeg oed dechreuodd brentisiaeth pum mlynedd gyda theiliwr a bu’n gweithio wedyn ddeng mlynedd i’w hen feistr; rhoddodd siop y teiliwr gyfle iddo adnabod pobl a dadlau am bob math o bynciau, fel y dengys ei nofelau; cyfieithodd nofel Americanaidd i’r pythefnosolyn Charles o’r Bala, ysgrifennodd frasluniau o drigolion yr Wyddgrug, a chyfrannodd i gylchgronau Cymraeg a Saesneg; fel ei dad roedd yn ganwr da; dechreuodd bregethu yn 1864, aeth i Goleg y Bala yn 1865, lle darllenodd lawer o lenyddiaeth Saesneg, ac yn 1867 daeth adref i ofalu am ei fam a chwaer a oedd yn wael; dychwelodd at ei grefft ac yn ddiweddarach agorodd ei fusnes ei hun, gan bregethu nes i’w iechyd dorri yn 1876; ar gais Roger Edwards ysgrifennodd frasluniau i’r Drysorfa, sef Offrymau Neilltuaeth wedyn, ac yna Y Dreflan; ymddangosodd Rhys Lewis bennod wrth bennod yn Y Drysorfa o 1882 hyd 1885; cyhoeddwyd Enoc Huws a Gwen Tomos yn Y Cymro, Lerpwl; cyn ei amser ef nid ymddangosodd dim o bwys ym myd y nofel Gymraeg; darluniodd fywyd Cymreig o gwmpas y capel, ac yn Gwen Tomos gymdeithas cefn gwlad, gyda chyfoeth o fanylion ffyddlon a sgwrsio bywiog; ef yw ein nofelydd Cymraeg mwyaf o ran ansawdd, a’r mwyaf toreithiog; ymddangosodd Y Siswrn yn 1888, Rhys Lewis yn Saesneg yn 1889 ac Enoc Huws yn 1894–96; bu farw 22 Hydref 1895.Daniel Owen ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895), nofelydd o Gymro, a ystyrir yn gyffredinol yn brif nofelydd Cymraeg y 19g a’r nofelydd sylweddol cyntaf i ysgrifennu yn Gymraeg; cydnabu ei ddyled i’r Ysgol Sul; wedi’i brentisio yn 12 oed gyda’r teiliwr Angel Jones, blaenor gyda’r Methodistiaid Calfinaidd, galwodd y brentisiaeth yn ‘fath o goleg’; ysgrifennai farddoniaeth fel Glaslwyn; seilir ei fri’n bennaf ar Rhys Lewis a’i dilyniant Enoc Huws, wedi’u lleoli mewn Wyddgrug ddychmygol a byd ei chapel, gan gyfuno comedi, dychan a threiddgarwch i’r meddwl; cymharwyd ei waith â gwaith Dickens; gweithiau: Y Dreflan (1881), Rhys Lewis (1885), Enoc Huws (1891), Gwen Tomos (1894), Straeon y Pentan (1895); ef yw’r nofelydd Cymraeg cynharaf a ddarllenir yn eang o hyd, a dechreuodd draddodiad o ysgrifennu nofelau yn Gymraeg a ddylanwadodd ar Kate Roberts a T. Rowland Hughes; cofia’r Wyddgrug amdano â cherflun, canolfan siopa a chanolfan ddiwylliannol, a gŵyl flynyddol; dyfernir Gwobr Goffa Daniel Owen yn yr Eisteddfod Genedlaethol ers 1978 am y nofel orau heb ei chyhoeddi.
Cyn Daniel Owen nid ymddangosodd dim o bwys ym myd y nofel Gymraeg. Darluniodd fywyd Cymru o gwmpas y capel, gyda chomedi, ffraethineb miniog a threiddgarwch dwfn, a llanwodd ei dudalennau â sgwrs a dadl mor fywiog â siop y teiliwr. Cymharwyd ei waith â gwaith Dickens, ond mae’n tarddu o’i ddiwylliant Cymraeg ei hun.FfynonellauOwen, Daniel (1836 – 1895), novelist ↗Katherine Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Hydref 1836 yn 53 Maes-y-dref, yr Wyddgrug, Sir y Fflint, yr ieuengaf o chwech o blant; collodd ei dad, glöwr, ei fywyd, gyda dau o’i feibion, pan foddwyd pwll glo’r Argoed; roedd ei fam o deulu Twm o’r Nant; ychydig o addysg a gafodd; yn ddeuddeg oed dechreuodd brentisiaeth pum mlynedd gyda theiliwr a bu’n gweithio wedyn ddeng mlynedd i’w hen feistr; rhoddodd siop y teiliwr gyfle iddo adnabod pobl a dadlau am bob math o bynciau, fel y dengys ei nofelau; cyfieithodd nofel Americanaidd i’r pythefnosolyn Charles o’r Bala, ysgrifennodd frasluniau o drigolion yr Wyddgrug, a chyfrannodd i gylchgronau Cymraeg a Saesneg; fel ei dad roedd yn ganwr da; dechreuodd bregethu yn 1864, aeth i Goleg y Bala yn 1865, lle darllenodd lawer o lenyddiaeth Saesneg, ac yn 1867 daeth adref i ofalu am ei fam a chwaer a oedd yn wael; dychwelodd at ei grefft ac yn ddiweddarach agorodd ei fusnes ei hun, gan bregethu nes i’w iechyd dorri yn 1876; ar gais Roger Edwards ysgrifennodd frasluniau i’r Drysorfa, sef Offrymau Neilltuaeth wedyn, ac yna Y Dreflan; ymddangosodd Rhys Lewis bennod wrth bennod yn Y Drysorfa o 1882 hyd 1885; cyhoeddwyd Enoc Huws a Gwen Tomos yn Y Cymro, Lerpwl; cyn ei amser ef nid ymddangosodd dim o bwys ym myd y nofel Gymraeg; darluniodd fywyd Cymreig o gwmpas y capel, ac yn Gwen Tomos gymdeithas cefn gwlad, gyda chyfoeth o fanylion ffyddlon a sgwrsio bywiog; ef yw ein nofelydd Cymraeg mwyaf o ran ansawdd, a’r mwyaf toreithiog; ymddangosodd Y Siswrn yn 1888, Rhys Lewis yn Saesneg yn 1889 ac Enoc Huws yn 1894–96; bu farw 22 Hydref 1895.Daniel Owen ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895), nofelydd o Gymro, a ystyrir yn gyffredinol yn brif nofelydd Cymraeg y 19g a’r nofelydd sylweddol cyntaf i ysgrifennu yn Gymraeg; cydnabu ei ddyled i’r Ysgol Sul; wedi’i brentisio yn 12 oed gyda’r teiliwr Angel Jones, blaenor gyda’r Methodistiaid Calfinaidd, galwodd y brentisiaeth yn ‘fath o goleg’; ysgrifennai farddoniaeth fel Glaslwyn; seilir ei fri’n bennaf ar Rhys Lewis a’i dilyniant Enoc Huws, wedi’u lleoli mewn Wyddgrug ddychmygol a byd ei chapel, gan gyfuno comedi, dychan a threiddgarwch i’r meddwl; cymharwyd ei waith â gwaith Dickens; gweithiau: Y Dreflan (1881), Rhys Lewis (1885), Enoc Huws (1891), Gwen Tomos (1894), Straeon y Pentan (1895); ef yw’r nofelydd Cymraeg cynharaf a ddarllenir yn eang o hyd, a dechreuodd draddodiad o ysgrifennu nofelau yn Gymraeg a ddylanwadodd ar Kate Roberts a T. Rowland Hughes; cofia’r Wyddgrug amdano â cherflun, canolfan siopa a chanolfan ddiwylliannol, a gŵyl flynyddol; dyfernir Gwobr Goffa Daniel Owen yn yr Eisteddfod Genedlaethol ers 1978 am y nofel orau heb ei chyhoeddi.
Geilw’r Bywgraffiadur ef yn nofelydd Cymraeg mwyaf o ran ansawdd ei waith. Ef yw’r nofelydd Cymraeg cynharaf a ddarllenir yn eang hyd heddiw.FfynonellauOwen, Daniel (1836 – 1895), novelist ↗Katherine Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Hydref 1836 yn 53 Maes-y-dref, yr Wyddgrug, Sir y Fflint, yr ieuengaf o chwech o blant; collodd ei dad, glöwr, ei fywyd, gyda dau o’i feibion, pan foddwyd pwll glo’r Argoed; roedd ei fam o deulu Twm o’r Nant; ychydig o addysg a gafodd; yn ddeuddeg oed dechreuodd brentisiaeth pum mlynedd gyda theiliwr a bu’n gweithio wedyn ddeng mlynedd i’w hen feistr; rhoddodd siop y teiliwr gyfle iddo adnabod pobl a dadlau am bob math o bynciau, fel y dengys ei nofelau; cyfieithodd nofel Americanaidd i’r pythefnosolyn Charles o’r Bala, ysgrifennodd frasluniau o drigolion yr Wyddgrug, a chyfrannodd i gylchgronau Cymraeg a Saesneg; fel ei dad roedd yn ganwr da; dechreuodd bregethu yn 1864, aeth i Goleg y Bala yn 1865, lle darllenodd lawer o lenyddiaeth Saesneg, ac yn 1867 daeth adref i ofalu am ei fam a chwaer a oedd yn wael; dychwelodd at ei grefft ac yn ddiweddarach agorodd ei fusnes ei hun, gan bregethu nes i’w iechyd dorri yn 1876; ar gais Roger Edwards ysgrifennodd frasluniau i’r Drysorfa, sef Offrymau Neilltuaeth wedyn, ac yna Y Dreflan; ymddangosodd Rhys Lewis bennod wrth bennod yn Y Drysorfa o 1882 hyd 1885; cyhoeddwyd Enoc Huws a Gwen Tomos yn Y Cymro, Lerpwl; cyn ei amser ef nid ymddangosodd dim o bwys ym myd y nofel Gymraeg; darluniodd fywyd Cymreig o gwmpas y capel, ac yn Gwen Tomos gymdeithas cefn gwlad, gyda chyfoeth o fanylion ffyddlon a sgwrsio bywiog; ef yw ein nofelydd Cymraeg mwyaf o ran ansawdd, a’r mwyaf toreithiog; ymddangosodd Y Siswrn yn 1888, Rhys Lewis yn Saesneg yn 1889 ac Enoc Huws yn 1894–96; bu farw 22 Hydref 1895.Daniel Owen ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895), nofelydd o Gymro, a ystyrir yn gyffredinol yn brif nofelydd Cymraeg y 19g a’r nofelydd sylweddol cyntaf i ysgrifennu yn Gymraeg; cydnabu ei ddyled i’r Ysgol Sul; wedi’i brentisio yn 12 oed gyda’r teiliwr Angel Jones, blaenor gyda’r Methodistiaid Calfinaidd, galwodd y brentisiaeth yn ‘fath o goleg’; ysgrifennai farddoniaeth fel Glaslwyn; seilir ei fri’n bennaf ar Rhys Lewis a’i dilyniant Enoc Huws, wedi’u lleoli mewn Wyddgrug ddychmygol a byd ei chapel, gan gyfuno comedi, dychan a threiddgarwch i’r meddwl; cymharwyd ei waith â gwaith Dickens; gweithiau: Y Dreflan (1881), Rhys Lewis (1885), Enoc Huws (1891), Gwen Tomos (1894), Straeon y Pentan (1895); ef yw’r nofelydd Cymraeg cynharaf a ddarllenir yn eang o hyd, a dechreuodd draddodiad o ysgrifennu nofelau yn Gymraeg a ddylanwadodd ar Kate Roberts a T. Rowland Hughes; cofia’r Wyddgrug amdano â cherflun, canolfan siopa a chanolfan ddiwylliannol, a gŵyl flynyddol; dyfernir Gwobr Goffa Daniel Owen yn yr Eisteddfod Genedlaethol ers 1978 am y nofel orau heb ei chyhoeddi.
Bu farw Daniel Owen ar 22 Hydref 1895. Mae’r Wyddgrug yn ei anrhydeddu â cherflun, canolfan ddiwylliannol a gŵyl bob blwyddyn, ac er 1978 dyfarnodd yr Eisteddfod Genedlaethol Wobr Goffa Daniel Owen am y nofel newydd orau yn Gymraeg.FfynonellauOwen, Daniel (1836 – 1895), novelist ↗Katherine Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Hydref 1836 yn 53 Maes-y-dref, yr Wyddgrug, Sir y Fflint, yr ieuengaf o chwech o blant; collodd ei dad, glöwr, ei fywyd, gyda dau o’i feibion, pan foddwyd pwll glo’r Argoed; roedd ei fam o deulu Twm o’r Nant; ychydig o addysg a gafodd; yn ddeuddeg oed dechreuodd brentisiaeth pum mlynedd gyda theiliwr a bu’n gweithio wedyn ddeng mlynedd i’w hen feistr; rhoddodd siop y teiliwr gyfle iddo adnabod pobl a dadlau am bob math o bynciau, fel y dengys ei nofelau; cyfieithodd nofel Americanaidd i’r pythefnosolyn Charles o’r Bala, ysgrifennodd frasluniau o drigolion yr Wyddgrug, a chyfrannodd i gylchgronau Cymraeg a Saesneg; fel ei dad roedd yn ganwr da; dechreuodd bregethu yn 1864, aeth i Goleg y Bala yn 1865, lle darllenodd lawer o lenyddiaeth Saesneg, ac yn 1867 daeth adref i ofalu am ei fam a chwaer a oedd yn wael; dychwelodd at ei grefft ac yn ddiweddarach agorodd ei fusnes ei hun, gan bregethu nes i’w iechyd dorri yn 1876; ar gais Roger Edwards ysgrifennodd frasluniau i’r Drysorfa, sef Offrymau Neilltuaeth wedyn, ac yna Y Dreflan; ymddangosodd Rhys Lewis bennod wrth bennod yn Y Drysorfa o 1882 hyd 1885; cyhoeddwyd Enoc Huws a Gwen Tomos yn Y Cymro, Lerpwl; cyn ei amser ef nid ymddangosodd dim o bwys ym myd y nofel Gymraeg; darluniodd fywyd Cymreig o gwmpas y capel, ac yn Gwen Tomos gymdeithas cefn gwlad, gyda chyfoeth o fanylion ffyddlon a sgwrsio bywiog; ef yw ein nofelydd Cymraeg mwyaf o ran ansawdd, a’r mwyaf toreithiog; ymddangosodd Y Siswrn yn 1888, Rhys Lewis yn Saesneg yn 1889 ac Enoc Huws yn 1894–96; bu farw 22 Hydref 1895.Daniel Owen ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895), nofelydd o Gymro, a ystyrir yn gyffredinol yn brif nofelydd Cymraeg y 19g a’r nofelydd sylweddol cyntaf i ysgrifennu yn Gymraeg; cydnabu ei ddyled i’r Ysgol Sul; wedi’i brentisio yn 12 oed gyda’r teiliwr Angel Jones, blaenor gyda’r Methodistiaid Calfinaidd, galwodd y brentisiaeth yn ‘fath o goleg’; ysgrifennai farddoniaeth fel Glaslwyn; seilir ei fri’n bennaf ar Rhys Lewis a’i dilyniant Enoc Huws, wedi’u lleoli mewn Wyddgrug ddychmygol a byd ei chapel, gan gyfuno comedi, dychan a threiddgarwch i’r meddwl; cymharwyd ei waith â gwaith Dickens; gweithiau: Y Dreflan (1881), Rhys Lewis (1885), Enoc Huws (1891), Gwen Tomos (1894), Straeon y Pentan (1895); ef yw’r nofelydd Cymraeg cynharaf a ddarllenir yn eang o hyd, a dechreuodd draddodiad o ysgrifennu nofelau yn Gymraeg a ddylanwadodd ar Kate Roberts a T. Rowland Hughes; cofia’r Wyddgrug amdano â cherflun, canolfan siopa a chanolfan ddiwylliannol, a gŵyl flynyddol; dyfernir Gwobr Goffa Daniel Owen yn yr Eisteddfod Genedlaethol ers 1978 am y nofel orau heb ei chyhoeddi.
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Nofelau, cerddi a straeon yn Gymraeg ac yn Saesneg, a ddarllenir ledled y byd.
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf