Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1929–1997
Y blaenwr mewnol o Abertawe, y Bachgen Aur, a chwaraeodd wyth gwaith a thrigain i Gymru ac a helpodd i’w harwain i rownd yr wyth olaf yng Nghwpan y Byd 1958.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Roedd Ivor Allchurch o Abertawe, Bachgen Euraid pêl-droed Cymru, yn un o’r chwaraewyr mwyaf dawnus erioed i wisgo crys coch Cymru. Sgoriodd ddwy gôl hollbwysig yng Nghwpan y Byd 1958, enillodd 68 cap, record Gymreig hyd 1986, a daeth yn brif sgoriwr erioed Abertawe.FfynonellauAllchurch, Ivor John (1929 – 1997), footballer ↗Richard E. Huws, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 16 Hydref 1929 yn 66 Waun-wen Road, Abertawe, chweched o saith plentyn Charles Wilfred Allchurch, ffwrneisiwr, a Mabel Sarah Miller; roedd ei frawd iau Len hefyd yn bêl-droediwr proffesiynol ac yn chwaraewr rhyngwladol dros Gymru; Ysgol Plasmarl hyd bedair ar ddeg, yna swydd swyddfa a gwaith yn borthor mewn marchnad bysgod; sylwodd Joe Sykes, sgowt a chyn-chwaraewr Swansea Town, arno a’i arwyddo’n brentis gan glwb ei dref yn 1944; gêm gyntaf i’r tîm cyntaf yn erbyn West Ham United yn Upton Park ar Ŵyl San Steffan 1949; mewnwr cain a greai gyfleoedd i eraill â’i basio treiddgar, gydag ergyd nerthol, yn enwedig â’i droed chwith; ni fydd y rhai a’i gwelodd yn chwarae byth yn anghofio’r ffordd y llithrai’n ddiymdrech heibio i’w wrthwynebwyr syn; gyda’i fwng o wallt golau daeth ‘Bachgen Euraid’ pêl-droed Cymru yn arwr cenedlaethol, a chydnabyddid ef yn gyffredinol yn un o’r pêl-droedwyr mwyaf dawnus i gynrychioli ei wlad; cap cyntaf ym mis Tachwedd 1950; 68 ymddangosiad dros Gymru, 23 gôl; yr uchafbwynt oedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd 1958 yn Sweden, lle sgoriodd ddwy gôl dyngedfennol wrth i Gymru gyrraedd rownd yr wyth olaf cyn colli i’r enillwyr, Brasil; priododd Esme Thomas o Abertawe ar 13 Mehefin 1953, dau fab, John a David; 782 o ymddangosiadau i glybiau’r Gynghrair ym mhob cystadleuaeth a 284 o goliau; Swansea Town 1947–58, 358 ymddangosiad a 134 gôl; Newcastle United o Hydref 1958 am £28,000, lle’r oedd yn uchel ei barch, 154 gêm a 51 gôl; Dinas Caerdydd 1962–65, 127 gêm a 47 gôl; yn ôl i Abertawe yn 1965 yn 35 oed, 143 ymddangosiad arall a 52 gôl; chwaraeodd bêl-droed y tu allan i’r gynghrair nes ei fod yn 50, gan orffen gyda Pontardawe Athletic; Personoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn BBC Cymru 1962; MBE ym mis Ionawr 1966 am wasanaeth i bêl-droed Cymru; cerflun efydd maint bywyd gan Michael Field, a gomisiynwyd gan gefnogwyr Abertawe, wedi’i ddadorchuddio y tu allan i Stadiwm Liberty ym mis Hydref 2005; Oriel Anfarwolion Genedlaethol Pêl-droed 2015; dyn swil a diymhongar, a ystyrid gan ei gyfoeswyr yn ŵr bonheddig go iawn; bu farw yn Llandeilo Ferwallt, Abertawe, ar 10 Gorffennaf 1997; daeth dros 500 o bobl i’w angladd.Ivor Allchurch ↗Wikipedia (Saesneg)Ivor John Allchurch (16 Hydref 1929 – 10 Gorffennaf 1997), pêl-droediwr proffesiynol o Gymro a chwaraeai’n fewnwr, a adwaenid fel ‘Bachgen Euraid pêl-droed Cymru’; dechreuodd gyda thîm ei dref, Swansea Town, gan fod yn gapten am sawl tymor; dewisodd aros gydag Abertawe nes ei fod yn 28, yna ymunodd â Newcastle United yn 1958 am £28,000; Dinas Caerdydd yn 1962; gwnaeth ei ddau gyfnod gydag Abertawe ef yn brif sgoriwr erioed y clwb; 68 cap dros Gymru, record hyd 1986; rhannai record goliau Cymru o 23 gyda Trevor Ford, a dorrwyd wedyn gan Ian Rush; sgoriodd ddwywaith yng Nghwpan y Byd 1958, gan helpu Cymru i gyrraedd yr wyth olaf; chwaraeodd ochr yn ochr â’i frawd Len dros Gymru; magwyd yn Landeg Street, Plasmarl; sgoriodd ei gôl gyntaf i’r tîm cyntaf mewn buddugoliaeth Cwpan FA dros Birmingham City yn Ionawr 1950; dywedodd Joe Mercer o Arsenal iddo ‘nearly frightened us to death’; y chwaraewr ieuengaf yn hanes Abertawe i chwarae pob gêm gynghrair mewn tymor, 1950–51; yn 1952 gwrthododd Abertawe £30,000 gan Arsenal amdano; yn amatur ifanc gwrthododd ddwywaith gynigion gan glybiau’r Gynghrair am na thorrai’r cytundeb llafar a wnaeth ef a’i dad gyda’r Elyrch.
| Ganed | 16 Hydref 1929, Waun-wen Road, Abertawe |
|---|---|
| Safle | Mewnwr |
| Clybiau | Swansea Town, Newcastle United, Dinas Caerdydd |
| Cymru | 68 cap, 23 gôl, o 1950 |
| Cwpan y Byd | Sweden 1958: dwy gôl, yr wyth olaf |
| Anrhydeddau | Personoliaeth Chwaraeon BBC Cymru 1962; MBE 1966 |
| Bu farw | 10 Gorffennaf 1997, Llandeilo Ferwallt, Abertawe |
Ganed Ivor John Allchurch yn Waun-wen Road, Abertawe, ar 16 Hydref 1929, y chweched o saith plentyn Charles Allchurch, ffwrneisiwr, a’i wraig Mabel. Fe’i magwyd mewn tŷ llawn yn Landeg Street, Plasmarl, a gadawodd Ysgol Plasmarl yn bedair ar ddeg i weithio mewn swyddfa ac yna’n borthor yn y farchnad bysgod.FfynonellauAllchurch, Ivor John (1929 – 1997), footballer ↗Richard E. Huws, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 16 Hydref 1929 yn 66 Waun-wen Road, Abertawe, chweched o saith plentyn Charles Wilfred Allchurch, ffwrneisiwr, a Mabel Sarah Miller; roedd ei frawd iau Len hefyd yn bêl-droediwr proffesiynol ac yn chwaraewr rhyngwladol dros Gymru; Ysgol Plasmarl hyd bedair ar ddeg, yna swydd swyddfa a gwaith yn borthor mewn marchnad bysgod; sylwodd Joe Sykes, sgowt a chyn-chwaraewr Swansea Town, arno a’i arwyddo’n brentis gan glwb ei dref yn 1944; gêm gyntaf i’r tîm cyntaf yn erbyn West Ham United yn Upton Park ar Ŵyl San Steffan 1949; mewnwr cain a greai gyfleoedd i eraill â’i basio treiddgar, gydag ergyd nerthol, yn enwedig â’i droed chwith; ni fydd y rhai a’i gwelodd yn chwarae byth yn anghofio’r ffordd y llithrai’n ddiymdrech heibio i’w wrthwynebwyr syn; gyda’i fwng o wallt golau daeth ‘Bachgen Euraid’ pêl-droed Cymru yn arwr cenedlaethol, a chydnabyddid ef yn gyffredinol yn un o’r pêl-droedwyr mwyaf dawnus i gynrychioli ei wlad; cap cyntaf ym mis Tachwedd 1950; 68 ymddangosiad dros Gymru, 23 gôl; yr uchafbwynt oedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd 1958 yn Sweden, lle sgoriodd ddwy gôl dyngedfennol wrth i Gymru gyrraedd rownd yr wyth olaf cyn colli i’r enillwyr, Brasil; priododd Esme Thomas o Abertawe ar 13 Mehefin 1953, dau fab, John a David; 782 o ymddangosiadau i glybiau’r Gynghrair ym mhob cystadleuaeth a 284 o goliau; Swansea Town 1947–58, 358 ymddangosiad a 134 gôl; Newcastle United o Hydref 1958 am £28,000, lle’r oedd yn uchel ei barch, 154 gêm a 51 gôl; Dinas Caerdydd 1962–65, 127 gêm a 47 gôl; yn ôl i Abertawe yn 1965 yn 35 oed, 143 ymddangosiad arall a 52 gôl; chwaraeodd bêl-droed y tu allan i’r gynghrair nes ei fod yn 50, gan orffen gyda Pontardawe Athletic; Personoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn BBC Cymru 1962; MBE ym mis Ionawr 1966 am wasanaeth i bêl-droed Cymru; cerflun efydd maint bywyd gan Michael Field, a gomisiynwyd gan gefnogwyr Abertawe, wedi’i ddadorchuddio y tu allan i Stadiwm Liberty ym mis Hydref 2005; Oriel Anfarwolion Genedlaethol Pêl-droed 2015; dyn swil a diymhongar, a ystyrid gan ei gyfoeswyr yn ŵr bonheddig go iawn; bu farw yn Llandeilo Ferwallt, Abertawe, ar 10 Gorffennaf 1997; daeth dros 500 o bobl i’w angladd.Ivor Allchurch ↗Wikipedia (Saesneg)Ivor John Allchurch (16 Hydref 1929 – 10 Gorffennaf 1997), pêl-droediwr proffesiynol o Gymro a chwaraeai’n fewnwr, a adwaenid fel ‘Bachgen Euraid pêl-droed Cymru’; dechreuodd gyda thîm ei dref, Swansea Town, gan fod yn gapten am sawl tymor; dewisodd aros gydag Abertawe nes ei fod yn 28, yna ymunodd â Newcastle United yn 1958 am £28,000; Dinas Caerdydd yn 1962; gwnaeth ei ddau gyfnod gydag Abertawe ef yn brif sgoriwr erioed y clwb; 68 cap dros Gymru, record hyd 1986; rhannai record goliau Cymru o 23 gyda Trevor Ford, a dorrwyd wedyn gan Ian Rush; sgoriodd ddwywaith yng Nghwpan y Byd 1958, gan helpu Cymru i gyrraedd yr wyth olaf; chwaraeodd ochr yn ochr â’i frawd Len dros Gymru; magwyd yn Landeg Street, Plasmarl; sgoriodd ei gôl gyntaf i’r tîm cyntaf mewn buddugoliaeth Cwpan FA dros Birmingham City yn Ionawr 1950; dywedodd Joe Mercer o Arsenal iddo ‘nearly frightened us to death’; y chwaraewr ieuengaf yn hanes Abertawe i chwarae pob gêm gynghrair mewn tymor, 1950–51; yn 1952 gwrthododd Abertawe £30,000 gan Arsenal amdano; yn amatur ifanc gwrthododd ddwywaith gynigion gan glybiau’r Gynghrair am na thorrai’r cytundeb llafar a wnaeth ef a’i dad gyda’r Elyrch.
Gwelodd sgowt, Joe Sykes, ef yn chwarae pêl-droed ieuenctid a’i arwyddo i Swansea Town. Ddwywaith daeth clybiau eraill amdano yn fachgen, ond ni thorrai’r gair a roddodd ef a’i dad i’r Elyrch.FfynonellauAllchurch, Ivor John (1929 – 1997), footballer ↗Richard E. Huws, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 16 Hydref 1929 yn 66 Waun-wen Road, Abertawe, chweched o saith plentyn Charles Wilfred Allchurch, ffwrneisiwr, a Mabel Sarah Miller; roedd ei frawd iau Len hefyd yn bêl-droediwr proffesiynol ac yn chwaraewr rhyngwladol dros Gymru; Ysgol Plasmarl hyd bedair ar ddeg, yna swydd swyddfa a gwaith yn borthor mewn marchnad bysgod; sylwodd Joe Sykes, sgowt a chyn-chwaraewr Swansea Town, arno a’i arwyddo’n brentis gan glwb ei dref yn 1944; gêm gyntaf i’r tîm cyntaf yn erbyn West Ham United yn Upton Park ar Ŵyl San Steffan 1949; mewnwr cain a greai gyfleoedd i eraill â’i basio treiddgar, gydag ergyd nerthol, yn enwedig â’i droed chwith; ni fydd y rhai a’i gwelodd yn chwarae byth yn anghofio’r ffordd y llithrai’n ddiymdrech heibio i’w wrthwynebwyr syn; gyda’i fwng o wallt golau daeth ‘Bachgen Euraid’ pêl-droed Cymru yn arwr cenedlaethol, a chydnabyddid ef yn gyffredinol yn un o’r pêl-droedwyr mwyaf dawnus i gynrychioli ei wlad; cap cyntaf ym mis Tachwedd 1950; 68 ymddangosiad dros Gymru, 23 gôl; yr uchafbwynt oedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd 1958 yn Sweden, lle sgoriodd ddwy gôl dyngedfennol wrth i Gymru gyrraedd rownd yr wyth olaf cyn colli i’r enillwyr, Brasil; priododd Esme Thomas o Abertawe ar 13 Mehefin 1953, dau fab, John a David; 782 o ymddangosiadau i glybiau’r Gynghrair ym mhob cystadleuaeth a 284 o goliau; Swansea Town 1947–58, 358 ymddangosiad a 134 gôl; Newcastle United o Hydref 1958 am £28,000, lle’r oedd yn uchel ei barch, 154 gêm a 51 gôl; Dinas Caerdydd 1962–65, 127 gêm a 47 gôl; yn ôl i Abertawe yn 1965 yn 35 oed, 143 ymddangosiad arall a 52 gôl; chwaraeodd bêl-droed y tu allan i’r gynghrair nes ei fod yn 50, gan orffen gyda Pontardawe Athletic; Personoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn BBC Cymru 1962; MBE ym mis Ionawr 1966 am wasanaeth i bêl-droed Cymru; cerflun efydd maint bywyd gan Michael Field, a gomisiynwyd gan gefnogwyr Abertawe, wedi’i ddadorchuddio y tu allan i Stadiwm Liberty ym mis Hydref 2005; Oriel Anfarwolion Genedlaethol Pêl-droed 2015; dyn swil a diymhongar, a ystyrid gan ei gyfoeswyr yn ŵr bonheddig go iawn; bu farw yn Llandeilo Ferwallt, Abertawe, ar 10 Gorffennaf 1997; daeth dros 500 o bobl i’w angladd.Ivor Allchurch ↗Wikipedia (Saesneg)Ivor John Allchurch (16 Hydref 1929 – 10 Gorffennaf 1997), pêl-droediwr proffesiynol o Gymro a chwaraeai’n fewnwr, a adwaenid fel ‘Bachgen Euraid pêl-droed Cymru’; dechreuodd gyda thîm ei dref, Swansea Town, gan fod yn gapten am sawl tymor; dewisodd aros gydag Abertawe nes ei fod yn 28, yna ymunodd â Newcastle United yn 1958 am £28,000; Dinas Caerdydd yn 1962; gwnaeth ei ddau gyfnod gydag Abertawe ef yn brif sgoriwr erioed y clwb; 68 cap dros Gymru, record hyd 1986; rhannai record goliau Cymru o 23 gyda Trevor Ford, a dorrwyd wedyn gan Ian Rush; sgoriodd ddwywaith yng Nghwpan y Byd 1958, gan helpu Cymru i gyrraedd yr wyth olaf; chwaraeodd ochr yn ochr â’i frawd Len dros Gymru; magwyd yn Landeg Street, Plasmarl; sgoriodd ei gôl gyntaf i’r tîm cyntaf mewn buddugoliaeth Cwpan FA dros Birmingham City yn Ionawr 1950; dywedodd Joe Mercer o Arsenal iddo ‘nearly frightened us to death’; y chwaraewr ieuengaf yn hanes Abertawe i chwarae pob gêm gynghrair mewn tymor, 1950–51; yn 1952 gwrthododd Abertawe £30,000 gan Arsenal amdano; yn amatur ifanc gwrthododd ddwywaith gynigion gan glybiau’r Gynghrair am na thorrai’r cytundeb llafar a wnaeth ef a’i dad gyda’r Elyrch.
Chwaraeodd ei gêm gyntaf i Abertawe ar Ŵyl San Steffan 1949, ac yn Ionawr 1950 sgoriodd ei gôl gyntaf mewn buddugoliaeth yn y Cwpan dros Birmingham City. Dywedodd Joe Mercer o Arsenal ei fod bron â’u dychryn i farwolaeth. Yn 1950–51 chwaraeodd bob gêm gynghrair o’r tymor, y chwaraewr ieuengaf erioed yn Abertawe i wneud hynny.FfynonellauAllchurch, Ivor John (1929 – 1997), footballer ↗Richard E. Huws, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 16 Hydref 1929 yn 66 Waun-wen Road, Abertawe, chweched o saith plentyn Charles Wilfred Allchurch, ffwrneisiwr, a Mabel Sarah Miller; roedd ei frawd iau Len hefyd yn bêl-droediwr proffesiynol ac yn chwaraewr rhyngwladol dros Gymru; Ysgol Plasmarl hyd bedair ar ddeg, yna swydd swyddfa a gwaith yn borthor mewn marchnad bysgod; sylwodd Joe Sykes, sgowt a chyn-chwaraewr Swansea Town, arno a’i arwyddo’n brentis gan glwb ei dref yn 1944; gêm gyntaf i’r tîm cyntaf yn erbyn West Ham United yn Upton Park ar Ŵyl San Steffan 1949; mewnwr cain a greai gyfleoedd i eraill â’i basio treiddgar, gydag ergyd nerthol, yn enwedig â’i droed chwith; ni fydd y rhai a’i gwelodd yn chwarae byth yn anghofio’r ffordd y llithrai’n ddiymdrech heibio i’w wrthwynebwyr syn; gyda’i fwng o wallt golau daeth ‘Bachgen Euraid’ pêl-droed Cymru yn arwr cenedlaethol, a chydnabyddid ef yn gyffredinol yn un o’r pêl-droedwyr mwyaf dawnus i gynrychioli ei wlad; cap cyntaf ym mis Tachwedd 1950; 68 ymddangosiad dros Gymru, 23 gôl; yr uchafbwynt oedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd 1958 yn Sweden, lle sgoriodd ddwy gôl dyngedfennol wrth i Gymru gyrraedd rownd yr wyth olaf cyn colli i’r enillwyr, Brasil; priododd Esme Thomas o Abertawe ar 13 Mehefin 1953, dau fab, John a David; 782 o ymddangosiadau i glybiau’r Gynghrair ym mhob cystadleuaeth a 284 o goliau; Swansea Town 1947–58, 358 ymddangosiad a 134 gôl; Newcastle United o Hydref 1958 am £28,000, lle’r oedd yn uchel ei barch, 154 gêm a 51 gôl; Dinas Caerdydd 1962–65, 127 gêm a 47 gôl; yn ôl i Abertawe yn 1965 yn 35 oed, 143 ymddangosiad arall a 52 gôl; chwaraeodd bêl-droed y tu allan i’r gynghrair nes ei fod yn 50, gan orffen gyda Pontardawe Athletic; Personoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn BBC Cymru 1962; MBE ym mis Ionawr 1966 am wasanaeth i bêl-droed Cymru; cerflun efydd maint bywyd gan Michael Field, a gomisiynwyd gan gefnogwyr Abertawe, wedi’i ddadorchuddio y tu allan i Stadiwm Liberty ym mis Hydref 2005; Oriel Anfarwolion Genedlaethol Pêl-droed 2015; dyn swil a diymhongar, a ystyrid gan ei gyfoeswyr yn ŵr bonheddig go iawn; bu farw yn Llandeilo Ferwallt, Abertawe, ar 10 Gorffennaf 1997; daeth dros 500 o bobl i’w angladd.Ivor Allchurch ↗Wikipedia (Saesneg)Ivor John Allchurch (16 Hydref 1929 – 10 Gorffennaf 1997), pêl-droediwr proffesiynol o Gymro a chwaraeai’n fewnwr, a adwaenid fel ‘Bachgen Euraid pêl-droed Cymru’; dechreuodd gyda thîm ei dref, Swansea Town, gan fod yn gapten am sawl tymor; dewisodd aros gydag Abertawe nes ei fod yn 28, yna ymunodd â Newcastle United yn 1958 am £28,000; Dinas Caerdydd yn 1962; gwnaeth ei ddau gyfnod gydag Abertawe ef yn brif sgoriwr erioed y clwb; 68 cap dros Gymru, record hyd 1986; rhannai record goliau Cymru o 23 gyda Trevor Ford, a dorrwyd wedyn gan Ian Rush; sgoriodd ddwywaith yng Nghwpan y Byd 1958, gan helpu Cymru i gyrraedd yr wyth olaf; chwaraeodd ochr yn ochr â’i frawd Len dros Gymru; magwyd yn Landeg Street, Plasmarl; sgoriodd ei gôl gyntaf i’r tîm cyntaf mewn buddugoliaeth Cwpan FA dros Birmingham City yn Ionawr 1950; dywedodd Joe Mercer o Arsenal iddo ‘nearly frightened us to death’; y chwaraewr ieuengaf yn hanes Abertawe i chwarae pob gêm gynghrair mewn tymor, 1950–51; yn 1952 gwrthododd Abertawe £30,000 gan Arsenal amdano; yn amatur ifanc gwrthododd ddwywaith gynigion gan glybiau’r Gynghrair am na thorrai’r cytundeb llafar a wnaeth ef a’i dad gyda’r Elyrch.
Yn fewnwr cain gyda mwng o wallt golau, creai gyfleoedd i eraill â phasio miniog a sgoriai ddigon ei hun â throed chwith nerthol. Ni anghofiodd y rhai a’i gwelodd, medd y Bywgraffiadur Cymreig, y ffordd y llithrai heibio i amddiffynwyr syn. Daeth Bachgen Euraid pêl-droed Cymru yn arwr cenedlaethol cyn hir.FfynonellauAllchurch, Ivor John (1929 – 1997), footballer ↗Richard E. Huws, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 16 Hydref 1929 yn 66 Waun-wen Road, Abertawe, chweched o saith plentyn Charles Wilfred Allchurch, ffwrneisiwr, a Mabel Sarah Miller; roedd ei frawd iau Len hefyd yn bêl-droediwr proffesiynol ac yn chwaraewr rhyngwladol dros Gymru; Ysgol Plasmarl hyd bedair ar ddeg, yna swydd swyddfa a gwaith yn borthor mewn marchnad bysgod; sylwodd Joe Sykes, sgowt a chyn-chwaraewr Swansea Town, arno a’i arwyddo’n brentis gan glwb ei dref yn 1944; gêm gyntaf i’r tîm cyntaf yn erbyn West Ham United yn Upton Park ar Ŵyl San Steffan 1949; mewnwr cain a greai gyfleoedd i eraill â’i basio treiddgar, gydag ergyd nerthol, yn enwedig â’i droed chwith; ni fydd y rhai a’i gwelodd yn chwarae byth yn anghofio’r ffordd y llithrai’n ddiymdrech heibio i’w wrthwynebwyr syn; gyda’i fwng o wallt golau daeth ‘Bachgen Euraid’ pêl-droed Cymru yn arwr cenedlaethol, a chydnabyddid ef yn gyffredinol yn un o’r pêl-droedwyr mwyaf dawnus i gynrychioli ei wlad; cap cyntaf ym mis Tachwedd 1950; 68 ymddangosiad dros Gymru, 23 gôl; yr uchafbwynt oedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd 1958 yn Sweden, lle sgoriodd ddwy gôl dyngedfennol wrth i Gymru gyrraedd rownd yr wyth olaf cyn colli i’r enillwyr, Brasil; priododd Esme Thomas o Abertawe ar 13 Mehefin 1953, dau fab, John a David; 782 o ymddangosiadau i glybiau’r Gynghrair ym mhob cystadleuaeth a 284 o goliau; Swansea Town 1947–58, 358 ymddangosiad a 134 gôl; Newcastle United o Hydref 1958 am £28,000, lle’r oedd yn uchel ei barch, 154 gêm a 51 gôl; Dinas Caerdydd 1962–65, 127 gêm a 47 gôl; yn ôl i Abertawe yn 1965 yn 35 oed, 143 ymddangosiad arall a 52 gôl; chwaraeodd bêl-droed y tu allan i’r gynghrair nes ei fod yn 50, gan orffen gyda Pontardawe Athletic; Personoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn BBC Cymru 1962; MBE ym mis Ionawr 1966 am wasanaeth i bêl-droed Cymru; cerflun efydd maint bywyd gan Michael Field, a gomisiynwyd gan gefnogwyr Abertawe, wedi’i ddadorchuddio y tu allan i Stadiwm Liberty ym mis Hydref 2005; Oriel Anfarwolion Genedlaethol Pêl-droed 2015; dyn swil a diymhongar, a ystyrid gan ei gyfoeswyr yn ŵr bonheddig go iawn; bu farw yn Llandeilo Ferwallt, Abertawe, ar 10 Gorffennaf 1997; daeth dros 500 o bobl i’w angladd.Ivor Allchurch ↗Wikipedia (Saesneg)Ivor John Allchurch (16 Hydref 1929 – 10 Gorffennaf 1997), pêl-droediwr proffesiynol o Gymro a chwaraeai’n fewnwr, a adwaenid fel ‘Bachgen Euraid pêl-droed Cymru’; dechreuodd gyda thîm ei dref, Swansea Town, gan fod yn gapten am sawl tymor; dewisodd aros gydag Abertawe nes ei fod yn 28, yna ymunodd â Newcastle United yn 1958 am £28,000; Dinas Caerdydd yn 1962; gwnaeth ei ddau gyfnod gydag Abertawe ef yn brif sgoriwr erioed y clwb; 68 cap dros Gymru, record hyd 1986; rhannai record goliau Cymru o 23 gyda Trevor Ford, a dorrwyd wedyn gan Ian Rush; sgoriodd ddwywaith yng Nghwpan y Byd 1958, gan helpu Cymru i gyrraedd yr wyth olaf; chwaraeodd ochr yn ochr â’i frawd Len dros Gymru; magwyd yn Landeg Street, Plasmarl; sgoriodd ei gôl gyntaf i’r tîm cyntaf mewn buddugoliaeth Cwpan FA dros Birmingham City yn Ionawr 1950; dywedodd Joe Mercer o Arsenal iddo ‘nearly frightened us to death’; y chwaraewr ieuengaf yn hanes Abertawe i chwarae pob gêm gynghrair mewn tymor, 1950–51; yn 1952 gwrthododd Abertawe £30,000 gan Arsenal amdano; yn amatur ifanc gwrthododd ddwywaith gynigion gan glybiau’r Gynghrair am na thorrai’r cytundeb llafar a wnaeth ef a’i dad gyda’r Elyrch.
Roedd clybiau mawr am ei gael, ac Arsenal yn cynnig £30,000 yn 1952, ond arhosodd gydag Abertawe, yn aml yn gapten, nes ei fod yn wyth ar hugain. Yn 1953 priododd Esme Thomas o Abertawe; cawsant ddau fab.FfynonellauIvor Allchurch ↗Wikipedia (Saesneg)Ivor John Allchurch (16 Hydref 1929 – 10 Gorffennaf 1997), pêl-droediwr proffesiynol o Gymro a chwaraeai’n fewnwr, a adwaenid fel ‘Bachgen Euraid pêl-droed Cymru’; dechreuodd gyda thîm ei dref, Swansea Town, gan fod yn gapten am sawl tymor; dewisodd aros gydag Abertawe nes ei fod yn 28, yna ymunodd â Newcastle United yn 1958 am £28,000; Dinas Caerdydd yn 1962; gwnaeth ei ddau gyfnod gydag Abertawe ef yn brif sgoriwr erioed y clwb; 68 cap dros Gymru, record hyd 1986; rhannai record goliau Cymru o 23 gyda Trevor Ford, a dorrwyd wedyn gan Ian Rush; sgoriodd ddwywaith yng Nghwpan y Byd 1958, gan helpu Cymru i gyrraedd yr wyth olaf; chwaraeodd ochr yn ochr â’i frawd Len dros Gymru; magwyd yn Landeg Street, Plasmarl; sgoriodd ei gôl gyntaf i’r tîm cyntaf mewn buddugoliaeth Cwpan FA dros Birmingham City yn Ionawr 1950; dywedodd Joe Mercer o Arsenal iddo ‘nearly frightened us to death’; y chwaraewr ieuengaf yn hanes Abertawe i chwarae pob gêm gynghrair mewn tymor, 1950–51; yn 1952 gwrthododd Abertawe £30,000 gan Arsenal amdano; yn amatur ifanc gwrthododd ddwywaith gynigion gan glybiau’r Gynghrair am na thorrai’r cytundeb llafar a wnaeth ef a’i dad gyda’r Elyrch.Allchurch, Ivor John (1929 – 1997), footballer ↗Richard E. Huws, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 16 Hydref 1929 yn 66 Waun-wen Road, Abertawe, chweched o saith plentyn Charles Wilfred Allchurch, ffwrneisiwr, a Mabel Sarah Miller; roedd ei frawd iau Len hefyd yn bêl-droediwr proffesiynol ac yn chwaraewr rhyngwladol dros Gymru; Ysgol Plasmarl hyd bedair ar ddeg, yna swydd swyddfa a gwaith yn borthor mewn marchnad bysgod; sylwodd Joe Sykes, sgowt a chyn-chwaraewr Swansea Town, arno a’i arwyddo’n brentis gan glwb ei dref yn 1944; gêm gyntaf i’r tîm cyntaf yn erbyn West Ham United yn Upton Park ar Ŵyl San Steffan 1949; mewnwr cain a greai gyfleoedd i eraill â’i basio treiddgar, gydag ergyd nerthol, yn enwedig â’i droed chwith; ni fydd y rhai a’i gwelodd yn chwarae byth yn anghofio’r ffordd y llithrai’n ddiymdrech heibio i’w wrthwynebwyr syn; gyda’i fwng o wallt golau daeth ‘Bachgen Euraid’ pêl-droed Cymru yn arwr cenedlaethol, a chydnabyddid ef yn gyffredinol yn un o’r pêl-droedwyr mwyaf dawnus i gynrychioli ei wlad; cap cyntaf ym mis Tachwedd 1950; 68 ymddangosiad dros Gymru, 23 gôl; yr uchafbwynt oedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd 1958 yn Sweden, lle sgoriodd ddwy gôl dyngedfennol wrth i Gymru gyrraedd rownd yr wyth olaf cyn colli i’r enillwyr, Brasil; priododd Esme Thomas o Abertawe ar 13 Mehefin 1953, dau fab, John a David; 782 o ymddangosiadau i glybiau’r Gynghrair ym mhob cystadleuaeth a 284 o goliau; Swansea Town 1947–58, 358 ymddangosiad a 134 gôl; Newcastle United o Hydref 1958 am £28,000, lle’r oedd yn uchel ei barch, 154 gêm a 51 gôl; Dinas Caerdydd 1962–65, 127 gêm a 47 gôl; yn ôl i Abertawe yn 1965 yn 35 oed, 143 ymddangosiad arall a 52 gôl; chwaraeodd bêl-droed y tu allan i’r gynghrair nes ei fod yn 50, gan orffen gyda Pontardawe Athletic; Personoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn BBC Cymru 1962; MBE ym mis Ionawr 1966 am wasanaeth i bêl-droed Cymru; cerflun efydd maint bywyd gan Michael Field, a gomisiynwyd gan gefnogwyr Abertawe, wedi’i ddadorchuddio y tu allan i Stadiwm Liberty ym mis Hydref 2005; Oriel Anfarwolion Genedlaethol Pêl-droed 2015; dyn swil a diymhongar, a ystyrid gan ei gyfoeswyr yn ŵr bonheddig go iawn; bu farw yn Llandeilo Ferwallt, Abertawe, ar 10 Gorffennaf 1997; daeth dros 500 o bobl i’w angladd.
Chwaraeodd dros Gymru gyntaf ym mis Tachwedd 1950, ac ochr yn ochr â’i frawd Len yn y blynyddoedd wedyn. Daeth yr uchafbwynt yng Nghwpan y Byd yn Sweden yn 1958, lle helpodd ei ddwy gôl Gymru i gyrraedd rownd yr wyth olaf cyn colli i Frasil, yr enillwyr.FfynonellauAllchurch, Ivor John (1929 – 1997), footballer ↗Richard E. Huws, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 16 Hydref 1929 yn 66 Waun-wen Road, Abertawe, chweched o saith plentyn Charles Wilfred Allchurch, ffwrneisiwr, a Mabel Sarah Miller; roedd ei frawd iau Len hefyd yn bêl-droediwr proffesiynol ac yn chwaraewr rhyngwladol dros Gymru; Ysgol Plasmarl hyd bedair ar ddeg, yna swydd swyddfa a gwaith yn borthor mewn marchnad bysgod; sylwodd Joe Sykes, sgowt a chyn-chwaraewr Swansea Town, arno a’i arwyddo’n brentis gan glwb ei dref yn 1944; gêm gyntaf i’r tîm cyntaf yn erbyn West Ham United yn Upton Park ar Ŵyl San Steffan 1949; mewnwr cain a greai gyfleoedd i eraill â’i basio treiddgar, gydag ergyd nerthol, yn enwedig â’i droed chwith; ni fydd y rhai a’i gwelodd yn chwarae byth yn anghofio’r ffordd y llithrai’n ddiymdrech heibio i’w wrthwynebwyr syn; gyda’i fwng o wallt golau daeth ‘Bachgen Euraid’ pêl-droed Cymru yn arwr cenedlaethol, a chydnabyddid ef yn gyffredinol yn un o’r pêl-droedwyr mwyaf dawnus i gynrychioli ei wlad; cap cyntaf ym mis Tachwedd 1950; 68 ymddangosiad dros Gymru, 23 gôl; yr uchafbwynt oedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd 1958 yn Sweden, lle sgoriodd ddwy gôl dyngedfennol wrth i Gymru gyrraedd rownd yr wyth olaf cyn colli i’r enillwyr, Brasil; priododd Esme Thomas o Abertawe ar 13 Mehefin 1953, dau fab, John a David; 782 o ymddangosiadau i glybiau’r Gynghrair ym mhob cystadleuaeth a 284 o goliau; Swansea Town 1947–58, 358 ymddangosiad a 134 gôl; Newcastle United o Hydref 1958 am £28,000, lle’r oedd yn uchel ei barch, 154 gêm a 51 gôl; Dinas Caerdydd 1962–65, 127 gêm a 47 gôl; yn ôl i Abertawe yn 1965 yn 35 oed, 143 ymddangosiad arall a 52 gôl; chwaraeodd bêl-droed y tu allan i’r gynghrair nes ei fod yn 50, gan orffen gyda Pontardawe Athletic; Personoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn BBC Cymru 1962; MBE ym mis Ionawr 1966 am wasanaeth i bêl-droed Cymru; cerflun efydd maint bywyd gan Michael Field, a gomisiynwyd gan gefnogwyr Abertawe, wedi’i ddadorchuddio y tu allan i Stadiwm Liberty ym mis Hydref 2005; Oriel Anfarwolion Genedlaethol Pêl-droed 2015; dyn swil a diymhongar, a ystyrid gan ei gyfoeswyr yn ŵr bonheddig go iawn; bu farw yn Llandeilo Ferwallt, Abertawe, ar 10 Gorffennaf 1997; daeth dros 500 o bobl i’w angladd.Ivor Allchurch ↗Wikipedia (Saesneg)Ivor John Allchurch (16 Hydref 1929 – 10 Gorffennaf 1997), pêl-droediwr proffesiynol o Gymro a chwaraeai’n fewnwr, a adwaenid fel ‘Bachgen Euraid pêl-droed Cymru’; dechreuodd gyda thîm ei dref, Swansea Town, gan fod yn gapten am sawl tymor; dewisodd aros gydag Abertawe nes ei fod yn 28, yna ymunodd â Newcastle United yn 1958 am £28,000; Dinas Caerdydd yn 1962; gwnaeth ei ddau gyfnod gydag Abertawe ef yn brif sgoriwr erioed y clwb; 68 cap dros Gymru, record hyd 1986; rhannai record goliau Cymru o 23 gyda Trevor Ford, a dorrwyd wedyn gan Ian Rush; sgoriodd ddwywaith yng Nghwpan y Byd 1958, gan helpu Cymru i gyrraedd yr wyth olaf; chwaraeodd ochr yn ochr â’i frawd Len dros Gymru; magwyd yn Landeg Street, Plasmarl; sgoriodd ei gôl gyntaf i’r tîm cyntaf mewn buddugoliaeth Cwpan FA dros Birmingham City yn Ionawr 1950; dywedodd Joe Mercer o Arsenal iddo ‘nearly frightened us to death’; y chwaraewr ieuengaf yn hanes Abertawe i chwarae pob gêm gynghrair mewn tymor, 1950–51; yn 1952 gwrthododd Abertawe £30,000 gan Arsenal amdano; yn amatur ifanc gwrthododd ddwywaith gynigion gan glybiau’r Gynghrair am na thorrai’r cytundeb llafar a wnaeth ef a’i dad gyda’r Elyrch.Ivor Allchurch ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Ivor John Allchurch (16 Hydref 1929 – 10 Gorffennaf 1997), pêl-droediwr o Gymru, a fagwyd yn Abertawe, brawd i Len Allchurch a oedd hefyd yn nhîm Cymru; chwaraeodd ran bwysig fel ymosodwr wrth i Gymru gyrraedd yr wyth olaf yng Nghwpan y Byd 1958; 68 cap dros ei wlad, record hyd 1986, pan dorrwyd hi gan Joey Jones; ymunodd â Newcastle United yn 1958 am £28,000; symudodd i Gaerdydd yn Awst 1962, gan sgorio yn ei gêm gyntaf, yn erbyn Newcastle United; prif sgoriwr Caerdydd yn 1963–64 a 1964–65; yn ddiweddarach chwaraewr-reolwr gyda Hwlffordd, gan orffen ei yrfa gyda Phontardawe.
Enillodd 68 cap dros Gymru, record a safodd hyd 1986, a gwnaeth ei 23 gôl ef yn gyd-brif sgoriwr Cymru gyda Trevor Ford nes i Ian Rush fynd heibio iddynt.FfynonellauIvor Allchurch ↗Wikipedia (Saesneg)Ivor John Allchurch (16 Hydref 1929 – 10 Gorffennaf 1997), pêl-droediwr proffesiynol o Gymro a chwaraeai’n fewnwr, a adwaenid fel ‘Bachgen Euraid pêl-droed Cymru’; dechreuodd gyda thîm ei dref, Swansea Town, gan fod yn gapten am sawl tymor; dewisodd aros gydag Abertawe nes ei fod yn 28, yna ymunodd â Newcastle United yn 1958 am £28,000; Dinas Caerdydd yn 1962; gwnaeth ei ddau gyfnod gydag Abertawe ef yn brif sgoriwr erioed y clwb; 68 cap dros Gymru, record hyd 1986; rhannai record goliau Cymru o 23 gyda Trevor Ford, a dorrwyd wedyn gan Ian Rush; sgoriodd ddwywaith yng Nghwpan y Byd 1958, gan helpu Cymru i gyrraedd yr wyth olaf; chwaraeodd ochr yn ochr â’i frawd Len dros Gymru; magwyd yn Landeg Street, Plasmarl; sgoriodd ei gôl gyntaf i’r tîm cyntaf mewn buddugoliaeth Cwpan FA dros Birmingham City yn Ionawr 1950; dywedodd Joe Mercer o Arsenal iddo ‘nearly frightened us to death’; y chwaraewr ieuengaf yn hanes Abertawe i chwarae pob gêm gynghrair mewn tymor, 1950–51; yn 1952 gwrthododd Abertawe £30,000 gan Arsenal amdano; yn amatur ifanc gwrthododd ddwywaith gynigion gan glybiau’r Gynghrair am na thorrai’r cytundeb llafar a wnaeth ef a’i dad gyda’r Elyrch.Ivor Allchurch ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Ivor John Allchurch (16 Hydref 1929 – 10 Gorffennaf 1997), pêl-droediwr o Gymru, a fagwyd yn Abertawe, brawd i Len Allchurch a oedd hefyd yn nhîm Cymru; chwaraeodd ran bwysig fel ymosodwr wrth i Gymru gyrraedd yr wyth olaf yng Nghwpan y Byd 1958; 68 cap dros ei wlad, record hyd 1986, pan dorrwyd hi gan Joey Jones; ymunodd â Newcastle United yn 1958 am £28,000; symudodd i Gaerdydd yn Awst 1962, gan sgorio yn ei gêm gyntaf, yn erbyn Newcastle United; prif sgoriwr Caerdydd yn 1963–64 a 1964–65; yn ddiweddarach chwaraewr-reolwr gyda Hwlffordd, gan orffen ei yrfa gyda Phontardawe.
Yn 1958 ymunodd â Newcastle United am £28,000 ac roedd yn uchel ei barch yno. Yn 1962 symudodd i Ddinas Caerdydd, gan sgorio yn ei gêm gyntaf, a bu’n brif sgoriwr iddynt ddwywaith. Yn 1965, yn dri deg pump, aeth adref i Abertawe am 143 gêm arall. At ei gilydd chwaraeodd 782 o gemau i glybiau a sgorio 284 o goliau, a daliodd i chwarae nes ei fod yn hanner cant, gan orffen gyda Phontardawe.FfynonellauAllchurch, Ivor John (1929 – 1997), footballer ↗Richard E. Huws, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 16 Hydref 1929 yn 66 Waun-wen Road, Abertawe, chweched o saith plentyn Charles Wilfred Allchurch, ffwrneisiwr, a Mabel Sarah Miller; roedd ei frawd iau Len hefyd yn bêl-droediwr proffesiynol ac yn chwaraewr rhyngwladol dros Gymru; Ysgol Plasmarl hyd bedair ar ddeg, yna swydd swyddfa a gwaith yn borthor mewn marchnad bysgod; sylwodd Joe Sykes, sgowt a chyn-chwaraewr Swansea Town, arno a’i arwyddo’n brentis gan glwb ei dref yn 1944; gêm gyntaf i’r tîm cyntaf yn erbyn West Ham United yn Upton Park ar Ŵyl San Steffan 1949; mewnwr cain a greai gyfleoedd i eraill â’i basio treiddgar, gydag ergyd nerthol, yn enwedig â’i droed chwith; ni fydd y rhai a’i gwelodd yn chwarae byth yn anghofio’r ffordd y llithrai’n ddiymdrech heibio i’w wrthwynebwyr syn; gyda’i fwng o wallt golau daeth ‘Bachgen Euraid’ pêl-droed Cymru yn arwr cenedlaethol, a chydnabyddid ef yn gyffredinol yn un o’r pêl-droedwyr mwyaf dawnus i gynrychioli ei wlad; cap cyntaf ym mis Tachwedd 1950; 68 ymddangosiad dros Gymru, 23 gôl; yr uchafbwynt oedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd 1958 yn Sweden, lle sgoriodd ddwy gôl dyngedfennol wrth i Gymru gyrraedd rownd yr wyth olaf cyn colli i’r enillwyr, Brasil; priododd Esme Thomas o Abertawe ar 13 Mehefin 1953, dau fab, John a David; 782 o ymddangosiadau i glybiau’r Gynghrair ym mhob cystadleuaeth a 284 o goliau; Swansea Town 1947–58, 358 ymddangosiad a 134 gôl; Newcastle United o Hydref 1958 am £28,000, lle’r oedd yn uchel ei barch, 154 gêm a 51 gôl; Dinas Caerdydd 1962–65, 127 gêm a 47 gôl; yn ôl i Abertawe yn 1965 yn 35 oed, 143 ymddangosiad arall a 52 gôl; chwaraeodd bêl-droed y tu allan i’r gynghrair nes ei fod yn 50, gan orffen gyda Pontardawe Athletic; Personoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn BBC Cymru 1962; MBE ym mis Ionawr 1966 am wasanaeth i bêl-droed Cymru; cerflun efydd maint bywyd gan Michael Field, a gomisiynwyd gan gefnogwyr Abertawe, wedi’i ddadorchuddio y tu allan i Stadiwm Liberty ym mis Hydref 2005; Oriel Anfarwolion Genedlaethol Pêl-droed 2015; dyn swil a diymhongar, a ystyrid gan ei gyfoeswyr yn ŵr bonheddig go iawn; bu farw yn Llandeilo Ferwallt, Abertawe, ar 10 Gorffennaf 1997; daeth dros 500 o bobl i’w angladd.Ivor Allchurch ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Ivor John Allchurch (16 Hydref 1929 – 10 Gorffennaf 1997), pêl-droediwr o Gymru, a fagwyd yn Abertawe, brawd i Len Allchurch a oedd hefyd yn nhîm Cymru; chwaraeodd ran bwysig fel ymosodwr wrth i Gymru gyrraedd yr wyth olaf yng Nghwpan y Byd 1958; 68 cap dros ei wlad, record hyd 1986, pan dorrwyd hi gan Joey Jones; ymunodd â Newcastle United yn 1958 am £28,000; symudodd i Gaerdydd yn Awst 1962, gan sgorio yn ei gêm gyntaf, yn erbyn Newcastle United; prif sgoriwr Caerdydd yn 1963–64 a 1964–65; yn ddiweddarach chwaraewr-reolwr gyda Hwlffordd, gan orffen ei yrfa gyda Phontardawe.
Ef oedd Personoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn BBC Cymru yn 1962 a gwnaed ef yn MBE yn 1966. Yn ddyn swil a diymhongar, fe’i hystyrid gan bawb a chwaraeodd gydag ef yn ŵr bonheddig go iawn. Bu farw yn Llandeilo Ferwallt ar 10 Gorffennaf 1997. Yn 2005 cododd cefnogwyr Abertawe gerflun efydd maint bywyd ohono y tu allan i Stadiwm Liberty, ac mae rhai yn dal i gyffwrdd â’i esgid am lwc cyn gêm.FfynhonnellAllchurch, Ivor John (1929 – 1997), footballer ↗Richard E. Huws, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 16 Hydref 1929 yn 66 Waun-wen Road, Abertawe, chweched o saith plentyn Charles Wilfred Allchurch, ffwrneisiwr, a Mabel Sarah Miller; roedd ei frawd iau Len hefyd yn bêl-droediwr proffesiynol ac yn chwaraewr rhyngwladol dros Gymru; Ysgol Plasmarl hyd bedair ar ddeg, yna swydd swyddfa a gwaith yn borthor mewn marchnad bysgod; sylwodd Joe Sykes, sgowt a chyn-chwaraewr Swansea Town, arno a’i arwyddo’n brentis gan glwb ei dref yn 1944; gêm gyntaf i’r tîm cyntaf yn erbyn West Ham United yn Upton Park ar Ŵyl San Steffan 1949; mewnwr cain a greai gyfleoedd i eraill â’i basio treiddgar, gydag ergyd nerthol, yn enwedig â’i droed chwith; ni fydd y rhai a’i gwelodd yn chwarae byth yn anghofio’r ffordd y llithrai’n ddiymdrech heibio i’w wrthwynebwyr syn; gyda’i fwng o wallt golau daeth ‘Bachgen Euraid’ pêl-droed Cymru yn arwr cenedlaethol, a chydnabyddid ef yn gyffredinol yn un o’r pêl-droedwyr mwyaf dawnus i gynrychioli ei wlad; cap cyntaf ym mis Tachwedd 1950; 68 ymddangosiad dros Gymru, 23 gôl; yr uchafbwynt oedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd 1958 yn Sweden, lle sgoriodd ddwy gôl dyngedfennol wrth i Gymru gyrraedd rownd yr wyth olaf cyn colli i’r enillwyr, Brasil; priododd Esme Thomas o Abertawe ar 13 Mehefin 1953, dau fab, John a David; 782 o ymddangosiadau i glybiau’r Gynghrair ym mhob cystadleuaeth a 284 o goliau; Swansea Town 1947–58, 358 ymddangosiad a 134 gôl; Newcastle United o Hydref 1958 am £28,000, lle’r oedd yn uchel ei barch, 154 gêm a 51 gôl; Dinas Caerdydd 1962–65, 127 gêm a 47 gôl; yn ôl i Abertawe yn 1965 yn 35 oed, 143 ymddangosiad arall a 52 gôl; chwaraeodd bêl-droed y tu allan i’r gynghrair nes ei fod yn 50, gan orffen gyda Pontardawe Athletic; Personoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn BBC Cymru 1962; MBE ym mis Ionawr 1966 am wasanaeth i bêl-droed Cymru; cerflun efydd maint bywyd gan Michael Field, a gomisiynwyd gan gefnogwyr Abertawe, wedi’i ddadorchuddio y tu allan i Stadiwm Liberty ym mis Hydref 2005; Oriel Anfarwolion Genedlaethol Pêl-droed 2015; dyn swil a diymhongar, a ystyrid gan ei gyfoeswyr yn ŵr bonheddig go iawn; bu farw yn Llandeilo Ferwallt, Abertawe, ar 10 Gorffennaf 1997; daeth dros 500 o bobl i’w angladd.
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf