Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1883–1978
Pensaer a dreuliodd hanner can mlynedd yn adeiladu pentref hudol Portmeirion ac a ymgyrchodd i warchod tirwedd Cymru.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Adeiladodd Syr Clough Williams-Ellis o Blas Brondanw Bortmeirion, y pentref Eidalaidd llawn lliw a ffantasi, i ddangos y gellid adeiladu ar le hardd heb ei ddifetha. Treuliodd ei oes hir yn ymladd dros gefn gwlad Cymru, helpodd sefydlu Ymgyrch Diogelu Cymru Wledig, a lluniodd ffin Parc Cenedlaethol Eryri.FfynonellauClough Williams-Ellis ↗Wicipedia CymraegPensaer o Gymru (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), enwog am gynllunio’r pentref Eidalaidd Portmeirion; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion i Owain Gwynedd; er iddo gael ei eni yn Lloegr, roedd ei deulu’n dod o Gymru a magwyd ef yng Nglasfryn, Pwllheli, o bedair oed; gwasanaethodd yn y Gwarchodlu Cymreig yn y Rhyfel Byd Cyntaf ac enillodd y Groes Filwrol; etifeddodd dŷ ei gyndadau, Plas Brondanw ger Llanfrothen ym Meirionnydd, yn 1908; adeiladodd Bortmeirion mewn dau gyfnod, 1926–1939 a 1954–1972; golygodd adeiladu Portmeirion gyflawni breuddwyd mawr iddo; dangosodd i bobl ei bod yn bosibl datblygu safle naturiol heb ddinistrio’r amgylchedd a harddwch yr ardal.Clough Williams-Ellis ↗Portmeirion (Saesneg)Ei ddiddordebau gydol oes oedd pensaernïaeth, cynllunio tirwedd, gwarchod cefn gwlad Cymru a chadwraeth, ac ym Mhortmeirion, a adeiladwyd rhwng 1925 a 1975, rhoddodd ffurf ymarferol iddynt; mynnai ddangos bod moesau da mewn pensaernïaeth yn dda i fusnes; aelod sefydlu o Gyngor Gwarchod Lloegr Wledig (1926) ac o Ymgyrch Diogelu Cymru Wledig (1928); hyrwyddwr dylanwadol y parciau cenedlaethol, lluniodd ffin Parc Cenedlaethol Eryri, a gyflwynwyd i’r Brenin a’r Frenhines yn 1951; gwasanaethodd yn y Gwarchodlu Cymreig a’r Corfflu Tanciau ac enillodd y Groes Filwrol; adeiladodd i gleientiaid yng Nghymru, Lloegr, Iwerddon ac unwaith yn Shanghai; daeth Frank Lloyd Wright i Bortmeirion yn 1956 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn 1977 ysgrifennodd fod Portmeirion ‘wedi cymryd drosodd oddi wrthyf i sefyll yn fy lle’.
| Ganed | 28 Mai 1883, Gayton; magwyd yng Nglasfryn, ger Pwllheli |
|---|---|
| Cartref | Plas Brondanw, Llanfrothen, o 1908 |
| Rhyfel | Y Gwarchodlu Cymreig; y Groes Filwrol |
| Campwaith | Portmeirion, 1925–1975 |
| Anrhydeddau | C.B.E. 1958; urddwyd yn farchog 1972 |
| Bu farw | 9 Ebrill 1978, yn 94 oed |
Ganed Bertram Clough Williams-Ellis ar 28 Mai 1883 yn Gayton yn swydd Northampton, ond Cymry oedd ei deulu a daethant adref i ogledd Cymru pan oedd yn bedair oed, a magwyd ef yng Nglasfryn ger Pwllheli. Honnai’r teulu eu bod yn disgyn o’r Brenin Owain Gwynedd. Roedd ei dad yn glerigwr ac yn ddringwr mynyddoedd nodedig, a’i fam yn ferch i’r perchennog chwareli llechi John Whitehead Greaves.FfynonellauClough Williams-Ellis ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Bertram Clough Williams-Ellis, CBE, MC (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), pensaer o Gymro, sy’n enwog yn bennaf am greu pentref Eidalaidd Portmeirion; ffigwr mawr ym mhensaernïaeth Cymru yn hanner cyntaf yr 20fed ganrif, gyda chomisiynau ar draws Prydain ac Iwerddon mewn llawer arddull; urddwyd yn farchog am ei ymgyrchu i warchod cefn gwlad Lloegr a Chymru; ganed yn Gayton, swydd Northampton, a symudodd ei deulu yn ôl i ogledd Cymru, bro ei dad, pan oedd yn bedair oed; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion uniongyrchol i Owain Gwynedd; roedd ei dad yn glerigwr ac yn ddringwr mynyddoedd nodedig, a’i fam yn ferch i’r perchennog chwareli llechi John Whitehead Greaves; addysgwyd yn Oundle a Choleg y Drindod, Caergrawnt; ychydig fisoedd yn Ysgol y Gymdeithas Bensaernïol yn 1903–04, a ganfu drwy chwilio am ‘Architecture’ yn llyfr ffôn Llundain, yna sefydlodd ei bractis ei hun; etifeddodd Blas Brondanw yn 1908 a’i adfer a’i harddu ar hyd ei oes; gwasanaethodd yn nodedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf gyda’r Gwarchodlu Cymreig; ymhlith ei waith yng Nghymru mae Neuadd Llangoed (1913–14), Ysbyty Coffa Ffestiniog (1922), caffi Rhaeadr Conwy, gorsaf copa’r Wyddfa (1934), Caffi Moranedd yng Nghricieth a’r Hen Swyddfa Bost yn Aberdaron (1950); yn 1925 cafodd y tir a ddaeth yn Bortmeirion, lleoliad The Prisoner yn ddiweddarach; ym Mhortmeirion achubodd ddarnau o adeiladau a ddymchwelwyd, yn eu plith nenfwd plastr Neuadd Emral; protestiodd ei lyfr England and the Octopus (1928) yn erbyn difetha cefn gwlad; bu’n allweddol yn sefydlu’r parciau cenedlaethol wedi 1945; cadeirydd cyntaf Corfforaeth Datblygu Stevenage; ysgrifennodd a darlledodd yn helaeth ar bensaernïaeth a chefn gwlad; C.B.E. 1958; urddwyd yn farchog yn 1972 ‘am wasanaeth i warchod yr amgylchedd ac i bensaernïaeth’, y person hynaf erioed i’w urddo’n farchog bryd hynny; priododd yr awdur Amabel Strachey yn 1915; ei ŵyr yw’r nofelydd Cymraeg Robin Llywelyn; bu farw Ebrill 1978, yn 94 oed, ac yn ddiweddarach anfonwyd peth o’i lwch i fyny mewn tân gwyllt Nos Galan dros yr aber ym Mhortmeirion.Clough Williams-Ellis ↗Wicipedia CymraegPensaer o Gymru (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), enwog am gynllunio’r pentref Eidalaidd Portmeirion; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion i Owain Gwynedd; er iddo gael ei eni yn Lloegr, roedd ei deulu’n dod o Gymru a magwyd ef yng Nglasfryn, Pwllheli, o bedair oed; gwasanaethodd yn y Gwarchodlu Cymreig yn y Rhyfel Byd Cyntaf ac enillodd y Groes Filwrol; etifeddodd dŷ ei gyndadau, Plas Brondanw ger Llanfrothen ym Meirionnydd, yn 1908; adeiladodd Bortmeirion mewn dau gyfnod, 1926–1939 a 1954–1972; golygodd adeiladu Portmeirion gyflawni breuddwyd mawr iddo; dangosodd i bobl ei bod yn bosibl datblygu safle naturiol heb ddinistrio’r amgylchedd a harddwch yr ardal.
Aeth i Ysgol Oundle a Choleg y Drindod, Caergrawnt, ac yna treuliodd ychydig fisoedd yn Ysgol y Gymdeithas Bensaernïol yn Llundain, a ganfu drwy chwilio am ‘Architecture’ yn y llyfr ffôn. Cyn hir sefydlodd ei bractis ei hun.FfynonellauClough Williams-Ellis ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Bertram Clough Williams-Ellis, CBE, MC (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), pensaer o Gymro, sy’n enwog yn bennaf am greu pentref Eidalaidd Portmeirion; ffigwr mawr ym mhensaernïaeth Cymru yn hanner cyntaf yr 20fed ganrif, gyda chomisiynau ar draws Prydain ac Iwerddon mewn llawer arddull; urddwyd yn farchog am ei ymgyrchu i warchod cefn gwlad Lloegr a Chymru; ganed yn Gayton, swydd Northampton, a symudodd ei deulu yn ôl i ogledd Cymru, bro ei dad, pan oedd yn bedair oed; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion uniongyrchol i Owain Gwynedd; roedd ei dad yn glerigwr ac yn ddringwr mynyddoedd nodedig, a’i fam yn ferch i’r perchennog chwareli llechi John Whitehead Greaves; addysgwyd yn Oundle a Choleg y Drindod, Caergrawnt; ychydig fisoedd yn Ysgol y Gymdeithas Bensaernïol yn 1903–04, a ganfu drwy chwilio am ‘Architecture’ yn llyfr ffôn Llundain, yna sefydlodd ei bractis ei hun; etifeddodd Blas Brondanw yn 1908 a’i adfer a’i harddu ar hyd ei oes; gwasanaethodd yn nodedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf gyda’r Gwarchodlu Cymreig; ymhlith ei waith yng Nghymru mae Neuadd Llangoed (1913–14), Ysbyty Coffa Ffestiniog (1922), caffi Rhaeadr Conwy, gorsaf copa’r Wyddfa (1934), Caffi Moranedd yng Nghricieth a’r Hen Swyddfa Bost yn Aberdaron (1950); yn 1925 cafodd y tir a ddaeth yn Bortmeirion, lleoliad The Prisoner yn ddiweddarach; ym Mhortmeirion achubodd ddarnau o adeiladau a ddymchwelwyd, yn eu plith nenfwd plastr Neuadd Emral; protestiodd ei lyfr England and the Octopus (1928) yn erbyn difetha cefn gwlad; bu’n allweddol yn sefydlu’r parciau cenedlaethol wedi 1945; cadeirydd cyntaf Corfforaeth Datblygu Stevenage; ysgrifennodd a darlledodd yn helaeth ar bensaernïaeth a chefn gwlad; C.B.E. 1958; urddwyd yn farchog yn 1972 ‘am wasanaeth i warchod yr amgylchedd ac i bensaernïaeth’, y person hynaf erioed i’w urddo’n farchog bryd hynny; priododd yr awdur Amabel Strachey yn 1915; ei ŵyr yw’r nofelydd Cymraeg Robin Llywelyn; bu farw Ebrill 1978, yn 94 oed, ac yn ddiweddarach anfonwyd peth o’i lwch i fyny mewn tân gwyllt Nos Galan dros yr aber ym Mhortmeirion.Clough Williams-Ellis ↗Wicipedia CymraegPensaer o Gymru (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), enwog am gynllunio’r pentref Eidalaidd Portmeirion; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion i Owain Gwynedd; er iddo gael ei eni yn Lloegr, roedd ei deulu’n dod o Gymru a magwyd ef yng Nglasfryn, Pwllheli, o bedair oed; gwasanaethodd yn y Gwarchodlu Cymreig yn y Rhyfel Byd Cyntaf ac enillodd y Groes Filwrol; etifeddodd dŷ ei gyndadau, Plas Brondanw ger Llanfrothen ym Meirionnydd, yn 1908; adeiladodd Bortmeirion mewn dau gyfnod, 1926–1939 a 1954–1972; golygodd adeiladu Portmeirion gyflawni breuddwyd mawr iddo; dangosodd i bobl ei bod yn bosibl datblygu safle naturiol heb ddinistrio’r amgylchedd a harddwch yr ardal.
Yn 1908 etifeddodd Blas Brondanw ger Llanfrothen ym Meirionnydd, cartref ei gyndadau. Treuliodd weddill ei oes yn ei adfer a’i harddu.FfynonellauClough Williams-Ellis ↗Wicipedia CymraegPensaer o Gymru (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), enwog am gynllunio’r pentref Eidalaidd Portmeirion; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion i Owain Gwynedd; er iddo gael ei eni yn Lloegr, roedd ei deulu’n dod o Gymru a magwyd ef yng Nglasfryn, Pwllheli, o bedair oed; gwasanaethodd yn y Gwarchodlu Cymreig yn y Rhyfel Byd Cyntaf ac enillodd y Groes Filwrol; etifeddodd dŷ ei gyndadau, Plas Brondanw ger Llanfrothen ym Meirionnydd, yn 1908; adeiladodd Bortmeirion mewn dau gyfnod, 1926–1939 a 1954–1972; golygodd adeiladu Portmeirion gyflawni breuddwyd mawr iddo; dangosodd i bobl ei bod yn bosibl datblygu safle naturiol heb ddinistrio’r amgylchedd a harddwch yr ardal.Clough Williams-Ellis ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Bertram Clough Williams-Ellis, CBE, MC (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), pensaer o Gymro, sy’n enwog yn bennaf am greu pentref Eidalaidd Portmeirion; ffigwr mawr ym mhensaernïaeth Cymru yn hanner cyntaf yr 20fed ganrif, gyda chomisiynau ar draws Prydain ac Iwerddon mewn llawer arddull; urddwyd yn farchog am ei ymgyrchu i warchod cefn gwlad Lloegr a Chymru; ganed yn Gayton, swydd Northampton, a symudodd ei deulu yn ôl i ogledd Cymru, bro ei dad, pan oedd yn bedair oed; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion uniongyrchol i Owain Gwynedd; roedd ei dad yn glerigwr ac yn ddringwr mynyddoedd nodedig, a’i fam yn ferch i’r perchennog chwareli llechi John Whitehead Greaves; addysgwyd yn Oundle a Choleg y Drindod, Caergrawnt; ychydig fisoedd yn Ysgol y Gymdeithas Bensaernïol yn 1903–04, a ganfu drwy chwilio am ‘Architecture’ yn llyfr ffôn Llundain, yna sefydlodd ei bractis ei hun; etifeddodd Blas Brondanw yn 1908 a’i adfer a’i harddu ar hyd ei oes; gwasanaethodd yn nodedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf gyda’r Gwarchodlu Cymreig; ymhlith ei waith yng Nghymru mae Neuadd Llangoed (1913–14), Ysbyty Coffa Ffestiniog (1922), caffi Rhaeadr Conwy, gorsaf copa’r Wyddfa (1934), Caffi Moranedd yng Nghricieth a’r Hen Swyddfa Bost yn Aberdaron (1950); yn 1925 cafodd y tir a ddaeth yn Bortmeirion, lleoliad The Prisoner yn ddiweddarach; ym Mhortmeirion achubodd ddarnau o adeiladau a ddymchwelwyd, yn eu plith nenfwd plastr Neuadd Emral; protestiodd ei lyfr England and the Octopus (1928) yn erbyn difetha cefn gwlad; bu’n allweddol yn sefydlu’r parciau cenedlaethol wedi 1945; cadeirydd cyntaf Corfforaeth Datblygu Stevenage; ysgrifennodd a darlledodd yn helaeth ar bensaernïaeth a chefn gwlad; C.B.E. 1958; urddwyd yn farchog yn 1972 ‘am wasanaeth i warchod yr amgylchedd ac i bensaernïaeth’, y person hynaf erioed i’w urddo’n farchog bryd hynny; priododd yr awdur Amabel Strachey yn 1915; ei ŵyr yw’r nofelydd Cymraeg Robin Llywelyn; bu farw Ebrill 1978, yn 94 oed, ac yn ddiweddarach anfonwyd peth o’i lwch i fyny mewn tân gwyllt Nos Galan dros yr aber ym Mhortmeirion.
Yn y Rhyfel Byd Cyntaf gwasanaethodd yn nodedig yn y Gwarchodlu Cymreig a chyda’r Corfflu Tanciau, ac enillodd y Groes Filwrol.FfynonellauClough Williams-Ellis ↗Portmeirion (Saesneg)Ei ddiddordebau gydol oes oedd pensaernïaeth, cynllunio tirwedd, gwarchod cefn gwlad Cymru a chadwraeth, ac ym Mhortmeirion, a adeiladwyd rhwng 1925 a 1975, rhoddodd ffurf ymarferol iddynt; mynnai ddangos bod moesau da mewn pensaernïaeth yn dda i fusnes; aelod sefydlu o Gyngor Gwarchod Lloegr Wledig (1926) ac o Ymgyrch Diogelu Cymru Wledig (1928); hyrwyddwr dylanwadol y parciau cenedlaethol, lluniodd ffin Parc Cenedlaethol Eryri, a gyflwynwyd i’r Brenin a’r Frenhines yn 1951; gwasanaethodd yn y Gwarchodlu Cymreig a’r Corfflu Tanciau ac enillodd y Groes Filwrol; adeiladodd i gleientiaid yng Nghymru, Lloegr, Iwerddon ac unwaith yn Shanghai; daeth Frank Lloyd Wright i Bortmeirion yn 1956 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn 1977 ysgrifennodd fod Portmeirion ‘wedi cymryd drosodd oddi wrthyf i sefyll yn fy lle’.Clough Williams-Ellis ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Bertram Clough Williams-Ellis, CBE, MC (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), pensaer o Gymro, sy’n enwog yn bennaf am greu pentref Eidalaidd Portmeirion; ffigwr mawr ym mhensaernïaeth Cymru yn hanner cyntaf yr 20fed ganrif, gyda chomisiynau ar draws Prydain ac Iwerddon mewn llawer arddull; urddwyd yn farchog am ei ymgyrchu i warchod cefn gwlad Lloegr a Chymru; ganed yn Gayton, swydd Northampton, a symudodd ei deulu yn ôl i ogledd Cymru, bro ei dad, pan oedd yn bedair oed; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion uniongyrchol i Owain Gwynedd; roedd ei dad yn glerigwr ac yn ddringwr mynyddoedd nodedig, a’i fam yn ferch i’r perchennog chwareli llechi John Whitehead Greaves; addysgwyd yn Oundle a Choleg y Drindod, Caergrawnt; ychydig fisoedd yn Ysgol y Gymdeithas Bensaernïol yn 1903–04, a ganfu drwy chwilio am ‘Architecture’ yn llyfr ffôn Llundain, yna sefydlodd ei bractis ei hun; etifeddodd Blas Brondanw yn 1908 a’i adfer a’i harddu ar hyd ei oes; gwasanaethodd yn nodedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf gyda’r Gwarchodlu Cymreig; ymhlith ei waith yng Nghymru mae Neuadd Llangoed (1913–14), Ysbyty Coffa Ffestiniog (1922), caffi Rhaeadr Conwy, gorsaf copa’r Wyddfa (1934), Caffi Moranedd yng Nghricieth a’r Hen Swyddfa Bost yn Aberdaron (1950); yn 1925 cafodd y tir a ddaeth yn Bortmeirion, lleoliad The Prisoner yn ddiweddarach; ym Mhortmeirion achubodd ddarnau o adeiladau a ddymchwelwyd, yn eu plith nenfwd plastr Neuadd Emral; protestiodd ei lyfr England and the Octopus (1928) yn erbyn difetha cefn gwlad; bu’n allweddol yn sefydlu’r parciau cenedlaethol wedi 1945; cadeirydd cyntaf Corfforaeth Datblygu Stevenage; ysgrifennodd a darlledodd yn helaeth ar bensaernïaeth a chefn gwlad; C.B.E. 1958; urddwyd yn farchog yn 1972 ‘am wasanaeth i warchod yr amgylchedd ac i bensaernïaeth’, y person hynaf erioed i’w urddo’n farchog bryd hynny; priododd yr awdur Amabel Strachey yn 1915; ei ŵyr yw’r nofelydd Cymraeg Robin Llywelyn; bu farw Ebrill 1978, yn 94 oed, ac yn ddiweddarach anfonwyd peth o’i lwch i fyny mewn tân gwyllt Nos Galan dros yr aber ym Mhortmeirion.Clough Williams-Ellis ↗Wicipedia CymraegPensaer o Gymru (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), enwog am gynllunio’r pentref Eidalaidd Portmeirion; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion i Owain Gwynedd; er iddo gael ei eni yn Lloegr, roedd ei deulu’n dod o Gymru a magwyd ef yng Nglasfryn, Pwllheli, o bedair oed; gwasanaethodd yn y Gwarchodlu Cymreig yn y Rhyfel Byd Cyntaf ac enillodd y Groes Filwrol; etifeddodd dŷ ei gyndadau, Plas Brondanw ger Llanfrothen ym Meirionnydd, yn 1908; adeiladodd Bortmeirion mewn dau gyfnod, 1926–1939 a 1954–1972; golygodd adeiladu Portmeirion gyflawni breuddwyd mawr iddo; dangosodd i bobl ei bod yn bosibl datblygu safle naturiol heb ddinistrio’r amgylchedd a harddwch yr ardal.
Daeth yn ffigwr mawr ym mhensaernïaeth Cymru yn hanner cyntaf yr ugeinfed ganrif. Ailadeiladodd Neuadd Llangoed yn sir Frycheiniog, cynlluniodd Ysbyty Coffa Ffestiniog, y caffi ger Rhaeadr Conwy, yr hen orsaf ar gopa’r Wyddfa, Caffi Moranedd yng Nghricieth a’r Hen Swyddfa Bost yn Aberdaron. Adeiladodd i gleientiaid ar draws Prydain ac Iwerddon, ac unwaith yn Shanghai.FfynonellauClough Williams-Ellis ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Bertram Clough Williams-Ellis, CBE, MC (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), pensaer o Gymro, sy’n enwog yn bennaf am greu pentref Eidalaidd Portmeirion; ffigwr mawr ym mhensaernïaeth Cymru yn hanner cyntaf yr 20fed ganrif, gyda chomisiynau ar draws Prydain ac Iwerddon mewn llawer arddull; urddwyd yn farchog am ei ymgyrchu i warchod cefn gwlad Lloegr a Chymru; ganed yn Gayton, swydd Northampton, a symudodd ei deulu yn ôl i ogledd Cymru, bro ei dad, pan oedd yn bedair oed; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion uniongyrchol i Owain Gwynedd; roedd ei dad yn glerigwr ac yn ddringwr mynyddoedd nodedig, a’i fam yn ferch i’r perchennog chwareli llechi John Whitehead Greaves; addysgwyd yn Oundle a Choleg y Drindod, Caergrawnt; ychydig fisoedd yn Ysgol y Gymdeithas Bensaernïol yn 1903–04, a ganfu drwy chwilio am ‘Architecture’ yn llyfr ffôn Llundain, yna sefydlodd ei bractis ei hun; etifeddodd Blas Brondanw yn 1908 a’i adfer a’i harddu ar hyd ei oes; gwasanaethodd yn nodedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf gyda’r Gwarchodlu Cymreig; ymhlith ei waith yng Nghymru mae Neuadd Llangoed (1913–14), Ysbyty Coffa Ffestiniog (1922), caffi Rhaeadr Conwy, gorsaf copa’r Wyddfa (1934), Caffi Moranedd yng Nghricieth a’r Hen Swyddfa Bost yn Aberdaron (1950); yn 1925 cafodd y tir a ddaeth yn Bortmeirion, lleoliad The Prisoner yn ddiweddarach; ym Mhortmeirion achubodd ddarnau o adeiladau a ddymchwelwyd, yn eu plith nenfwd plastr Neuadd Emral; protestiodd ei lyfr England and the Octopus (1928) yn erbyn difetha cefn gwlad; bu’n allweddol yn sefydlu’r parciau cenedlaethol wedi 1945; cadeirydd cyntaf Corfforaeth Datblygu Stevenage; ysgrifennodd a darlledodd yn helaeth ar bensaernïaeth a chefn gwlad; C.B.E. 1958; urddwyd yn farchog yn 1972 ‘am wasanaeth i warchod yr amgylchedd ac i bensaernïaeth’, y person hynaf erioed i’w urddo’n farchog bryd hynny; priododd yr awdur Amabel Strachey yn 1915; ei ŵyr yw’r nofelydd Cymraeg Robin Llywelyn; bu farw Ebrill 1978, yn 94 oed, ac yn ddiweddarach anfonwyd peth o’i lwch i fyny mewn tân gwyllt Nos Galan dros yr aber ym Mhortmeirion.Clough Williams-Ellis ↗Portmeirion (Saesneg)Ei ddiddordebau gydol oes oedd pensaernïaeth, cynllunio tirwedd, gwarchod cefn gwlad Cymru a chadwraeth, ac ym Mhortmeirion, a adeiladwyd rhwng 1925 a 1975, rhoddodd ffurf ymarferol iddynt; mynnai ddangos bod moesau da mewn pensaernïaeth yn dda i fusnes; aelod sefydlu o Gyngor Gwarchod Lloegr Wledig (1926) ac o Ymgyrch Diogelu Cymru Wledig (1928); hyrwyddwr dylanwadol y parciau cenedlaethol, lluniodd ffin Parc Cenedlaethol Eryri, a gyflwynwyd i’r Brenin a’r Frenhines yn 1951; gwasanaethodd yn y Gwarchodlu Cymreig a’r Corfflu Tanciau ac enillodd y Groes Filwrol; adeiladodd i gleientiaid yng Nghymru, Lloegr, Iwerddon ac unwaith yn Shanghai; daeth Frank Lloyd Wright i Bortmeirion yn 1956 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn 1977 ysgrifennodd fod Portmeirion ‘wedi cymryd drosodd oddi wrthyf i sefyll yn fy lle’.
Yn 1925 cafodd y tir a ddaeth yn Bortmeirion, ac yno dechreuodd adeiladu. Cyflawnodd freuddwyd fawr: mynnai ddangos y gellid datblygu lle naturiol heb ddinistrio’i harddwch, a bod moesau da mewn pensaernïaeth yn dda i fusnes hefyd. Adeiladodd ef mewn dau gyfnod mawr, o 1926 hyd 1939 ac o 1954 hyd 1972.FfynonellauClough Williams-Ellis ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Bertram Clough Williams-Ellis, CBE, MC (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), pensaer o Gymro, sy’n enwog yn bennaf am greu pentref Eidalaidd Portmeirion; ffigwr mawr ym mhensaernïaeth Cymru yn hanner cyntaf yr 20fed ganrif, gyda chomisiynau ar draws Prydain ac Iwerddon mewn llawer arddull; urddwyd yn farchog am ei ymgyrchu i warchod cefn gwlad Lloegr a Chymru; ganed yn Gayton, swydd Northampton, a symudodd ei deulu yn ôl i ogledd Cymru, bro ei dad, pan oedd yn bedair oed; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion uniongyrchol i Owain Gwynedd; roedd ei dad yn glerigwr ac yn ddringwr mynyddoedd nodedig, a’i fam yn ferch i’r perchennog chwareli llechi John Whitehead Greaves; addysgwyd yn Oundle a Choleg y Drindod, Caergrawnt; ychydig fisoedd yn Ysgol y Gymdeithas Bensaernïol yn 1903–04, a ganfu drwy chwilio am ‘Architecture’ yn llyfr ffôn Llundain, yna sefydlodd ei bractis ei hun; etifeddodd Blas Brondanw yn 1908 a’i adfer a’i harddu ar hyd ei oes; gwasanaethodd yn nodedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf gyda’r Gwarchodlu Cymreig; ymhlith ei waith yng Nghymru mae Neuadd Llangoed (1913–14), Ysbyty Coffa Ffestiniog (1922), caffi Rhaeadr Conwy, gorsaf copa’r Wyddfa (1934), Caffi Moranedd yng Nghricieth a’r Hen Swyddfa Bost yn Aberdaron (1950); yn 1925 cafodd y tir a ddaeth yn Bortmeirion, lleoliad The Prisoner yn ddiweddarach; ym Mhortmeirion achubodd ddarnau o adeiladau a ddymchwelwyd, yn eu plith nenfwd plastr Neuadd Emral; protestiodd ei lyfr England and the Octopus (1928) yn erbyn difetha cefn gwlad; bu’n allweddol yn sefydlu’r parciau cenedlaethol wedi 1945; cadeirydd cyntaf Corfforaeth Datblygu Stevenage; ysgrifennodd a darlledodd yn helaeth ar bensaernïaeth a chefn gwlad; C.B.E. 1958; urddwyd yn farchog yn 1972 ‘am wasanaeth i warchod yr amgylchedd ac i bensaernïaeth’, y person hynaf erioed i’w urddo’n farchog bryd hynny; priododd yr awdur Amabel Strachey yn 1915; ei ŵyr yw’r nofelydd Cymraeg Robin Llywelyn; bu farw Ebrill 1978, yn 94 oed, ac yn ddiweddarach anfonwyd peth o’i lwch i fyny mewn tân gwyllt Nos Galan dros yr aber ym Mhortmeirion.Clough Williams-Ellis ↗Wicipedia CymraegPensaer o Gymru (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), enwog am gynllunio’r pentref Eidalaidd Portmeirion; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion i Owain Gwynedd; er iddo gael ei eni yn Lloegr, roedd ei deulu’n dod o Gymru a magwyd ef yng Nglasfryn, Pwllheli, o bedair oed; gwasanaethodd yn y Gwarchodlu Cymreig yn y Rhyfel Byd Cyntaf ac enillodd y Groes Filwrol; etifeddodd dŷ ei gyndadau, Plas Brondanw ger Llanfrothen ym Meirionnydd, yn 1908; adeiladodd Bortmeirion mewn dau gyfnod, 1926–1939 a 1954–1972; golygodd adeiladu Portmeirion gyflawni breuddwyd mawr iddo; dangosodd i bobl ei bod yn bosibl datblygu safle naturiol heb ddinistrio’r amgylchedd a harddwch yr ardal.Clough Williams-Ellis ↗Portmeirion (Saesneg)Ei ddiddordebau gydol oes oedd pensaernïaeth, cynllunio tirwedd, gwarchod cefn gwlad Cymru a chadwraeth, ac ym Mhortmeirion, a adeiladwyd rhwng 1925 a 1975, rhoddodd ffurf ymarferol iddynt; mynnai ddangos bod moesau da mewn pensaernïaeth yn dda i fusnes; aelod sefydlu o Gyngor Gwarchod Lloegr Wledig (1926) ac o Ymgyrch Diogelu Cymru Wledig (1928); hyrwyddwr dylanwadol y parciau cenedlaethol, lluniodd ffin Parc Cenedlaethol Eryri, a gyflwynwyd i’r Brenin a’r Frenhines yn 1951; gwasanaethodd yn y Gwarchodlu Cymreig a’r Corfflu Tanciau ac enillodd y Groes Filwrol; adeiladodd i gleientiaid yng Nghymru, Lloegr, Iwerddon ac unwaith yn Shanghai; daeth Frank Lloyd Wright i Bortmeirion yn 1956 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn 1977 ysgrifennodd fod Portmeirion ‘wedi cymryd drosodd oddi wrthyf i sefyll yn fy lle’.
I’r pentref casglodd ddarnau o adeiladau cain a ddymchwelwyd mewn mannau eraill, yn eu plith nenfwd plastr Neuadd Emral. Daeth y pensaer Americanaidd Frank Lloyd Wright i’w weld yn 1956, ar ei unig ymweliad â Chymru, ac yn ddiweddarach daeth yn lleoliad y gyfres deledu The Prisoner.FfynonellauClough Williams-Ellis ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Bertram Clough Williams-Ellis, CBE, MC (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), pensaer o Gymro, sy’n enwog yn bennaf am greu pentref Eidalaidd Portmeirion; ffigwr mawr ym mhensaernïaeth Cymru yn hanner cyntaf yr 20fed ganrif, gyda chomisiynau ar draws Prydain ac Iwerddon mewn llawer arddull; urddwyd yn farchog am ei ymgyrchu i warchod cefn gwlad Lloegr a Chymru; ganed yn Gayton, swydd Northampton, a symudodd ei deulu yn ôl i ogledd Cymru, bro ei dad, pan oedd yn bedair oed; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion uniongyrchol i Owain Gwynedd; roedd ei dad yn glerigwr ac yn ddringwr mynyddoedd nodedig, a’i fam yn ferch i’r perchennog chwareli llechi John Whitehead Greaves; addysgwyd yn Oundle a Choleg y Drindod, Caergrawnt; ychydig fisoedd yn Ysgol y Gymdeithas Bensaernïol yn 1903–04, a ganfu drwy chwilio am ‘Architecture’ yn llyfr ffôn Llundain, yna sefydlodd ei bractis ei hun; etifeddodd Blas Brondanw yn 1908 a’i adfer a’i harddu ar hyd ei oes; gwasanaethodd yn nodedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf gyda’r Gwarchodlu Cymreig; ymhlith ei waith yng Nghymru mae Neuadd Llangoed (1913–14), Ysbyty Coffa Ffestiniog (1922), caffi Rhaeadr Conwy, gorsaf copa’r Wyddfa (1934), Caffi Moranedd yng Nghricieth a’r Hen Swyddfa Bost yn Aberdaron (1950); yn 1925 cafodd y tir a ddaeth yn Bortmeirion, lleoliad The Prisoner yn ddiweddarach; ym Mhortmeirion achubodd ddarnau o adeiladau a ddymchwelwyd, yn eu plith nenfwd plastr Neuadd Emral; protestiodd ei lyfr England and the Octopus (1928) yn erbyn difetha cefn gwlad; bu’n allweddol yn sefydlu’r parciau cenedlaethol wedi 1945; cadeirydd cyntaf Corfforaeth Datblygu Stevenage; ysgrifennodd a darlledodd yn helaeth ar bensaernïaeth a chefn gwlad; C.B.E. 1958; urddwyd yn farchog yn 1972 ‘am wasanaeth i warchod yr amgylchedd ac i bensaernïaeth’, y person hynaf erioed i’w urddo’n farchog bryd hynny; priododd yr awdur Amabel Strachey yn 1915; ei ŵyr yw’r nofelydd Cymraeg Robin Llywelyn; bu farw Ebrill 1978, yn 94 oed, ac yn ddiweddarach anfonwyd peth o’i lwch i fyny mewn tân gwyllt Nos Galan dros yr aber ym Mhortmeirion.Clough Williams-Ellis ↗Portmeirion (Saesneg)Ei ddiddordebau gydol oes oedd pensaernïaeth, cynllunio tirwedd, gwarchod cefn gwlad Cymru a chadwraeth, ac ym Mhortmeirion, a adeiladwyd rhwng 1925 a 1975, rhoddodd ffurf ymarferol iddynt; mynnai ddangos bod moesau da mewn pensaernïaeth yn dda i fusnes; aelod sefydlu o Gyngor Gwarchod Lloegr Wledig (1926) ac o Ymgyrch Diogelu Cymru Wledig (1928); hyrwyddwr dylanwadol y parciau cenedlaethol, lluniodd ffin Parc Cenedlaethol Eryri, a gyflwynwyd i’r Brenin a’r Frenhines yn 1951; gwasanaethodd yn y Gwarchodlu Cymreig a’r Corfflu Tanciau ac enillodd y Groes Filwrol; adeiladodd i gleientiaid yng Nghymru, Lloegr, Iwerddon ac unwaith yn Shanghai; daeth Frank Lloyd Wright i Bortmeirion yn 1956 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn 1977 ysgrifennodd fod Portmeirion ‘wedi cymryd drosodd oddi wrthyf i sefyll yn fy lle’.
Yn 1928 ysgrifennodd England and the Octopus, cri yn erbyn difetha cefn gwlad. Roedd yn un o sylfaenwyr Cyngor Gwarchod Lloegr Wledig yn 1926 ac Ymgyrch Diogelu Cymru Wledig yn 1928.FfynonellauClough Williams-Ellis ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Bertram Clough Williams-Ellis, CBE, MC (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), pensaer o Gymro, sy’n enwog yn bennaf am greu pentref Eidalaidd Portmeirion; ffigwr mawr ym mhensaernïaeth Cymru yn hanner cyntaf yr 20fed ganrif, gyda chomisiynau ar draws Prydain ac Iwerddon mewn llawer arddull; urddwyd yn farchog am ei ymgyrchu i warchod cefn gwlad Lloegr a Chymru; ganed yn Gayton, swydd Northampton, a symudodd ei deulu yn ôl i ogledd Cymru, bro ei dad, pan oedd yn bedair oed; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion uniongyrchol i Owain Gwynedd; roedd ei dad yn glerigwr ac yn ddringwr mynyddoedd nodedig, a’i fam yn ferch i’r perchennog chwareli llechi John Whitehead Greaves; addysgwyd yn Oundle a Choleg y Drindod, Caergrawnt; ychydig fisoedd yn Ysgol y Gymdeithas Bensaernïol yn 1903–04, a ganfu drwy chwilio am ‘Architecture’ yn llyfr ffôn Llundain, yna sefydlodd ei bractis ei hun; etifeddodd Blas Brondanw yn 1908 a’i adfer a’i harddu ar hyd ei oes; gwasanaethodd yn nodedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf gyda’r Gwarchodlu Cymreig; ymhlith ei waith yng Nghymru mae Neuadd Llangoed (1913–14), Ysbyty Coffa Ffestiniog (1922), caffi Rhaeadr Conwy, gorsaf copa’r Wyddfa (1934), Caffi Moranedd yng Nghricieth a’r Hen Swyddfa Bost yn Aberdaron (1950); yn 1925 cafodd y tir a ddaeth yn Bortmeirion, lleoliad The Prisoner yn ddiweddarach; ym Mhortmeirion achubodd ddarnau o adeiladau a ddymchwelwyd, yn eu plith nenfwd plastr Neuadd Emral; protestiodd ei lyfr England and the Octopus (1928) yn erbyn difetha cefn gwlad; bu’n allweddol yn sefydlu’r parciau cenedlaethol wedi 1945; cadeirydd cyntaf Corfforaeth Datblygu Stevenage; ysgrifennodd a darlledodd yn helaeth ar bensaernïaeth a chefn gwlad; C.B.E. 1958; urddwyd yn farchog yn 1972 ‘am wasanaeth i warchod yr amgylchedd ac i bensaernïaeth’, y person hynaf erioed i’w urddo’n farchog bryd hynny; priododd yr awdur Amabel Strachey yn 1915; ei ŵyr yw’r nofelydd Cymraeg Robin Llywelyn; bu farw Ebrill 1978, yn 94 oed, ac yn ddiweddarach anfonwyd peth o’i lwch i fyny mewn tân gwyllt Nos Galan dros yr aber ym Mhortmeirion.Clough Williams-Ellis ↗Portmeirion (Saesneg)Ei ddiddordebau gydol oes oedd pensaernïaeth, cynllunio tirwedd, gwarchod cefn gwlad Cymru a chadwraeth, ac ym Mhortmeirion, a adeiladwyd rhwng 1925 a 1975, rhoddodd ffurf ymarferol iddynt; mynnai ddangos bod moesau da mewn pensaernïaeth yn dda i fusnes; aelod sefydlu o Gyngor Gwarchod Lloegr Wledig (1926) ac o Ymgyrch Diogelu Cymru Wledig (1928); hyrwyddwr dylanwadol y parciau cenedlaethol, lluniodd ffin Parc Cenedlaethol Eryri, a gyflwynwyd i’r Brenin a’r Frenhines yn 1951; gwasanaethodd yn y Gwarchodlu Cymreig a’r Corfflu Tanciau ac enillodd y Groes Filwrol; adeiladodd i gleientiaid yng Nghymru, Lloegr, Iwerddon ac unwaith yn Shanghai; daeth Frank Lloyd Wright i Bortmeirion yn 1956 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn 1977 ysgrifennodd fod Portmeirion ‘wedi cymryd drosodd oddi wrthyf i sefyll yn fy lle’.
Wedi 1945 roedd yn un o’r prif ffigyrau wrth sefydlu’r parciau cenedlaethol, a lluniodd ffin Parc Cenedlaethol Eryri, a gyflwynwyd i’r Brenin a’r Frenhines yn 1951. Ysgrifennodd a darlledodd yn helaeth ar bensaernïaeth a chefn gwlad.FfynonellauClough Williams-Ellis ↗Portmeirion (Saesneg)Ei ddiddordebau gydol oes oedd pensaernïaeth, cynllunio tirwedd, gwarchod cefn gwlad Cymru a chadwraeth, ac ym Mhortmeirion, a adeiladwyd rhwng 1925 a 1975, rhoddodd ffurf ymarferol iddynt; mynnai ddangos bod moesau da mewn pensaernïaeth yn dda i fusnes; aelod sefydlu o Gyngor Gwarchod Lloegr Wledig (1926) ac o Ymgyrch Diogelu Cymru Wledig (1928); hyrwyddwr dylanwadol y parciau cenedlaethol, lluniodd ffin Parc Cenedlaethol Eryri, a gyflwynwyd i’r Brenin a’r Frenhines yn 1951; gwasanaethodd yn y Gwarchodlu Cymreig a’r Corfflu Tanciau ac enillodd y Groes Filwrol; adeiladodd i gleientiaid yng Nghymru, Lloegr, Iwerddon ac unwaith yn Shanghai; daeth Frank Lloyd Wright i Bortmeirion yn 1956 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn 1977 ysgrifennodd fod Portmeirion ‘wedi cymryd drosodd oddi wrthyf i sefyll yn fy lle’.Clough Williams-Ellis ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Bertram Clough Williams-Ellis, CBE, MC (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), pensaer o Gymro, sy’n enwog yn bennaf am greu pentref Eidalaidd Portmeirion; ffigwr mawr ym mhensaernïaeth Cymru yn hanner cyntaf yr 20fed ganrif, gyda chomisiynau ar draws Prydain ac Iwerddon mewn llawer arddull; urddwyd yn farchog am ei ymgyrchu i warchod cefn gwlad Lloegr a Chymru; ganed yn Gayton, swydd Northampton, a symudodd ei deulu yn ôl i ogledd Cymru, bro ei dad, pan oedd yn bedair oed; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion uniongyrchol i Owain Gwynedd; roedd ei dad yn glerigwr ac yn ddringwr mynyddoedd nodedig, a’i fam yn ferch i’r perchennog chwareli llechi John Whitehead Greaves; addysgwyd yn Oundle a Choleg y Drindod, Caergrawnt; ychydig fisoedd yn Ysgol y Gymdeithas Bensaernïol yn 1903–04, a ganfu drwy chwilio am ‘Architecture’ yn llyfr ffôn Llundain, yna sefydlodd ei bractis ei hun; etifeddodd Blas Brondanw yn 1908 a’i adfer a’i harddu ar hyd ei oes; gwasanaethodd yn nodedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf gyda’r Gwarchodlu Cymreig; ymhlith ei waith yng Nghymru mae Neuadd Llangoed (1913–14), Ysbyty Coffa Ffestiniog (1922), caffi Rhaeadr Conwy, gorsaf copa’r Wyddfa (1934), Caffi Moranedd yng Nghricieth a’r Hen Swyddfa Bost yn Aberdaron (1950); yn 1925 cafodd y tir a ddaeth yn Bortmeirion, lleoliad The Prisoner yn ddiweddarach; ym Mhortmeirion achubodd ddarnau o adeiladau a ddymchwelwyd, yn eu plith nenfwd plastr Neuadd Emral; protestiodd ei lyfr England and the Octopus (1928) yn erbyn difetha cefn gwlad; bu’n allweddol yn sefydlu’r parciau cenedlaethol wedi 1945; cadeirydd cyntaf Corfforaeth Datblygu Stevenage; ysgrifennodd a darlledodd yn helaeth ar bensaernïaeth a chefn gwlad; C.B.E. 1958; urddwyd yn farchog yn 1972 ‘am wasanaeth i warchod yr amgylchedd ac i bensaernïaeth’, y person hynaf erioed i’w urddo’n farchog bryd hynny; priododd yr awdur Amabel Strachey yn 1915; ei ŵyr yw’r nofelydd Cymraeg Robin Llywelyn; bu farw Ebrill 1978, yn 94 oed, ac yn ddiweddarach anfonwyd peth o’i lwch i fyny mewn tân gwyllt Nos Galan dros yr aber ym Mhortmeirion.
Fe’i gwnaed yn C.B.E. yn 1958, ac yn 1972 fe’i hurddwyd yn farchog am ei wasanaeth i warchod yr amgylchedd ac i bensaernïaeth, y dyn hynaf erioed i’w urddo’n farchog ar y pryd.FfynhonnellClough Williams-Ellis ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Bertram Clough Williams-Ellis, CBE, MC (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), pensaer o Gymro, sy’n enwog yn bennaf am greu pentref Eidalaidd Portmeirion; ffigwr mawr ym mhensaernïaeth Cymru yn hanner cyntaf yr 20fed ganrif, gyda chomisiynau ar draws Prydain ac Iwerddon mewn llawer arddull; urddwyd yn farchog am ei ymgyrchu i warchod cefn gwlad Lloegr a Chymru; ganed yn Gayton, swydd Northampton, a symudodd ei deulu yn ôl i ogledd Cymru, bro ei dad, pan oedd yn bedair oed; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion uniongyrchol i Owain Gwynedd; roedd ei dad yn glerigwr ac yn ddringwr mynyddoedd nodedig, a’i fam yn ferch i’r perchennog chwareli llechi John Whitehead Greaves; addysgwyd yn Oundle a Choleg y Drindod, Caergrawnt; ychydig fisoedd yn Ysgol y Gymdeithas Bensaernïol yn 1903–04, a ganfu drwy chwilio am ‘Architecture’ yn llyfr ffôn Llundain, yna sefydlodd ei bractis ei hun; etifeddodd Blas Brondanw yn 1908 a’i adfer a’i harddu ar hyd ei oes; gwasanaethodd yn nodedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf gyda’r Gwarchodlu Cymreig; ymhlith ei waith yng Nghymru mae Neuadd Llangoed (1913–14), Ysbyty Coffa Ffestiniog (1922), caffi Rhaeadr Conwy, gorsaf copa’r Wyddfa (1934), Caffi Moranedd yng Nghricieth a’r Hen Swyddfa Bost yn Aberdaron (1950); yn 1925 cafodd y tir a ddaeth yn Bortmeirion, lleoliad The Prisoner yn ddiweddarach; ym Mhortmeirion achubodd ddarnau o adeiladau a ddymchwelwyd, yn eu plith nenfwd plastr Neuadd Emral; protestiodd ei lyfr England and the Octopus (1928) yn erbyn difetha cefn gwlad; bu’n allweddol yn sefydlu’r parciau cenedlaethol wedi 1945; cadeirydd cyntaf Corfforaeth Datblygu Stevenage; ysgrifennodd a darlledodd yn helaeth ar bensaernïaeth a chefn gwlad; C.B.E. 1958; urddwyd yn farchog yn 1972 ‘am wasanaeth i warchod yr amgylchedd ac i bensaernïaeth’, y person hynaf erioed i’w urddo’n farchog bryd hynny; priododd yr awdur Amabel Strachey yn 1915; ei ŵyr yw’r nofelydd Cymraeg Robin Llywelyn; bu farw Ebrill 1978, yn 94 oed, ac yn ddiweddarach anfonwyd peth o’i lwch i fyny mewn tân gwyllt Nos Galan dros yr aber ym Mhortmeirion.
Yn 1977 ysgrifennodd fod Portmeirion wedi cymryd drosodd oddi wrtho i sefyll yn ei le. Bu farw ar 9 Ebrill 1978, yn 94 oed. Yn ddiweddarach aeth peth o’i lwch i fyny mewn tân gwyllt Nos Galan dros yr aber ym Mhortmeirion. Ei ŵyr yw’r nofelydd Cymraeg Robin Llywelyn.FfynonellauClough Williams-Ellis ↗Portmeirion (Saesneg)Ei ddiddordebau gydol oes oedd pensaernïaeth, cynllunio tirwedd, gwarchod cefn gwlad Cymru a chadwraeth, ac ym Mhortmeirion, a adeiladwyd rhwng 1925 a 1975, rhoddodd ffurf ymarferol iddynt; mynnai ddangos bod moesau da mewn pensaernïaeth yn dda i fusnes; aelod sefydlu o Gyngor Gwarchod Lloegr Wledig (1926) ac o Ymgyrch Diogelu Cymru Wledig (1928); hyrwyddwr dylanwadol y parciau cenedlaethol, lluniodd ffin Parc Cenedlaethol Eryri, a gyflwynwyd i’r Brenin a’r Frenhines yn 1951; gwasanaethodd yn y Gwarchodlu Cymreig a’r Corfflu Tanciau ac enillodd y Groes Filwrol; adeiladodd i gleientiaid yng Nghymru, Lloegr, Iwerddon ac unwaith yn Shanghai; daeth Frank Lloyd Wright i Bortmeirion yn 1956 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn 1977 ysgrifennodd fod Portmeirion ‘wedi cymryd drosodd oddi wrthyf i sefyll yn fy lle’.Clough Williams-Ellis ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Bertram Clough Williams-Ellis, CBE, MC (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978), pensaer o Gymro, sy’n enwog yn bennaf am greu pentref Eidalaidd Portmeirion; ffigwr mawr ym mhensaernïaeth Cymru yn hanner cyntaf yr 20fed ganrif, gyda chomisiynau ar draws Prydain ac Iwerddon mewn llawer arddull; urddwyd yn farchog am ei ymgyrchu i warchod cefn gwlad Lloegr a Chymru; ganed yn Gayton, swydd Northampton, a symudodd ei deulu yn ôl i ogledd Cymru, bro ei dad, pan oedd yn bedair oed; honnai’r teulu eu bod yn ddisgynyddion uniongyrchol i Owain Gwynedd; roedd ei dad yn glerigwr ac yn ddringwr mynyddoedd nodedig, a’i fam yn ferch i’r perchennog chwareli llechi John Whitehead Greaves; addysgwyd yn Oundle a Choleg y Drindod, Caergrawnt; ychydig fisoedd yn Ysgol y Gymdeithas Bensaernïol yn 1903–04, a ganfu drwy chwilio am ‘Architecture’ yn llyfr ffôn Llundain, yna sefydlodd ei bractis ei hun; etifeddodd Blas Brondanw yn 1908 a’i adfer a’i harddu ar hyd ei oes; gwasanaethodd yn nodedig yn y Rhyfel Byd Cyntaf gyda’r Gwarchodlu Cymreig; ymhlith ei waith yng Nghymru mae Neuadd Llangoed (1913–14), Ysbyty Coffa Ffestiniog (1922), caffi Rhaeadr Conwy, gorsaf copa’r Wyddfa (1934), Caffi Moranedd yng Nghricieth a’r Hen Swyddfa Bost yn Aberdaron (1950); yn 1925 cafodd y tir a ddaeth yn Bortmeirion, lleoliad The Prisoner yn ddiweddarach; ym Mhortmeirion achubodd ddarnau o adeiladau a ddymchwelwyd, yn eu plith nenfwd plastr Neuadd Emral; protestiodd ei lyfr England and the Octopus (1928) yn erbyn difetha cefn gwlad; bu’n allweddol yn sefydlu’r parciau cenedlaethol wedi 1945; cadeirydd cyntaf Corfforaeth Datblygu Stevenage; ysgrifennodd a darlledodd yn helaeth ar bensaernïaeth a chefn gwlad; C.B.E. 1958; urddwyd yn farchog yn 1972 ‘am wasanaeth i warchod yr amgylchedd ac i bensaernïaeth’, y person hynaf erioed i’w urddo’n farchog bryd hynny; priododd yr awdur Amabel Strachey yn 1915; ei ŵyr yw’r nofelydd Cymraeg Robin Llywelyn; bu farw Ebrill 1978, yn 94 oed, ac yn ddiweddarach anfonwyd peth o’i lwch i fyny mewn tân gwyllt Nos Galan dros yr aber ym Mhortmeirion.
Ffynonellau a darllen pellach
Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf