Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

born 1943

Max Boyce

Cyn-löwr o Lyn-nedd y gwnaeth ei ganeuon a’i straeon am rygbi a’r cymoedd ef yn arwr cenedlaethol yn oes aur y 1970au.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
born 1943 (wedi’i gofnodi) Roeddwn i yno Cymru’r Ugeinfed Ganrif Llwyfan a sgrin
Max Boyce
Max Boyce · Llun: Wikimedia Commons · Alan Hughes, CC BY-SA 2.0

Rhoddodd Max Boyce o Lyn-nedd, glöwr a drodd yn ganwr a digrifwr, gymoedd Cymru a rygbi Cymru ar gân. Atseiniai ei Hymns and Arias o gwmpas y meysydd rygbi, a’i albwm byw We All Had Doctors’ Papers yw’r unig record gomedi erioed i fod ar frig siart albymau Prydain. Mewn gyrfa o ddeugain mlynedd gwerthodd dros ddwy filiwn o albymau.

Ganed27 Medi 1943, Glyn-nedd
Caneuon enwocafHymns and Arias, Duw It’s Hard, Slow – Men at Work
Albwm rhif unWe All Had Doctors’ Papers, 1975
AnrhydeddauMBE, 2000

Glyn-nedd#

Ganed Leonard Maxwell Boyce yng Nglyn-nedd i deulu o Ynys-hir yn y Rhondda. Glöwr oedd ei dad. Yn bymtheg gadawodd Max yr ysgol a gweithio dan ddaear am bron wyth mlynedd, yna aeth yn brentis trydanwr yng ngwaith Metal Box yng Nghastell-nedd.

Carai farddoniaeth a dechreuodd ysgrifennu caneuon am y bywyd o’i gwmpas, heb feddwl am yrfa. Canai mewn eisteddfodau lleol, ac un o’i recordiadau cynharaf yw alaw werin Gymraeg, O Na Le, a ganwyd yn eisteddfod Dyffryn Lliw yn 1967.

Roedd gen i gariad at farddoniaeth, ac yn y diwedd dechreuais ysgrifennu caneuon heb unrhyw uchelgais i adeiladu gyrfa. Dechreuais ysgrifennu caneuon am bethau lleol ac fe dyfodd.

Max Boyce

O’r clybiau gwerin#

Tra’n astudio peirianneg mwyngloddio yn Nhrefforest ddechrau’r 1970au canai yng nghlybiau chwaraeon a chlybiau gwerin y cymoedd, gan gymysgu caneuon â straeon doniol am fywyd pentrefi Cymru a rygbi. Roedd ar ei record gyntaf, a wnaed yng Nghlwb Gwerin y Cwm ym Mhontardawe yn 1971, Hymns and Arias, Duw It’s Hard a Slow – Men at Work. Y flwyddyn honno recordiodd hefyd gasgliad o ganeuon gwerin Cymraeg, Caneuon Amrywiol.

Live at Treorchy#

Ar 23 Tachwedd 1973 recordiodd EMI ef yn fyw yng Nghlwb Rygbi Treorci. Aeth yr albwm, Live at Treorchy, yn aur a gwneud ei enw.

Ei albwm nesaf, a recordiwyd yng Nghlwb Rygbi Pontarddulais, oedd We All Had Doctors’ Papers. Ym mis Tachwedd 1975 aeth i rif un ym Mhrydain, yr unig albwm comedi erioed i wneud hynny. Enillodd The Incredible Plan ac I Know ’Cos I Was There ddisgiau aur.

Blynyddoedd mawr rygbi#

Daeth ei lwyddiant wrth i dîm rygbi Cymru reoli’r Pum Gwlad yn y 1970au, ac adroddai ei ganeuon a’i gerddi’r hanes fel y digwyddai, gan enwi arwyr fel Barry John a Gareth Edwards. Daeth Hymns and Arias yn ffefryn gan dorfeydd rygbi.

Cafodd ei gyfresi teledu ei hun ac ysgrifennodd lyfrau o’i ganeuon a’i gerddi, y cyntaf gyda rhagair gan Barry John. Yn 1978 cafodd ei synnu gan This Is Your Life mewn gêm rygbi yng Nglyn-nedd.

Dros Gymru#

Yn 1999 canodd yn agoriad Cwpan Rygbi’r Byd yn Stadiwm y Mileniwm ac yn agoriad Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Ym mis Mawrth 2000 rhoddodd y Tywysog Charles yr MBE iddo yng Nghastell Caerdydd.

Pan gyrhaeddodd Dinas Abertawe yr Uwch Gynghrair yn 2011, gwnaeth fersiwn arbennig o Hymns and Arias ar gyfer eu gêm gyntaf.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf