Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol

1784–1864

Mary Jones

Merch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.

Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 5 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1784–1864 (wedi’i gofnodi) Y ferch a gerddodd am Feibl Y Gymru Ddiwydiannol Saint a ffydd
Darlun o Mary Jones yn cerdded yn droednoeth i’r Bala, o lyfryn cynnar Cymdeithas y Beibl
Darlun o Mary Jones yn cerdded yn droednoeth i’r Bala, o lyfryn cynnar Cymdeithas y Beibl · Llun: Brian0324, Public domain, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Merch i wehydd o droed Cadair Idris oedd Mary Jones, Mari i’w theulu, a gynilodd am chwe blynedd ac yna cerdded chwe milltir ar hugain yn droednoeth dros y mynyddoedd i’r Bala i brynu Beibl Cymraeg iddi hi ei hun. Cyffyrddodd ei thaith gymaint â Thomas Charles nes helpu i sefydlu’r Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor, ac erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg roedd wedi dod yn eicon cenedlaethol yng Nghymru.

Ganed16 Rhagfyr 1784, Ty’n y Ddôl, Llanfihangel-y-Pennant, Meirionnydd
RhieniJacob Jones, gwehydd, a Mary Jones
Ei thaithGwanwyn 1800, 26 milltir i’r Bala
PriododdThomas Jones, gwehydd
Bu farw28 Rhagfyr 1864; claddwyd ym Mryn-crug

Merch y gwehydd#

Ganed Mari ar 16 Rhagfyr 1784 yn Nhy’n y Ddôl, bwthyn bach yn Llanfihangel-y-Pennant dan Gadair Idris, yn ferch i Jacob Jones, gwehydd, a’i wraig Mary, Methodistiaid Calfinaidd selog. Ysgrifennodd cofrestr y plwyf ei henw yn Saesneg fel Mary, ond gartref ac yn y pentref Mari oedd hi bob amser. Rhoddodd ei chalon i’r ffydd Gristnogol pan oedd yn wyth oed.

Hiraeth am Feibl#

Dysgodd Mari ddarllen yn un o’r ysgolion cylchynol a drefnwyd gan Thomas Charles o’r Bala, ac o hynny ymlaen ei dyhead mawr oedd cael Beibl ei hun. Roedd Beiblau Cymraeg yn brin: roedd y copi agosaf ar fferm ddwy filltir o’i chartref, ac nid oedd un ar werth yn nes na’r Bala, chwe milltir ar hugain i ffwrdd. Felly cynilodd ei cheiniogau, flwyddyn ar ôl blwyddyn, am chwe blynedd.

Y daith i’r Bala#

Un bore yng ngwanwyn 1800, a hithau’n bymtheg oed, cychwynnodd. Cerddodd yn droednoeth, fel y gwnâi bob amser, o Dy’n y Ddôl heibio Abergynolwyn a’r Brithdir a thros y mynyddoedd i’r Bala, i brynu ei Beibl gan Thomas Charles, yr unig un yn yr ardal a chanddo Feiblau ar werth. Dywed un hanes i Charles roi iddi gopi a addawyd eisoes i rywun arall; dywed un arall iddi aros deuddydd am gyflenwad newydd a phrynu tri, un iddi hi ei hun a dau i’w theulu.

Ei geiriau ei hun#

Mae dau o’i Beiblau ar glawr, copïau o Feibl Cymraeg 1799 a argraffwyd yn Rhydychen, un yn archif Cymdeithas y Beibl yn Llyfrgell Prifysgol Caergrawnt ac un yn y Llyfrgell Genedlaethol. Ar dudalen olaf yr Apocryffa yn y copi yng Nghaergrawnt, ysgrifennodd Mari yn ei llaw ei hun:

I Bought this in the 16th year of my age. I am Daughter of Jacob Jones and Mary Jones His wife. the Lord may give me grace. Amen.

Mary Jones, yn ei Beibl

Y Feibl Gymdeithas#

Gwnaeth ymweliad Mari argraff ddofn ar Thomas Charles. Adroddodd ei hanes pan anogodd y Gymdeithas Draethodau yn Llundain i sefydlu cymdeithas i gyflenwi Beiblau i Gymru, ac o’r apêl honno y daeth y Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor yn 1804.

Ei bywyd wedyn#

Priododd Mari â Thomas Jones, gwehydd fel ei thad. Bu farw ar 28 Rhagfyr 1864, yn bedwar ugain oed, a’i chladdu wrth gapel y Methodistiaid Calfinaidd ym Mryn-crug, lle mae cofeb iddi.

Ei chofio#

Saif carreg goffa dros adfeilion ei bwthyn ger Pont Ty’n-y-fach. Adroddwyd ei hanes yn Gymraeg gan Robert Oliver Rees yn 1879 ac yn Saesneg gan Mary Emily Ropes yn 1882, llyfr a gyfieithwyd i Japaneeg, Maori a Rwseg ac sy’n dal mewn print. Dilynodd Taith Mary Jones ôl ei thraed yn 2000, daeth ei Beibl o Gaergrawnt adref i’r Bala am dridiau yn 2016, ac mae canolfan Byd Mary Jones yn y Bala yn adrodd ei hanes heddiw.

Lleoedd i ymweld â nhw

Ar y llinell amser

  1. Taith Mary Jones

    Mae Mary Jones, 15 oed, yn cerdded tua 26 milltir yn droednoeth i’r Bala i brynu Beibl Cymraeg. Mae ei stori’n helpu i ysbrydoli Cymdeithas y Beibl.

    Taith Mary Jones

Casglwch y set

Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →

Hefyd yn yr oes hon

1771–1858

Robert Owen

Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)

Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.

Robert Owen
1780–1843

Dic Aberdaron

Yr ieithydd crwydrol (wedi’i gofnodi)

Richard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.

Dic Aberdaron
1781–1847

Lucy Thomas

Mam masnach glo ager Cymru (wedi’i gofnodi)

Gweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.

Lucy Thomas
1784–1877

John Frost

Arweinydd Gwrthryfel Casnewydd (wedi’i gofnodi)

Dilledydd a maer Casnewydd a arweiniodd filoedd o Siartwyr i’r dref yn 1839 i fynnu’r bleidlais i’r gweithwyr.

John Frost

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf