Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1943–1985

Clive Sullivan

Asgellwr rygbi’r gynghrair o Sblot yng Nghaerdydd a arweiniodd Brydain Fawr i Gwpan y Byd yn 1972, y capten du cyntaf ar unrhyw dîm cenedlaethol Prydeinig.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1943–1985 (wedi’i gofnodi) Capten a enillodd Gwpan y Byd Cymru’r Ugeinfed Ganrif Chwaraeon
★ Y Cymro cyntaf Y capten du cyntaf ar dîm cenedlaethol Prydeinig, 1972
Cerflun y Torwyr Côd ym Mae Caerdydd, gyda Clive Sullivan yn un o’r tri
Cerflun y Torwyr Côd ym Mae Caerdydd, gyda Clive Sullivan yn un o’r tri · Llun: Wikimedia Commons · Sionk, CC BY-SA 4.0

Clive Sullivan o’r Sblot yng Nghaerdydd oedd y dyn du cyntaf i fod yn gapten ar dîm Prydain Fawr mewn unrhyw gamp. Yn 1972 arweiniodd Brydain Fawr i Gwpan Rygbi’r Gynghrair y Byd, gan sgorio cais ym mhob gêm a chais o un pen i’r cae i’r llall yn y rownd derfynol a gyfrifir o hyd ymhlith y goreuon yn y gamp. Bu hefyd yn gapten Cymru.

Ganed9 Ebrill 1943, y Sblot, Caerdydd
Bu farw8 Hydref 1985
ClybiauHull FC, Hull Kingston Rovers, Oldham, Doncaster
AnrhydeddauCwpan Rygbi’r Gynghrair y Byd, 1972; MBE, 1972

Y Sblot#

Ganed Clive Sullivan yn Wimborne Street, y Sblot, yr ail o bedwar plentyn. Roedd ei dad, Charles, peiriannydd trydanol a fu yn yr Awyrlu, yn hanu o Jamaica, ac roedd tad ei fam Dorothy yn forwr o Antigua. Aeth i’r ysgol yn y Sblot ac yna yn Nhrelái.

Milwr#

Wedi cyfnod byr yn fecanic ymunodd â’r fyddin yn 1961. Hyfforddodd yn weithredwr radio yn Catterick, ymunodd â Sgwadron Signalau’r Parasiwtwyr, a gwasanaethodd yng Nghyprus gyda llu cadw heddwch y Cenhedloedd Unedig.

Yn Catterick chwaraeai rygbi i’r fyddin, a thynnodd ei ddoniau sylw clwb rygbi’r gynghrair Hull FC, a’i harwyddodd. Yn 1964 gadawodd y fyddin i roi ei hun i’r gamp.

Sully#

Chwaraeai ‘Sully’ ar yr asgell, a gadawai ei gyflymder aruthrol iddo fynd drwy unrhyw fwlch mewn amddiffyn. Yn erbyn Doncaster yn 1968 sgoriodd saith cais mewn gêm, sy’n dal yn record i Hull FC.

Chwaraeodd 352 gêm i Hull FC a sgorio 250 cais iddynt, ac wedi symud at eu gwrthwynebwyr Hull Kingston Rovers ef oedd y dyn cyntaf i sgorio dros gant o geisiau i’r ddau glwb.

Capten Prydain Fawr#

Chwaraeodd gyntaf i Brydain Fawr yn 1967. Yn 1972 fe’i gwnaed yn gapten, y person du cyntaf erioed i fod yn gapten ar dîm Prydain Fawr mewn unrhyw gamp. Y flwyddyn honno yn Ffrainc enillodd Prydain Fawr Gwpan Rygbi’r Gynghrair y Byd, a sgoriodd Sullivan gais ym mhob un o’r pedair gêm.

Ystyrir ei gais yn y rownd derfynol yn erbyn Awstralia, gan redeg hyd y cae cyfan, yn un o’r goreuon a welodd y gamp, ac ef oedd y dyn olaf i godi Cwpan y Byd dros Brydain Fawr.

Bu hefyd yn gapten Cymru, a chwaraeodd dros Gymru yng Nghwpan y Byd 1975. Yn 1972 fe’i gwnaed yn MBE.

Ei gofio#

Yn 1966 priododd Rosalyn Byron, a chawsant fab, Anthony, a merch, Lisa. Dilynodd Anthony ei dad i’r asgell a chwarae rygbi’r gynghrair a rygbi’r undeb dros Gymru. Bu farw Clive yn 1985, dim ond chwe mis wedi iddo ymddeol.

Yn Hull enwyd y brif ffordd o Bont Humber yn Clive Sullivan Way, ac ers 2001 rhoddir Tlws Coffa Clive Sullivan i enillwyr y ddarbi yn Hull rhwng ei ddau hen glwb.

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf