Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

b. 1952

David Emanuel

Cynllunydd ffasiwn o Ben-y-bont ar Ogwr a wnaeth, gydag Elizabeth Emanuel, ffrog briodas Diana, Tywysoges Cymru, yn 1981, un o ffrogiau enwocaf erioed.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
b. 1952 (wedi’i gofnodi) Cynllunydd y ffrog briodas frenhinol Cymru’r Ugeinfed Ganrif Celf a chynllunio
Pen-y-bont ar Ogwr, y dref lle ganwyd David Emanuel
Pen-y-bont ar Ogwr, y dref lle ganwyd David Emanuel · Llun: Wikimedia Commons · Lewis Clarke, CC BY-SA 2.0

Cynlluniodd David Emanuel, bachgen Cymraeg o Ben-y-bont ar Ogwr, gydag Elizabeth Emanuel, y ffrog briodas a wisgodd y Fonesig Diana Spencer yn 1981, a welwyd gan dros 700 miliwn o bobl. Ers hynny mae wedi gwisgo sêr o Shirley Bassey i Catherine Zeta-Jones.

Ganed17 Tachwedd 1952, Pen-y-bont ar Ogwr
HyfforddiantYsgol Gelf Caerdydd; Ysgol Gelf Harrow; y Coleg Celf Brenhinol
Gwaith enwocafFfrog briodas y Fonesig Diana Spencer, 1981
AnrhydeddauMBE 2026; Cymrawd Anrhydeddus, Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru

Pen-y-bont ar Ogwr#

Fe’i ganed a’i fagu ym Mhen-y-bont ar Ogwr, a Chymraeg oedd ei iaith gyntaf. Yn ysgol Porthcawl disgleiriodd mewn cerddoriaeth a chelf: roedd yn brif fachgen côr ei eglwys, canai yng nghôr ieuenctid y sir, chwaraeai’r ffidil yng ngherddorfa ieuenctid y sir a dysgodd ei hun i ganu’r soddgrwth.

Cynigiodd Coleg Cerdd a Drama Cymru le iddo, ond dewisodd astudio dylunio yn Ysgol Gelf Caerdydd. Oddi yno aeth i Ysgol Gelf Harrow yn Llundain, lle cyfarfu ag Elizabeth, ac aeth y ddau ymlaen gyda’i gilydd i’r Coleg Celf Brenhinol.

Emanuel#

Wedi dau dymor yn gynorthwyydd i’r cynllunydd brenhinol Hardy Amies yn Savile Row, lansiodd ef ac Elizabeth eu tŷ ffasiwn eu hunain, Emanuel, yn 1977.

Y ffrog#

Yn 1981 fe’u dewiswyd i wneud ffrog briodas y Fonesig Diana Spencer. Roedd o daffeta sidan ifori a les hynafol, gyda 10,000 o berlau a secwinau a chynffon 25 troedfedd o hyd, a gwelodd dros 700 miliwn o bobl hi. Parhaodd i wisgo Diana wedi’r briodas.

Gwisgodd Shirley Bassey, Joan Collins, Elizabeth Taylor, Catherine Zeta-Jones a Lesley Garrett ei ddillad. Agorodd siop yn Knightsbridge yn 1987, cynlluniodd wisgoedd i’r llwyfan a’r sgrin, a gwisgodd griwiau caban Virgin Atlantic a Britannia Airways.

Ar y sgrin#

Daeth yn wyneb cyfarwydd ar y teledu fel cyflwynydd Say Yes to the Dress: UK, a daeth yn ail ar I’m a Celebrity… Get Me Out of Here! yn 2013. Yn siaradwr Cymraeg rhugl, mae wedi cyflwyno darllediadau BBC Two o’r Eisteddfod Genedlaethol, ac mae’n ysgrifennu colofn steil wythnosol i’r Western Mail.

Yn 2026 fe’i gwnaed yn MBE am ei waith elusennol gyda Macmillan Cancer Support. Mae’n Gymrawd Anrhydeddus Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, y coleg a gynigiodd le iddo unwaith.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf