Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1930–2013
Y maswr o Drebanog a ddisgleiriodd i Gymru a’r Llewod yn Ne Affrica yn 1955, ac y disgrifiodd ei lais y cais enwocaf mewn rygbi.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Roedd Cliff Morgan o Drebanog yn un o feswyr mawr rygbi: enillydd y Gamp Lawn, capten Cymru, a Morgan the Magnificent i’r De Affricaniaid a’i gwelodd yn arwain y Llewod yn 1955. Wedyn daeth ei lais cynnes yn llais chwaraeon ar y BBC, a chofir o hyd ei sylwebaeth ar gais enwog y Barbariaid yn 1973.FfynonellauMorgan, Clifford (Cliff) Isaac (1930 – 2013), rugby player, sports writer and broadcaster, media executive ↗David Brayley, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1930 yn 159 Top Trebanog Road, Trebanog, yn y Rhondda, unig blentyn Clifford Morgan, glöwr a phêl-droediwr dawnus, ac Edna May Thomas; dysgodd Gymraeg gan ei dad ac roedd yn siaradwr rhugl; Ysgol Iau Gellidawel, Tonyrefail, ac Ysgol Ramadeg Tonyrefail; angerdd am gerddoriaeth, yn canu’r piano ac yn cymryd rhan yn eisteddfodau’r ysgol; yn 17 yn ail denor yng Nghôr Cymysg Porth a’r Cylch gyda’i dad, a enillodd ddwywaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, Dolgellau 1949 ac Aberystwyth 1951; dechreuodd chwarae rygbi yn 16 dan yr hyfforddwr Ned Gribble, a’i symudodd i safle’r maswr ac a luniodd ei gêm â’i gred mewn pasio a rhedeg, byth cicio, fel na chiciodd gôl adlam erioed mewn rygbi rhyngwladol; dau gap Ysgolion Uwchradd Cymru 1948–49; ymunodd â Chlwb Rygbi Caerdydd; oherwydd ei daldra byr gofalwyd amdano ar y cae gan Rex Willis, Jack Matthews a Bleddyn Williams; chwaraeodd gyntaf dros Gymru yn 20 oed yn erbyn Iwerddon ym Mharc yr Arfau ar 10 Mawrth 1951; pan gyhoeddwyd y tîm, roedd torf gyda baneri yn ei ddisgwyl yn Nhrebanog, a daeth hyd yn oed gyrrwr y bws allan i ysgwyd ei law; yn 1952 ysbrydolodd Gymru i fuddugoliaethau dros Loegr, yr Alban ac Iwerddon; gwrthododd gynigion dro ar ôl tro gan glwb Rygbi’r Gynghrair Wigan; 29 cap dros Gymru, 1951–58, record i faswr Cymru am 37 mlynedd nes i Neil Jenkins ei thorri yn 1996; tri chais dros Gymru; yn y tîm a gurodd y Crysau Duon yn 1953, y Gamp Lawn yn 1952, cyd-bencampwyr 1954 a 1955, capten Cymru i’r bencampwriaeth yn llwyr yn 1956; gyda Bective Rangers yn Iwerddon helpodd ennill Cwpan Leinster yn 1955; priododd Nuala Martin ar 17 Rhagfyr 1955, dau blentyn, Catherine a Nicholas; ar daith y Llewod i Dde Affrica yn 1955 ef oedd arweinydd y côr, yn dysgu caneuon y pedair gwlad a De Affrica i’r garfan, gan ysgrifennu’r geiriau Cymraeg ar fwrdd du; sefydlodd y daith ei enw ymhlith y chwaraewyr rhyngwladol gwirioneddol fawr; sgoriodd gais cyntaf y daith; credai mewn rygbi mentrus, ‘because when you play safe the game is impoverished’; arweiniodd y Llewod i fuddugoliaeth 9–6 yn y Trydydd Prawf yn Pretoria; ymddeolodd ym Mawrth 1958; 38 cais mewn 202 gêm i Gaerdydd, a gurodd Seland Newydd yn 1953 ac Awstralia yn 1957; pedwar cap i’r Llewod; wedi ei gêm olaf dros Gymru gwahoddodd Hywel Davies o BBC Cymru ef i fyd darlledu.Cliff Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Clifford Isaac Morgan (7 Ebrill 1930 – 29 Awst 2013), chwaraewr rygbi’r undeb o Gymro i Gaerdydd gyda 29 cap dros Gymru rhwng 1951 a 1958, yna darlledwr, gwneuthurwr rhaglenni a phennaeth yn y BBC; o deulu glofaol yn Nhrebanog; â chydbwysedd a chryfder naturiol a chyflymder tanbaid; galwyd Bective Rangers yn ‘Morgan Rangers’; cap cyntaf yn erbyn Iwerddon yn 1951, gyferbyn â’i arwr Jack Kyle; yn nhîm y Gamp Lawn 1952; yn 1953 ysbrydolodd Gaerdydd a Chymru i fuddugoliaethau hanesyddol dros y Crysau Duon; capten Cymru yn 1956; ar daith y Llewod 1955 helpodd ei gais yn y prawf cyntaf yn Ellis Park, o flaen torf o 100,000, record byd ar y pryd, i ennill 23–22; fel capten yn y trydydd prawf yn Pretoria ysbrydolodd fuddugoliaeth 9–6; galwodd papurau newydd De Affrica ef yn ‘Morgan the Magnificent’, ac adwaenir y daith yno o hyd fel ‘taith Cliff Morgan’; ymunodd â BBC Cymru yn Drefnydd Chwaraeon yn 1960; golygydd This Week ar ITV; cynhyrchodd Grandstand a Sportsnight; capten tîm ar A Question of Sport o 1970; fe’i cofir am byth am ei sylwebaeth ar gêm y Barbariaid yn erbyn y Crysau Duon yng Nghaerdydd yn 1973, ‘that try, that golden try’; Pennaeth Chwaraeon Radio a Darllediadau Allanol y BBC 1974, Pennaeth Chwaraeon Teledu a Darllediadau Allanol y BBC 1976–87; Sport on Four ar Radio 4, 1987–98, ei lais cynnes, melodaidd; hunangofiant Beyond the Fields of Play (1996); bu farw yn Bembridge, Ynys Wyth, ar 29 Awst 2013; ymhlith aelodau cyntaf Oriel Anfarwolion Rygbi Rhyngwladol yn 1997 ac Oriel Anfarwolion yr IRB yn 2009; OBE a CVO am ei gyfraniad i ddarlledu.
| Ganed | 7 Ebrill 1930, Top Trebanog Road, Trebanog, Rhondda |
|---|---|
| Safle | Maswr |
| Clwb | Caerdydd: 202 gêm, 38 cais |
| Cymru | 29 cap, 1951 hyd 1958; capten 1956 |
| Llewod | De Affrica 1955; capten yn y Trydydd Prawf |
| Darlledu | Pennaeth Chwaraeon Teledu’r BBC, 1976 hyd 1987 |
| Bu farw | 29 Awst 2013 |
Ganed Clifford Isaac Morgan yn 159 Top Trebanog Road, Trebanog, ar 7 Ebrill 1930, unig blentyn Clifford Morgan, glöwr a phêl-droediwr da, a’i wraig Edna May. Saesneg oedd iaith yr aelwyd, ond dysgodd Gymraeg gan ei dad a’i siarad yn rhugl.FfynonellauMorgan, Clifford (Cliff) Isaac (1930 – 2013), rugby player, sports writer and broadcaster, media executive ↗David Brayley, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1930 yn 159 Top Trebanog Road, Trebanog, yn y Rhondda, unig blentyn Clifford Morgan, glöwr a phêl-droediwr dawnus, ac Edna May Thomas; dysgodd Gymraeg gan ei dad ac roedd yn siaradwr rhugl; Ysgol Iau Gellidawel, Tonyrefail, ac Ysgol Ramadeg Tonyrefail; angerdd am gerddoriaeth, yn canu’r piano ac yn cymryd rhan yn eisteddfodau’r ysgol; yn 17 yn ail denor yng Nghôr Cymysg Porth a’r Cylch gyda’i dad, a enillodd ddwywaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, Dolgellau 1949 ac Aberystwyth 1951; dechreuodd chwarae rygbi yn 16 dan yr hyfforddwr Ned Gribble, a’i symudodd i safle’r maswr ac a luniodd ei gêm â’i gred mewn pasio a rhedeg, byth cicio, fel na chiciodd gôl adlam erioed mewn rygbi rhyngwladol; dau gap Ysgolion Uwchradd Cymru 1948–49; ymunodd â Chlwb Rygbi Caerdydd; oherwydd ei daldra byr gofalwyd amdano ar y cae gan Rex Willis, Jack Matthews a Bleddyn Williams; chwaraeodd gyntaf dros Gymru yn 20 oed yn erbyn Iwerddon ym Mharc yr Arfau ar 10 Mawrth 1951; pan gyhoeddwyd y tîm, roedd torf gyda baneri yn ei ddisgwyl yn Nhrebanog, a daeth hyd yn oed gyrrwr y bws allan i ysgwyd ei law; yn 1952 ysbrydolodd Gymru i fuddugoliaethau dros Loegr, yr Alban ac Iwerddon; gwrthododd gynigion dro ar ôl tro gan glwb Rygbi’r Gynghrair Wigan; 29 cap dros Gymru, 1951–58, record i faswr Cymru am 37 mlynedd nes i Neil Jenkins ei thorri yn 1996; tri chais dros Gymru; yn y tîm a gurodd y Crysau Duon yn 1953, y Gamp Lawn yn 1952, cyd-bencampwyr 1954 a 1955, capten Cymru i’r bencampwriaeth yn llwyr yn 1956; gyda Bective Rangers yn Iwerddon helpodd ennill Cwpan Leinster yn 1955; priododd Nuala Martin ar 17 Rhagfyr 1955, dau blentyn, Catherine a Nicholas; ar daith y Llewod i Dde Affrica yn 1955 ef oedd arweinydd y côr, yn dysgu caneuon y pedair gwlad a De Affrica i’r garfan, gan ysgrifennu’r geiriau Cymraeg ar fwrdd du; sefydlodd y daith ei enw ymhlith y chwaraewyr rhyngwladol gwirioneddol fawr; sgoriodd gais cyntaf y daith; credai mewn rygbi mentrus, ‘because when you play safe the game is impoverished’; arweiniodd y Llewod i fuddugoliaeth 9–6 yn y Trydydd Prawf yn Pretoria; ymddeolodd ym Mawrth 1958; 38 cais mewn 202 gêm i Gaerdydd, a gurodd Seland Newydd yn 1953 ac Awstralia yn 1957; pedwar cap i’r Llewod; wedi ei gêm olaf dros Gymru gwahoddodd Hywel Davies o BBC Cymru ef i fyd darlledu.Cliff Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Clifford Isaac Morgan (7 Ebrill 1930 – 29 Awst 2013), chwaraewr rygbi’r undeb o Gymro i Gaerdydd gyda 29 cap dros Gymru rhwng 1951 a 1958, yna darlledwr, gwneuthurwr rhaglenni a phennaeth yn y BBC; o deulu glofaol yn Nhrebanog; â chydbwysedd a chryfder naturiol a chyflymder tanbaid; galwyd Bective Rangers yn ‘Morgan Rangers’; cap cyntaf yn erbyn Iwerddon yn 1951, gyferbyn â’i arwr Jack Kyle; yn nhîm y Gamp Lawn 1952; yn 1953 ysbrydolodd Gaerdydd a Chymru i fuddugoliaethau hanesyddol dros y Crysau Duon; capten Cymru yn 1956; ar daith y Llewod 1955 helpodd ei gais yn y prawf cyntaf yn Ellis Park, o flaen torf o 100,000, record byd ar y pryd, i ennill 23–22; fel capten yn y trydydd prawf yn Pretoria ysbrydolodd fuddugoliaeth 9–6; galwodd papurau newydd De Affrica ef yn ‘Morgan the Magnificent’, ac adwaenir y daith yno o hyd fel ‘taith Cliff Morgan’; ymunodd â BBC Cymru yn Drefnydd Chwaraeon yn 1960; golygydd This Week ar ITV; cynhyrchodd Grandstand a Sportsnight; capten tîm ar A Question of Sport o 1970; fe’i cofir am byth am ei sylwebaeth ar gêm y Barbariaid yn erbyn y Crysau Duon yng Nghaerdydd yn 1973, ‘that try, that golden try’; Pennaeth Chwaraeon Radio a Darllediadau Allanol y BBC 1974, Pennaeth Chwaraeon Teledu a Darllediadau Allanol y BBC 1976–87; Sport on Four ar Radio 4, 1987–98, ei lais cynnes, melodaidd; hunangofiant Beyond the Fields of Play (1996); bu farw yn Bembridge, Ynys Wyth, ar 29 Awst 2013; ymhlith aelodau cyntaf Oriel Anfarwolion Rygbi Rhyngwladol yn 1997 ac Oriel Anfarwolion yr IRB yn 2009; OBE a CVO am ei gyfraniad i ddarlledu.
Carai gerddoriaeth, canai’r piano a chymerai ran yn eisteddfodau’r ysgol. Yn ddwy ar bymtheg canai’n ail denor wrth ochr ei dad yng Nghôr Cymysg Porth a’r Cylch, a enillodd yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Nolgellau yn 1949 ac Aberystwyth yn 1951.FfynhonnellMorgan, Clifford (Cliff) Isaac (1930 – 2013), rugby player, sports writer and broadcaster, media executive ↗David Brayley, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1930 yn 159 Top Trebanog Road, Trebanog, yn y Rhondda, unig blentyn Clifford Morgan, glöwr a phêl-droediwr dawnus, ac Edna May Thomas; dysgodd Gymraeg gan ei dad ac roedd yn siaradwr rhugl; Ysgol Iau Gellidawel, Tonyrefail, ac Ysgol Ramadeg Tonyrefail; angerdd am gerddoriaeth, yn canu’r piano ac yn cymryd rhan yn eisteddfodau’r ysgol; yn 17 yn ail denor yng Nghôr Cymysg Porth a’r Cylch gyda’i dad, a enillodd ddwywaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, Dolgellau 1949 ac Aberystwyth 1951; dechreuodd chwarae rygbi yn 16 dan yr hyfforddwr Ned Gribble, a’i symudodd i safle’r maswr ac a luniodd ei gêm â’i gred mewn pasio a rhedeg, byth cicio, fel na chiciodd gôl adlam erioed mewn rygbi rhyngwladol; dau gap Ysgolion Uwchradd Cymru 1948–49; ymunodd â Chlwb Rygbi Caerdydd; oherwydd ei daldra byr gofalwyd amdano ar y cae gan Rex Willis, Jack Matthews a Bleddyn Williams; chwaraeodd gyntaf dros Gymru yn 20 oed yn erbyn Iwerddon ym Mharc yr Arfau ar 10 Mawrth 1951; pan gyhoeddwyd y tîm, roedd torf gyda baneri yn ei ddisgwyl yn Nhrebanog, a daeth hyd yn oed gyrrwr y bws allan i ysgwyd ei law; yn 1952 ysbrydolodd Gymru i fuddugoliaethau dros Loegr, yr Alban ac Iwerddon; gwrthododd gynigion dro ar ôl tro gan glwb Rygbi’r Gynghrair Wigan; 29 cap dros Gymru, 1951–58, record i faswr Cymru am 37 mlynedd nes i Neil Jenkins ei thorri yn 1996; tri chais dros Gymru; yn y tîm a gurodd y Crysau Duon yn 1953, y Gamp Lawn yn 1952, cyd-bencampwyr 1954 a 1955, capten Cymru i’r bencampwriaeth yn llwyr yn 1956; gyda Bective Rangers yn Iwerddon helpodd ennill Cwpan Leinster yn 1955; priododd Nuala Martin ar 17 Rhagfyr 1955, dau blentyn, Catherine a Nicholas; ar daith y Llewod i Dde Affrica yn 1955 ef oedd arweinydd y côr, yn dysgu caneuon y pedair gwlad a De Affrica i’r garfan, gan ysgrifennu’r geiriau Cymraeg ar fwrdd du; sefydlodd y daith ei enw ymhlith y chwaraewyr rhyngwladol gwirioneddol fawr; sgoriodd gais cyntaf y daith; credai mewn rygbi mentrus, ‘because when you play safe the game is impoverished’; arweiniodd y Llewod i fuddugoliaeth 9–6 yn y Trydydd Prawf yn Pretoria; ymddeolodd ym Mawrth 1958; 38 cais mewn 202 gêm i Gaerdydd, a gurodd Seland Newydd yn 1953 ac Awstralia yn 1957; pedwar cap i’r Llewod; wedi ei gêm olaf dros Gymru gwahoddodd Hywel Davies o BBC Cymru ef i fyd darlledu.
Yn Ysgol Ramadeg Tonyrefail ni ddechreuodd chwarae rygbi nes ei fod yn un ar bymtheg. Symudodd ei athro Ned Gribble ef i safle’r maswr a’i ddysgu i basio a rhedeg yn hytrach na chicio, ac ni chiciodd Morgan gôl adlam erioed dros Gymru. Aeth yn syth o’r ysgol i Gaerdydd yn 1949, lle gofalodd Rex Willis, Jack Matthews a Bleddyn Williams am y gŵr ifanc bychan ar y cae.FfynonellauMorgan, Clifford (Cliff) Isaac (1930 – 2013), rugby player, sports writer and broadcaster, media executive ↗David Brayley, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1930 yn 159 Top Trebanog Road, Trebanog, yn y Rhondda, unig blentyn Clifford Morgan, glöwr a phêl-droediwr dawnus, ac Edna May Thomas; dysgodd Gymraeg gan ei dad ac roedd yn siaradwr rhugl; Ysgol Iau Gellidawel, Tonyrefail, ac Ysgol Ramadeg Tonyrefail; angerdd am gerddoriaeth, yn canu’r piano ac yn cymryd rhan yn eisteddfodau’r ysgol; yn 17 yn ail denor yng Nghôr Cymysg Porth a’r Cylch gyda’i dad, a enillodd ddwywaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, Dolgellau 1949 ac Aberystwyth 1951; dechreuodd chwarae rygbi yn 16 dan yr hyfforddwr Ned Gribble, a’i symudodd i safle’r maswr ac a luniodd ei gêm â’i gred mewn pasio a rhedeg, byth cicio, fel na chiciodd gôl adlam erioed mewn rygbi rhyngwladol; dau gap Ysgolion Uwchradd Cymru 1948–49; ymunodd â Chlwb Rygbi Caerdydd; oherwydd ei daldra byr gofalwyd amdano ar y cae gan Rex Willis, Jack Matthews a Bleddyn Williams; chwaraeodd gyntaf dros Gymru yn 20 oed yn erbyn Iwerddon ym Mharc yr Arfau ar 10 Mawrth 1951; pan gyhoeddwyd y tîm, roedd torf gyda baneri yn ei ddisgwyl yn Nhrebanog, a daeth hyd yn oed gyrrwr y bws allan i ysgwyd ei law; yn 1952 ysbrydolodd Gymru i fuddugoliaethau dros Loegr, yr Alban ac Iwerddon; gwrthododd gynigion dro ar ôl tro gan glwb Rygbi’r Gynghrair Wigan; 29 cap dros Gymru, 1951–58, record i faswr Cymru am 37 mlynedd nes i Neil Jenkins ei thorri yn 1996; tri chais dros Gymru; yn y tîm a gurodd y Crysau Duon yn 1953, y Gamp Lawn yn 1952, cyd-bencampwyr 1954 a 1955, capten Cymru i’r bencampwriaeth yn llwyr yn 1956; gyda Bective Rangers yn Iwerddon helpodd ennill Cwpan Leinster yn 1955; priododd Nuala Martin ar 17 Rhagfyr 1955, dau blentyn, Catherine a Nicholas; ar daith y Llewod i Dde Affrica yn 1955 ef oedd arweinydd y côr, yn dysgu caneuon y pedair gwlad a De Affrica i’r garfan, gan ysgrifennu’r geiriau Cymraeg ar fwrdd du; sefydlodd y daith ei enw ymhlith y chwaraewyr rhyngwladol gwirioneddol fawr; sgoriodd gais cyntaf y daith; credai mewn rygbi mentrus, ‘because when you play safe the game is impoverished’; arweiniodd y Llewod i fuddugoliaeth 9–6 yn y Trydydd Prawf yn Pretoria; ymddeolodd ym Mawrth 1958; 38 cais mewn 202 gêm i Gaerdydd, a gurodd Seland Newydd yn 1953 ac Awstralia yn 1957; pedwar cap i’r Llewod; wedi ei gêm olaf dros Gymru gwahoddodd Hywel Davies o BBC Cymru ef i fyd darlledu.Cliff Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Clifford Isaac Morgan (7 Ebrill 1930 – 29 Awst 2013), chwaraewr rygbi’r undeb o Gymro i Gaerdydd gyda 29 cap dros Gymru rhwng 1951 a 1958, yna darlledwr, gwneuthurwr rhaglenni a phennaeth yn y BBC; o deulu glofaol yn Nhrebanog; â chydbwysedd a chryfder naturiol a chyflymder tanbaid; galwyd Bective Rangers yn ‘Morgan Rangers’; cap cyntaf yn erbyn Iwerddon yn 1951, gyferbyn â’i arwr Jack Kyle; yn nhîm y Gamp Lawn 1952; yn 1953 ysbrydolodd Gaerdydd a Chymru i fuddugoliaethau hanesyddol dros y Crysau Duon; capten Cymru yn 1956; ar daith y Llewod 1955 helpodd ei gais yn y prawf cyntaf yn Ellis Park, o flaen torf o 100,000, record byd ar y pryd, i ennill 23–22; fel capten yn y trydydd prawf yn Pretoria ysbrydolodd fuddugoliaeth 9–6; galwodd papurau newydd De Affrica ef yn ‘Morgan the Magnificent’, ac adwaenir y daith yno o hyd fel ‘taith Cliff Morgan’; ymunodd â BBC Cymru yn Drefnydd Chwaraeon yn 1960; golygydd This Week ar ITV; cynhyrchodd Grandstand a Sportsnight; capten tîm ar A Question of Sport o 1970; fe’i cofir am byth am ei sylwebaeth ar gêm y Barbariaid yn erbyn y Crysau Duon yng Nghaerdydd yn 1973, ‘that try, that golden try’; Pennaeth Chwaraeon Radio a Darllediadau Allanol y BBC 1974, Pennaeth Chwaraeon Teledu a Darllediadau Allanol y BBC 1976–87; Sport on Four ar Radio 4, 1987–98, ei lais cynnes, melodaidd; hunangofiant Beyond the Fields of Play (1996); bu farw yn Bembridge, Ynys Wyth, ar 29 Awst 2013; ymhlith aelodau cyntaf Oriel Anfarwolion Rygbi Rhyngwladol yn 1997 ac Oriel Anfarwolion yr IRB yn 2009; OBE a CVO am ei gyfraniad i ddarlledu.
Enillodd ei gap cyntaf yn erbyn Iwerddon ym Mharc yr Arfau ar 10 Mawrth 1951, yn ugain oed. Pan gyhoeddwyd y tîm, roedd torf gyda baneri yn ei ddisgwyl yn Nhrebanog, a daeth hyd yn oed gyrrwr y bws allan i ysgwyd ei law. Yn 1952 ysbrydolodd Gymru i fuddugoliaethau dros Loegr, yr Alban ac Iwerddon ar y ffordd i’r Gamp Lawn.FfynonellauMorgan, Clifford (Cliff) Isaac (1930 – 2013), rugby player, sports writer and broadcaster, media executive ↗David Brayley, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1930 yn 159 Top Trebanog Road, Trebanog, yn y Rhondda, unig blentyn Clifford Morgan, glöwr a phêl-droediwr dawnus, ac Edna May Thomas; dysgodd Gymraeg gan ei dad ac roedd yn siaradwr rhugl; Ysgol Iau Gellidawel, Tonyrefail, ac Ysgol Ramadeg Tonyrefail; angerdd am gerddoriaeth, yn canu’r piano ac yn cymryd rhan yn eisteddfodau’r ysgol; yn 17 yn ail denor yng Nghôr Cymysg Porth a’r Cylch gyda’i dad, a enillodd ddwywaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, Dolgellau 1949 ac Aberystwyth 1951; dechreuodd chwarae rygbi yn 16 dan yr hyfforddwr Ned Gribble, a’i symudodd i safle’r maswr ac a luniodd ei gêm â’i gred mewn pasio a rhedeg, byth cicio, fel na chiciodd gôl adlam erioed mewn rygbi rhyngwladol; dau gap Ysgolion Uwchradd Cymru 1948–49; ymunodd â Chlwb Rygbi Caerdydd; oherwydd ei daldra byr gofalwyd amdano ar y cae gan Rex Willis, Jack Matthews a Bleddyn Williams; chwaraeodd gyntaf dros Gymru yn 20 oed yn erbyn Iwerddon ym Mharc yr Arfau ar 10 Mawrth 1951; pan gyhoeddwyd y tîm, roedd torf gyda baneri yn ei ddisgwyl yn Nhrebanog, a daeth hyd yn oed gyrrwr y bws allan i ysgwyd ei law; yn 1952 ysbrydolodd Gymru i fuddugoliaethau dros Loegr, yr Alban ac Iwerddon; gwrthododd gynigion dro ar ôl tro gan glwb Rygbi’r Gynghrair Wigan; 29 cap dros Gymru, 1951–58, record i faswr Cymru am 37 mlynedd nes i Neil Jenkins ei thorri yn 1996; tri chais dros Gymru; yn y tîm a gurodd y Crysau Duon yn 1953, y Gamp Lawn yn 1952, cyd-bencampwyr 1954 a 1955, capten Cymru i’r bencampwriaeth yn llwyr yn 1956; gyda Bective Rangers yn Iwerddon helpodd ennill Cwpan Leinster yn 1955; priododd Nuala Martin ar 17 Rhagfyr 1955, dau blentyn, Catherine a Nicholas; ar daith y Llewod i Dde Affrica yn 1955 ef oedd arweinydd y côr, yn dysgu caneuon y pedair gwlad a De Affrica i’r garfan, gan ysgrifennu’r geiriau Cymraeg ar fwrdd du; sefydlodd y daith ei enw ymhlith y chwaraewyr rhyngwladol gwirioneddol fawr; sgoriodd gais cyntaf y daith; credai mewn rygbi mentrus, ‘because when you play safe the game is impoverished’; arweiniodd y Llewod i fuddugoliaeth 9–6 yn y Trydydd Prawf yn Pretoria; ymddeolodd ym Mawrth 1958; 38 cais mewn 202 gêm i Gaerdydd, a gurodd Seland Newydd yn 1953 ac Awstralia yn 1957; pedwar cap i’r Llewod; wedi ei gêm olaf dros Gymru gwahoddodd Hywel Davies o BBC Cymru ef i fyd darlledu.Cliff Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Clifford Isaac Morgan (7 Ebrill 1930 – 29 Awst 2013), chwaraewr rygbi’r undeb o Gymro i Gaerdydd gyda 29 cap dros Gymru rhwng 1951 a 1958, yna darlledwr, gwneuthurwr rhaglenni a phennaeth yn y BBC; o deulu glofaol yn Nhrebanog; â chydbwysedd a chryfder naturiol a chyflymder tanbaid; galwyd Bective Rangers yn ‘Morgan Rangers’; cap cyntaf yn erbyn Iwerddon yn 1951, gyferbyn â’i arwr Jack Kyle; yn nhîm y Gamp Lawn 1952; yn 1953 ysbrydolodd Gaerdydd a Chymru i fuddugoliaethau hanesyddol dros y Crysau Duon; capten Cymru yn 1956; ar daith y Llewod 1955 helpodd ei gais yn y prawf cyntaf yn Ellis Park, o flaen torf o 100,000, record byd ar y pryd, i ennill 23–22; fel capten yn y trydydd prawf yn Pretoria ysbrydolodd fuddugoliaeth 9–6; galwodd papurau newydd De Affrica ef yn ‘Morgan the Magnificent’, ac adwaenir y daith yno o hyd fel ‘taith Cliff Morgan’; ymunodd â BBC Cymru yn Drefnydd Chwaraeon yn 1960; golygydd This Week ar ITV; cynhyrchodd Grandstand a Sportsnight; capten tîm ar A Question of Sport o 1970; fe’i cofir am byth am ei sylwebaeth ar gêm y Barbariaid yn erbyn y Crysau Duon yng Nghaerdydd yn 1973, ‘that try, that golden try’; Pennaeth Chwaraeon Radio a Darllediadau Allanol y BBC 1974, Pennaeth Chwaraeon Teledu a Darllediadau Allanol y BBC 1976–87; Sport on Four ar Radio 4, 1987–98, ei lais cynnes, melodaidd; hunangofiant Beyond the Fields of Play (1996); bu farw yn Bembridge, Ynys Wyth, ar 29 Awst 2013; ymhlith aelodau cyntaf Oriel Anfarwolion Rygbi Rhyngwladol yn 1997 ac Oriel Anfarwolion yr IRB yn 2009; OBE a CVO am ei gyfraniad i ddarlledu.
Yn 1953 helpodd Gaerdydd a Chymru i guro’r Crysau Duon, ac yn 1956 arweiniodd Gymru yn gapten i’r bencampwriaeth. Enillodd 29 cap, record i faswr Cymru a safodd am dri deg saith o flynyddoedd.FfynonellauMorgan, Clifford (Cliff) Isaac (1930 – 2013), rugby player, sports writer and broadcaster, media executive ↗David Brayley, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1930 yn 159 Top Trebanog Road, Trebanog, yn y Rhondda, unig blentyn Clifford Morgan, glöwr a phêl-droediwr dawnus, ac Edna May Thomas; dysgodd Gymraeg gan ei dad ac roedd yn siaradwr rhugl; Ysgol Iau Gellidawel, Tonyrefail, ac Ysgol Ramadeg Tonyrefail; angerdd am gerddoriaeth, yn canu’r piano ac yn cymryd rhan yn eisteddfodau’r ysgol; yn 17 yn ail denor yng Nghôr Cymysg Porth a’r Cylch gyda’i dad, a enillodd ddwywaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, Dolgellau 1949 ac Aberystwyth 1951; dechreuodd chwarae rygbi yn 16 dan yr hyfforddwr Ned Gribble, a’i symudodd i safle’r maswr ac a luniodd ei gêm â’i gred mewn pasio a rhedeg, byth cicio, fel na chiciodd gôl adlam erioed mewn rygbi rhyngwladol; dau gap Ysgolion Uwchradd Cymru 1948–49; ymunodd â Chlwb Rygbi Caerdydd; oherwydd ei daldra byr gofalwyd amdano ar y cae gan Rex Willis, Jack Matthews a Bleddyn Williams; chwaraeodd gyntaf dros Gymru yn 20 oed yn erbyn Iwerddon ym Mharc yr Arfau ar 10 Mawrth 1951; pan gyhoeddwyd y tîm, roedd torf gyda baneri yn ei ddisgwyl yn Nhrebanog, a daeth hyd yn oed gyrrwr y bws allan i ysgwyd ei law; yn 1952 ysbrydolodd Gymru i fuddugoliaethau dros Loegr, yr Alban ac Iwerddon; gwrthododd gynigion dro ar ôl tro gan glwb Rygbi’r Gynghrair Wigan; 29 cap dros Gymru, 1951–58, record i faswr Cymru am 37 mlynedd nes i Neil Jenkins ei thorri yn 1996; tri chais dros Gymru; yn y tîm a gurodd y Crysau Duon yn 1953, y Gamp Lawn yn 1952, cyd-bencampwyr 1954 a 1955, capten Cymru i’r bencampwriaeth yn llwyr yn 1956; gyda Bective Rangers yn Iwerddon helpodd ennill Cwpan Leinster yn 1955; priododd Nuala Martin ar 17 Rhagfyr 1955, dau blentyn, Catherine a Nicholas; ar daith y Llewod i Dde Affrica yn 1955 ef oedd arweinydd y côr, yn dysgu caneuon y pedair gwlad a De Affrica i’r garfan, gan ysgrifennu’r geiriau Cymraeg ar fwrdd du; sefydlodd y daith ei enw ymhlith y chwaraewyr rhyngwladol gwirioneddol fawr; sgoriodd gais cyntaf y daith; credai mewn rygbi mentrus, ‘because when you play safe the game is impoverished’; arweiniodd y Llewod i fuddugoliaeth 9–6 yn y Trydydd Prawf yn Pretoria; ymddeolodd ym Mawrth 1958; 38 cais mewn 202 gêm i Gaerdydd, a gurodd Seland Newydd yn 1953 ac Awstralia yn 1957; pedwar cap i’r Llewod; wedi ei gêm olaf dros Gymru gwahoddodd Hywel Davies o BBC Cymru ef i fyd darlledu.Cliff Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Clifford Isaac Morgan (7 Ebrill 1930 – 29 Awst 2013), chwaraewr rygbi’r undeb o Gymro i Gaerdydd gyda 29 cap dros Gymru rhwng 1951 a 1958, yna darlledwr, gwneuthurwr rhaglenni a phennaeth yn y BBC; o deulu glofaol yn Nhrebanog; â chydbwysedd a chryfder naturiol a chyflymder tanbaid; galwyd Bective Rangers yn ‘Morgan Rangers’; cap cyntaf yn erbyn Iwerddon yn 1951, gyferbyn â’i arwr Jack Kyle; yn nhîm y Gamp Lawn 1952; yn 1953 ysbrydolodd Gaerdydd a Chymru i fuddugoliaethau hanesyddol dros y Crysau Duon; capten Cymru yn 1956; ar daith y Llewod 1955 helpodd ei gais yn y prawf cyntaf yn Ellis Park, o flaen torf o 100,000, record byd ar y pryd, i ennill 23–22; fel capten yn y trydydd prawf yn Pretoria ysbrydolodd fuddugoliaeth 9–6; galwodd papurau newydd De Affrica ef yn ‘Morgan the Magnificent’, ac adwaenir y daith yno o hyd fel ‘taith Cliff Morgan’; ymunodd â BBC Cymru yn Drefnydd Chwaraeon yn 1960; golygydd This Week ar ITV; cynhyrchodd Grandstand a Sportsnight; capten tîm ar A Question of Sport o 1970; fe’i cofir am byth am ei sylwebaeth ar gêm y Barbariaid yn erbyn y Crysau Duon yng Nghaerdydd yn 1973, ‘that try, that golden try’; Pennaeth Chwaraeon Radio a Darllediadau Allanol y BBC 1974, Pennaeth Chwaraeon Teledu a Darllediadau Allanol y BBC 1976–87; Sport on Four ar Radio 4, 1987–98, ei lais cynnes, melodaidd; hunangofiant Beyond the Fields of Play (1996); bu farw yn Bembridge, Ynys Wyth, ar 29 Awst 2013; ymhlith aelodau cyntaf Oriel Anfarwolion Rygbi Rhyngwladol yn 1997 ac Oriel Anfarwolion yr IRB yn 2009; OBE a CVO am ei gyfraniad i ddarlledu.
Ar daith y Llewod i Dde Affrica yn 1955 ef hefyd oedd arweinydd y côr, yn dysgu caneuon y pedair gwlad i’r garfan, a’r geiriau Cymraeg mewn sialc ar fwrdd du. Helpodd ei gais yn y prawf cyntaf yn Ellis Park, o flaen torf o 100,000, record byd, i ennill gêm gyffrous 23–22, ac fel capten yn y Trydydd Prawf yn Pretoria arweiniodd y Llewod i fuddugoliaeth 9–6.FfynonellauMorgan, Clifford (Cliff) Isaac (1930 – 2013), rugby player, sports writer and broadcaster, media executive ↗David Brayley, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1930 yn 159 Top Trebanog Road, Trebanog, yn y Rhondda, unig blentyn Clifford Morgan, glöwr a phêl-droediwr dawnus, ac Edna May Thomas; dysgodd Gymraeg gan ei dad ac roedd yn siaradwr rhugl; Ysgol Iau Gellidawel, Tonyrefail, ac Ysgol Ramadeg Tonyrefail; angerdd am gerddoriaeth, yn canu’r piano ac yn cymryd rhan yn eisteddfodau’r ysgol; yn 17 yn ail denor yng Nghôr Cymysg Porth a’r Cylch gyda’i dad, a enillodd ddwywaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, Dolgellau 1949 ac Aberystwyth 1951; dechreuodd chwarae rygbi yn 16 dan yr hyfforddwr Ned Gribble, a’i symudodd i safle’r maswr ac a luniodd ei gêm â’i gred mewn pasio a rhedeg, byth cicio, fel na chiciodd gôl adlam erioed mewn rygbi rhyngwladol; dau gap Ysgolion Uwchradd Cymru 1948–49; ymunodd â Chlwb Rygbi Caerdydd; oherwydd ei daldra byr gofalwyd amdano ar y cae gan Rex Willis, Jack Matthews a Bleddyn Williams; chwaraeodd gyntaf dros Gymru yn 20 oed yn erbyn Iwerddon ym Mharc yr Arfau ar 10 Mawrth 1951; pan gyhoeddwyd y tîm, roedd torf gyda baneri yn ei ddisgwyl yn Nhrebanog, a daeth hyd yn oed gyrrwr y bws allan i ysgwyd ei law; yn 1952 ysbrydolodd Gymru i fuddugoliaethau dros Loegr, yr Alban ac Iwerddon; gwrthododd gynigion dro ar ôl tro gan glwb Rygbi’r Gynghrair Wigan; 29 cap dros Gymru, 1951–58, record i faswr Cymru am 37 mlynedd nes i Neil Jenkins ei thorri yn 1996; tri chais dros Gymru; yn y tîm a gurodd y Crysau Duon yn 1953, y Gamp Lawn yn 1952, cyd-bencampwyr 1954 a 1955, capten Cymru i’r bencampwriaeth yn llwyr yn 1956; gyda Bective Rangers yn Iwerddon helpodd ennill Cwpan Leinster yn 1955; priododd Nuala Martin ar 17 Rhagfyr 1955, dau blentyn, Catherine a Nicholas; ar daith y Llewod i Dde Affrica yn 1955 ef oedd arweinydd y côr, yn dysgu caneuon y pedair gwlad a De Affrica i’r garfan, gan ysgrifennu’r geiriau Cymraeg ar fwrdd du; sefydlodd y daith ei enw ymhlith y chwaraewyr rhyngwladol gwirioneddol fawr; sgoriodd gais cyntaf y daith; credai mewn rygbi mentrus, ‘because when you play safe the game is impoverished’; arweiniodd y Llewod i fuddugoliaeth 9–6 yn y Trydydd Prawf yn Pretoria; ymddeolodd ym Mawrth 1958; 38 cais mewn 202 gêm i Gaerdydd, a gurodd Seland Newydd yn 1953 ac Awstralia yn 1957; pedwar cap i’r Llewod; wedi ei gêm olaf dros Gymru gwahoddodd Hywel Davies o BBC Cymru ef i fyd darlledu.Cliff Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Clifford Isaac Morgan (7 Ebrill 1930 – 29 Awst 2013), chwaraewr rygbi’r undeb o Gymro i Gaerdydd gyda 29 cap dros Gymru rhwng 1951 a 1958, yna darlledwr, gwneuthurwr rhaglenni a phennaeth yn y BBC; o deulu glofaol yn Nhrebanog; â chydbwysedd a chryfder naturiol a chyflymder tanbaid; galwyd Bective Rangers yn ‘Morgan Rangers’; cap cyntaf yn erbyn Iwerddon yn 1951, gyferbyn â’i arwr Jack Kyle; yn nhîm y Gamp Lawn 1952; yn 1953 ysbrydolodd Gaerdydd a Chymru i fuddugoliaethau hanesyddol dros y Crysau Duon; capten Cymru yn 1956; ar daith y Llewod 1955 helpodd ei gais yn y prawf cyntaf yn Ellis Park, o flaen torf o 100,000, record byd ar y pryd, i ennill 23–22; fel capten yn y trydydd prawf yn Pretoria ysbrydolodd fuddugoliaeth 9–6; galwodd papurau newydd De Affrica ef yn ‘Morgan the Magnificent’, ac adwaenir y daith yno o hyd fel ‘taith Cliff Morgan’; ymunodd â BBC Cymru yn Drefnydd Chwaraeon yn 1960; golygydd This Week ar ITV; cynhyrchodd Grandstand a Sportsnight; capten tîm ar A Question of Sport o 1970; fe’i cofir am byth am ei sylwebaeth ar gêm y Barbariaid yn erbyn y Crysau Duon yng Nghaerdydd yn 1973, ‘that try, that golden try’; Pennaeth Chwaraeon Radio a Darllediadau Allanol y BBC 1974, Pennaeth Chwaraeon Teledu a Darllediadau Allanol y BBC 1976–87; Sport on Four ar Radio 4, 1987–98, ei lais cynnes, melodaidd; hunangofiant Beyond the Fields of Play (1996); bu farw yn Bembridge, Ynys Wyth, ar 29 Awst 2013; ymhlith aelodau cyntaf Oriel Anfarwolion Rygbi Rhyngwladol yn 1997 ac Oriel Anfarwolion yr IRB yn 2009; OBE a CVO am ei gyfraniad i ddarlledu.
Galwodd papurau De Affrica ef yn Morgan the Magnificent, ac adwaenir y daith yno o hyd fel taith Cliff Morgan.FfynhonnellCliff Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Clifford Isaac Morgan (7 Ebrill 1930 – 29 Awst 2013), chwaraewr rygbi’r undeb o Gymro i Gaerdydd gyda 29 cap dros Gymru rhwng 1951 a 1958, yna darlledwr, gwneuthurwr rhaglenni a phennaeth yn y BBC; o deulu glofaol yn Nhrebanog; â chydbwysedd a chryfder naturiol a chyflymder tanbaid; galwyd Bective Rangers yn ‘Morgan Rangers’; cap cyntaf yn erbyn Iwerddon yn 1951, gyferbyn â’i arwr Jack Kyle; yn nhîm y Gamp Lawn 1952; yn 1953 ysbrydolodd Gaerdydd a Chymru i fuddugoliaethau hanesyddol dros y Crysau Duon; capten Cymru yn 1956; ar daith y Llewod 1955 helpodd ei gais yn y prawf cyntaf yn Ellis Park, o flaen torf o 100,000, record byd ar y pryd, i ennill 23–22; fel capten yn y trydydd prawf yn Pretoria ysbrydolodd fuddugoliaeth 9–6; galwodd papurau newydd De Affrica ef yn ‘Morgan the Magnificent’, ac adwaenir y daith yno o hyd fel ‘taith Cliff Morgan’; ymunodd â BBC Cymru yn Drefnydd Chwaraeon yn 1960; golygydd This Week ar ITV; cynhyrchodd Grandstand a Sportsnight; capten tîm ar A Question of Sport o 1970; fe’i cofir am byth am ei sylwebaeth ar gêm y Barbariaid yn erbyn y Crysau Duon yng Nghaerdydd yn 1973, ‘that try, that golden try’; Pennaeth Chwaraeon Radio a Darllediadau Allanol y BBC 1974, Pennaeth Chwaraeon Teledu a Darllediadau Allanol y BBC 1976–87; Sport on Four ar Radio 4, 1987–98, ei lais cynnes, melodaidd; hunangofiant Beyond the Fields of Play (1996); bu farw yn Bembridge, Ynys Wyth, ar 29 Awst 2013; ymhlith aelodau cyntaf Oriel Anfarwolion Rygbi Rhyngwladol yn 1997 ac Oriel Anfarwolion yr IRB yn 2009; OBE a CVO am ei gyfraniad i ddarlledu.
Pan chwaraei di’n saff, mae’r gêm yn dlotach.
Cliff Morgan
Yn 1955 priododd Nuala Martin; cawsant ddau o blant. Wedi ei gêm olaf dros Gymru yn 1958 ymunodd â BBC Cymru, ac yn 1960 daeth yn Drefnydd Chwaraeon. Aeth ymlaen i olygu This Week i ITV, i gynhyrchu Grandstand, ac o 1970 i fod yn gapten tîm ar A Question of Sport. Cofir o hyd ei sylwebaeth ar y Barbariaid yn erbyn y Crysau Duon yng Nghaerdydd yn 1973, ar y cais euraid hwnnw.FfynonellauMorgan, Clifford (Cliff) Isaac (1930 – 2013), rugby player, sports writer and broadcaster, media executive ↗David Brayley, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1930 yn 159 Top Trebanog Road, Trebanog, yn y Rhondda, unig blentyn Clifford Morgan, glöwr a phêl-droediwr dawnus, ac Edna May Thomas; dysgodd Gymraeg gan ei dad ac roedd yn siaradwr rhugl; Ysgol Iau Gellidawel, Tonyrefail, ac Ysgol Ramadeg Tonyrefail; angerdd am gerddoriaeth, yn canu’r piano ac yn cymryd rhan yn eisteddfodau’r ysgol; yn 17 yn ail denor yng Nghôr Cymysg Porth a’r Cylch gyda’i dad, a enillodd ddwywaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, Dolgellau 1949 ac Aberystwyth 1951; dechreuodd chwarae rygbi yn 16 dan yr hyfforddwr Ned Gribble, a’i symudodd i safle’r maswr ac a luniodd ei gêm â’i gred mewn pasio a rhedeg, byth cicio, fel na chiciodd gôl adlam erioed mewn rygbi rhyngwladol; dau gap Ysgolion Uwchradd Cymru 1948–49; ymunodd â Chlwb Rygbi Caerdydd; oherwydd ei daldra byr gofalwyd amdano ar y cae gan Rex Willis, Jack Matthews a Bleddyn Williams; chwaraeodd gyntaf dros Gymru yn 20 oed yn erbyn Iwerddon ym Mharc yr Arfau ar 10 Mawrth 1951; pan gyhoeddwyd y tîm, roedd torf gyda baneri yn ei ddisgwyl yn Nhrebanog, a daeth hyd yn oed gyrrwr y bws allan i ysgwyd ei law; yn 1952 ysbrydolodd Gymru i fuddugoliaethau dros Loegr, yr Alban ac Iwerddon; gwrthododd gynigion dro ar ôl tro gan glwb Rygbi’r Gynghrair Wigan; 29 cap dros Gymru, 1951–58, record i faswr Cymru am 37 mlynedd nes i Neil Jenkins ei thorri yn 1996; tri chais dros Gymru; yn y tîm a gurodd y Crysau Duon yn 1953, y Gamp Lawn yn 1952, cyd-bencampwyr 1954 a 1955, capten Cymru i’r bencampwriaeth yn llwyr yn 1956; gyda Bective Rangers yn Iwerddon helpodd ennill Cwpan Leinster yn 1955; priododd Nuala Martin ar 17 Rhagfyr 1955, dau blentyn, Catherine a Nicholas; ar daith y Llewod i Dde Affrica yn 1955 ef oedd arweinydd y côr, yn dysgu caneuon y pedair gwlad a De Affrica i’r garfan, gan ysgrifennu’r geiriau Cymraeg ar fwrdd du; sefydlodd y daith ei enw ymhlith y chwaraewyr rhyngwladol gwirioneddol fawr; sgoriodd gais cyntaf y daith; credai mewn rygbi mentrus, ‘because when you play safe the game is impoverished’; arweiniodd y Llewod i fuddugoliaeth 9–6 yn y Trydydd Prawf yn Pretoria; ymddeolodd ym Mawrth 1958; 38 cais mewn 202 gêm i Gaerdydd, a gurodd Seland Newydd yn 1953 ac Awstralia yn 1957; pedwar cap i’r Llewod; wedi ei gêm olaf dros Gymru gwahoddodd Hywel Davies o BBC Cymru ef i fyd darlledu.Cliff Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Clifford Isaac Morgan (7 Ebrill 1930 – 29 Awst 2013), chwaraewr rygbi’r undeb o Gymro i Gaerdydd gyda 29 cap dros Gymru rhwng 1951 a 1958, yna darlledwr, gwneuthurwr rhaglenni a phennaeth yn y BBC; o deulu glofaol yn Nhrebanog; â chydbwysedd a chryfder naturiol a chyflymder tanbaid; galwyd Bective Rangers yn ‘Morgan Rangers’; cap cyntaf yn erbyn Iwerddon yn 1951, gyferbyn â’i arwr Jack Kyle; yn nhîm y Gamp Lawn 1952; yn 1953 ysbrydolodd Gaerdydd a Chymru i fuddugoliaethau hanesyddol dros y Crysau Duon; capten Cymru yn 1956; ar daith y Llewod 1955 helpodd ei gais yn y prawf cyntaf yn Ellis Park, o flaen torf o 100,000, record byd ar y pryd, i ennill 23–22; fel capten yn y trydydd prawf yn Pretoria ysbrydolodd fuddugoliaeth 9–6; galwodd papurau newydd De Affrica ef yn ‘Morgan the Magnificent’, ac adwaenir y daith yno o hyd fel ‘taith Cliff Morgan’; ymunodd â BBC Cymru yn Drefnydd Chwaraeon yn 1960; golygydd This Week ar ITV; cynhyrchodd Grandstand a Sportsnight; capten tîm ar A Question of Sport o 1970; fe’i cofir am byth am ei sylwebaeth ar gêm y Barbariaid yn erbyn y Crysau Duon yng Nghaerdydd yn 1973, ‘that try, that golden try’; Pennaeth Chwaraeon Radio a Darllediadau Allanol y BBC 1974, Pennaeth Chwaraeon Teledu a Darllediadau Allanol y BBC 1976–87; Sport on Four ar Radio 4, 1987–98, ei lais cynnes, melodaidd; hunangofiant Beyond the Fields of Play (1996); bu farw yn Bembridge, Ynys Wyth, ar 29 Awst 2013; ymhlith aelodau cyntaf Oriel Anfarwolion Rygbi Rhyngwladol yn 1997 ac Oriel Anfarwolion yr IRB yn 2009; OBE a CVO am ei gyfraniad i ddarlledu.
O 1976 hyd 1987 bu’n Bennaeth Chwaraeon Teledu a Darllediadau Allanol y BBC, yn goruchwylio’r darllediadau o Gwpanau’r Byd a’r Gemau Olympaidd, ac wedyn clywid ei lais cynnes ar Radio 4 yn Sport on Four hyd 1998.FfynhonnellCliff Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Clifford Isaac Morgan (7 Ebrill 1930 – 29 Awst 2013), chwaraewr rygbi’r undeb o Gymro i Gaerdydd gyda 29 cap dros Gymru rhwng 1951 a 1958, yna darlledwr, gwneuthurwr rhaglenni a phennaeth yn y BBC; o deulu glofaol yn Nhrebanog; â chydbwysedd a chryfder naturiol a chyflymder tanbaid; galwyd Bective Rangers yn ‘Morgan Rangers’; cap cyntaf yn erbyn Iwerddon yn 1951, gyferbyn â’i arwr Jack Kyle; yn nhîm y Gamp Lawn 1952; yn 1953 ysbrydolodd Gaerdydd a Chymru i fuddugoliaethau hanesyddol dros y Crysau Duon; capten Cymru yn 1956; ar daith y Llewod 1955 helpodd ei gais yn y prawf cyntaf yn Ellis Park, o flaen torf o 100,000, record byd ar y pryd, i ennill 23–22; fel capten yn y trydydd prawf yn Pretoria ysbrydolodd fuddugoliaeth 9–6; galwodd papurau newydd De Affrica ef yn ‘Morgan the Magnificent’, ac adwaenir y daith yno o hyd fel ‘taith Cliff Morgan’; ymunodd â BBC Cymru yn Drefnydd Chwaraeon yn 1960; golygydd This Week ar ITV; cynhyrchodd Grandstand a Sportsnight; capten tîm ar A Question of Sport o 1970; fe’i cofir am byth am ei sylwebaeth ar gêm y Barbariaid yn erbyn y Crysau Duon yng Nghaerdydd yn 1973, ‘that try, that golden try’; Pennaeth Chwaraeon Radio a Darllediadau Allanol y BBC 1974, Pennaeth Chwaraeon Teledu a Darllediadau Allanol y BBC 1976–87; Sport on Four ar Radio 4, 1987–98, ei lais cynnes, melodaidd; hunangofiant Beyond the Fields of Play (1996); bu farw yn Bembridge, Ynys Wyth, ar 29 Awst 2013; ymhlith aelodau cyntaf Oriel Anfarwolion Rygbi Rhyngwladol yn 1997 ac Oriel Anfarwolion yr IRB yn 2009; OBE a CVO am ei gyfraniad i ddarlledu.
Bu farw Cliff Morgan ar 29 Awst 2013. Gwnaed ef yn OBE ac yn CVO am ei waith ym myd darlledu, ac roedd ymhlith y chwaraewyr cyntaf a enwyd yn Oriel Anfarwolion Rygbi Rhyngwladol yn 1997, ochr yn ochr â Gareth Edwards, Barry John a J. P. R. Williams.FfynhonnellCliff Morgan ↗Wikipedia (Saesneg)Clifford Isaac Morgan (7 Ebrill 1930 – 29 Awst 2013), chwaraewr rygbi’r undeb o Gymro i Gaerdydd gyda 29 cap dros Gymru rhwng 1951 a 1958, yna darlledwr, gwneuthurwr rhaglenni a phennaeth yn y BBC; o deulu glofaol yn Nhrebanog; â chydbwysedd a chryfder naturiol a chyflymder tanbaid; galwyd Bective Rangers yn ‘Morgan Rangers’; cap cyntaf yn erbyn Iwerddon yn 1951, gyferbyn â’i arwr Jack Kyle; yn nhîm y Gamp Lawn 1952; yn 1953 ysbrydolodd Gaerdydd a Chymru i fuddugoliaethau hanesyddol dros y Crysau Duon; capten Cymru yn 1956; ar daith y Llewod 1955 helpodd ei gais yn y prawf cyntaf yn Ellis Park, o flaen torf o 100,000, record byd ar y pryd, i ennill 23–22; fel capten yn y trydydd prawf yn Pretoria ysbrydolodd fuddugoliaeth 9–6; galwodd papurau newydd De Affrica ef yn ‘Morgan the Magnificent’, ac adwaenir y daith yno o hyd fel ‘taith Cliff Morgan’; ymunodd â BBC Cymru yn Drefnydd Chwaraeon yn 1960; golygydd This Week ar ITV; cynhyrchodd Grandstand a Sportsnight; capten tîm ar A Question of Sport o 1970; fe’i cofir am byth am ei sylwebaeth ar gêm y Barbariaid yn erbyn y Crysau Duon yng Nghaerdydd yn 1973, ‘that try, that golden try’; Pennaeth Chwaraeon Radio a Darllediadau Allanol y BBC 1974, Pennaeth Chwaraeon Teledu a Darllediadau Allanol y BBC 1976–87; Sport on Four ar Radio 4, 1987–98, ei lais cynnes, melodaidd; hunangofiant Beyond the Fields of Play (1996); bu farw yn Bembridge, Ynys Wyth, ar 29 Awst 2013; ymhlith aelodau cyntaf Oriel Anfarwolion Rygbi Rhyngwladol yn 1997 ac Oriel Anfarwolion yr IRB yn 2009; OBE a CVO am ei gyfraniad i ddarlledu.
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf