Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1932–2020
Mab glöwr o Lanelli y gwnaeth ei waith ar gatalyddion gemeg yn lanach, ac a arweiniodd y Sefydliad Brenhinol. Enwyd mwyn ar ei ôl.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Roedd Syr John Meurig Thomas, mab i löwr o Gwm Gwendraeth, yn un o sylfaenwyr cemeg cyflwr solet. Eisteddodd yng nghadair Davy a Faraday yn y Sefydliad Brenhinol, dyfeisiodd ffyrdd glanach a gwyrddach o wneud cemegion, ac mae mwyn, meurigite, wedi’i enwi ar ei ôl.FfynonellauJohn Meurig Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Syr John Meurig Thomas (15 Rhagfyr 1932 – 13 Tachwedd 2020), gwyddonydd, addysgwr, gweinyddwr prifysgol a hanesydd gwyddoniaeth o Gymro, yn adnabyddus am ei waith ar gatalysis heterogenaidd, cemeg cyflwr solet a gwyddor arwynebau a defnyddiau; un o sylfaenwyr cemeg cyflwr solet, gan ddechrau ym Mangor yn 1958; un o’r cyntaf i ddefnyddio microsgopeg electron fel offeryn cemegol; yn Aberystwyth (1969–78) arloesodd sbectrosgopeg ffotoelectron UV a phelydr X a chychwyn peirianneg grisialau moleciwlau organig; pennaeth cemeg ffisegol yng Nghaergrawnt 1978–86; Athro Fullerian a Chyfarwyddwr y Sefydliad Brenhinol a Labordy Ymchwil Davy Faraday, yn cynllunio catalyddion ar gyfer cemeg werdd a thechnoleg lân; enwyd y mwyn meurigite er anrhydedd iddo; Meistr Peterhouse 1993–2002, y gwyddonydd cyntaf yn y swydd; urddwyd yn farchog yn 1991 ‘am wasanaeth i gemeg ac i boblogeiddio gwyddoniaeth’; dros 1,200 o erthyglau gwyddonol a llyfrau gan gynnwys Michael Faraday and the Royal Institution (1991); magwyd yng Nghwm Gwendraeth ger Llanelli, lle’r oedd ei dad a’i frawd yn lowyr; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; BSc Abertawe 1954; PhD Coleg y Frenhines Mary 1958; priododd Margaret Edwards yn 1959, dwy ferch; ymhlith ei ddiddordebau gwareiddiadau hynafol, gwylio adar a llenyddiaeth Gymraeg; Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol 1977; olynodd Syr George Porter yn y Sefydliad Brenhinol yn 1986, yn y gadair a ddaliwyd gynt gan Davy a Faraday; traddododd Ddarlithoedd Nadolig y Sefydliad Brenhinol ar grisialau, a deledwyd gan y BBC yn 1987; Deputy Pro-Chancellor Prifysgol Cymru 1991–94; tua deg ar hugain o batentau, rhai’n gwneud prosesau cemegol yn wyrddach drwy gael gwared ar doddyddion a chamau; ei synthesis di-doddydd o ethyl asetad yw sail gwaith 200,000 tunnell y flwyddyn yn y DU, y mwyaf o’i fath; prosesau di-doddydd ar gyfer caprolactam (ar gyfer neilon-6) a fitamin B3; tair ar hugain o raddau er anrhydedd ac aelodaeth o dros bymtheg o academïau tramor; bu farw 13 Tachwedd 2020, yn 87 oed.John Meurig Thomas ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Syr John Meurig Thomas FRS (15 Rhagfyr 1932 – 13 Tachwedd 2020), gwyddonydd, cemegydd ac addysgwr o Gymru, yn adnabyddus am ei waith ymchwil ar gatalysis heterogenaidd; magwyd yn Heol Bethesda, Tymbl, a mynychodd Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; wedi Cadair yr Adran Gemeg yn Aberystwyth daeth yn Bennaeth Cemeg Ffisegol yng Nghaergrawnt, yna’n Athro preswyl a chyfarwyddwr labordy’r Sefydliad Brenhinol cyn dychwelyd i Gaergrawnt yn Athro Emeritws Cemeg Cyflwr Solet.
| Ganed | 15 Rhagfyr 1932, Cwm Gwendraeth, Sir Gaerfyrddin |
|---|---|
| Ysgol | Ysgol Ramadeg y Gwendraeth |
| Cadeiriau | Aberystwyth 1969; Caergrawnt 1978 |
| Y Sefydliad Brenhinol | Cyfarwyddwr, 1986 hyd 1991 |
| Peterhouse | Meistr, 1993 hyd 2002 |
| Anrhydeddau | Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol 1977; urddwyd yn farchog 1991 |
| Bu farw | 13 Tachwedd 2020 |
Ganed John Meurig Thomas ar 15 Rhagfyr 1932 a’i fagu yn Heol Bethesda yn y Tymbl, yng Nghwm Gwendraeth ger Llanelli, lle’r oedd ei dad a’i frawd yn lowyr. Aeth i Ysgol Ramadeg y Gwendraeth, ac yn ddiweddarach rhestrai lenyddiaeth Gymraeg ymhlith ei ddiddordebau.FfynonellauJohn Meurig Thomas ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Syr John Meurig Thomas FRS (15 Rhagfyr 1932 – 13 Tachwedd 2020), gwyddonydd, cemegydd ac addysgwr o Gymru, yn adnabyddus am ei waith ymchwil ar gatalysis heterogenaidd; magwyd yn Heol Bethesda, Tymbl, a mynychodd Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; wedi Cadair yr Adran Gemeg yn Aberystwyth daeth yn Bennaeth Cemeg Ffisegol yng Nghaergrawnt, yna’n Athro preswyl a chyfarwyddwr labordy’r Sefydliad Brenhinol cyn dychwelyd i Gaergrawnt yn Athro Emeritws Cemeg Cyflwr Solet.John Meurig Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Syr John Meurig Thomas (15 Rhagfyr 1932 – 13 Tachwedd 2020), gwyddonydd, addysgwr, gweinyddwr prifysgol a hanesydd gwyddoniaeth o Gymro, yn adnabyddus am ei waith ar gatalysis heterogenaidd, cemeg cyflwr solet a gwyddor arwynebau a defnyddiau; un o sylfaenwyr cemeg cyflwr solet, gan ddechrau ym Mangor yn 1958; un o’r cyntaf i ddefnyddio microsgopeg electron fel offeryn cemegol; yn Aberystwyth (1969–78) arloesodd sbectrosgopeg ffotoelectron UV a phelydr X a chychwyn peirianneg grisialau moleciwlau organig; pennaeth cemeg ffisegol yng Nghaergrawnt 1978–86; Athro Fullerian a Chyfarwyddwr y Sefydliad Brenhinol a Labordy Ymchwil Davy Faraday, yn cynllunio catalyddion ar gyfer cemeg werdd a thechnoleg lân; enwyd y mwyn meurigite er anrhydedd iddo; Meistr Peterhouse 1993–2002, y gwyddonydd cyntaf yn y swydd; urddwyd yn farchog yn 1991 ‘am wasanaeth i gemeg ac i boblogeiddio gwyddoniaeth’; dros 1,200 o erthyglau gwyddonol a llyfrau gan gynnwys Michael Faraday and the Royal Institution (1991); magwyd yng Nghwm Gwendraeth ger Llanelli, lle’r oedd ei dad a’i frawd yn lowyr; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; BSc Abertawe 1954; PhD Coleg y Frenhines Mary 1958; priododd Margaret Edwards yn 1959, dwy ferch; ymhlith ei ddiddordebau gwareiddiadau hynafol, gwylio adar a llenyddiaeth Gymraeg; Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol 1977; olynodd Syr George Porter yn y Sefydliad Brenhinol yn 1986, yn y gadair a ddaliwyd gynt gan Davy a Faraday; traddododd Ddarlithoedd Nadolig y Sefydliad Brenhinol ar grisialau, a deledwyd gan y BBC yn 1987; Deputy Pro-Chancellor Prifysgol Cymru 1991–94; tua deg ar hugain o batentau, rhai’n gwneud prosesau cemegol yn wyrddach drwy gael gwared ar doddyddion a chamau; ei synthesis di-doddydd o ethyl asetad yw sail gwaith 200,000 tunnell y flwyddyn yn y DU, y mwyaf o’i fath; prosesau di-doddydd ar gyfer caprolactam (ar gyfer neilon-6) a fitamin B3; tair ar hugain o raddau er anrhydedd ac aelodaeth o dros bymtheg o academïau tramor; bu farw 13 Tachwedd 2020, yn 87 oed.
Graddiodd yn Abertawe yn 1954 a chael ei ddoethuriaeth yng Ngholeg y Frenhines Mary yn Llundain yn 1958. Yn 1959 priododd Margaret Edwards; cawsant ddwy ferch.FfynhonnellJohn Meurig Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Syr John Meurig Thomas (15 Rhagfyr 1932 – 13 Tachwedd 2020), gwyddonydd, addysgwr, gweinyddwr prifysgol a hanesydd gwyddoniaeth o Gymro, yn adnabyddus am ei waith ar gatalysis heterogenaidd, cemeg cyflwr solet a gwyddor arwynebau a defnyddiau; un o sylfaenwyr cemeg cyflwr solet, gan ddechrau ym Mangor yn 1958; un o’r cyntaf i ddefnyddio microsgopeg electron fel offeryn cemegol; yn Aberystwyth (1969–78) arloesodd sbectrosgopeg ffotoelectron UV a phelydr X a chychwyn peirianneg grisialau moleciwlau organig; pennaeth cemeg ffisegol yng Nghaergrawnt 1978–86; Athro Fullerian a Chyfarwyddwr y Sefydliad Brenhinol a Labordy Ymchwil Davy Faraday, yn cynllunio catalyddion ar gyfer cemeg werdd a thechnoleg lân; enwyd y mwyn meurigite er anrhydedd iddo; Meistr Peterhouse 1993–2002, y gwyddonydd cyntaf yn y swydd; urddwyd yn farchog yn 1991 ‘am wasanaeth i gemeg ac i boblogeiddio gwyddoniaeth’; dros 1,200 o erthyglau gwyddonol a llyfrau gan gynnwys Michael Faraday and the Royal Institution (1991); magwyd yng Nghwm Gwendraeth ger Llanelli, lle’r oedd ei dad a’i frawd yn lowyr; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; BSc Abertawe 1954; PhD Coleg y Frenhines Mary 1958; priododd Margaret Edwards yn 1959, dwy ferch; ymhlith ei ddiddordebau gwareiddiadau hynafol, gwylio adar a llenyddiaeth Gymraeg; Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol 1977; olynodd Syr George Porter yn y Sefydliad Brenhinol yn 1986, yn y gadair a ddaliwyd gynt gan Davy a Faraday; traddododd Ddarlithoedd Nadolig y Sefydliad Brenhinol ar grisialau, a deledwyd gan y BBC yn 1987; Deputy Pro-Chancellor Prifysgol Cymru 1991–94; tua deg ar hugain o batentau, rhai’n gwneud prosesau cemegol yn wyrddach drwy gael gwared ar doddyddion a chamau; ei synthesis di-doddydd o ethyl asetad yw sail gwaith 200,000 tunnell y flwyddyn yn y DU, y mwyaf o’i fath; prosesau di-doddydd ar gyfer caprolactam (ar gyfer neilon-6) a fitamin B3; tair ar hugain o raddau er anrhydedd ac aelodaeth o dros bymtheg o academïau tramor; bu farw 13 Tachwedd 2020, yn 87 oed.
Yn 1958 ymunodd ag adran gemeg Bangor, ac yno y dechreuodd y gwaith a’i gwnaeth yn un o sylfaenwyr cemeg cyflwr solet, gan ddangos sut mae diffygion bychain mewn crisialau yn newid ymddygiad solidau. Roedd yn un o’r cyntaf i ddefnyddio’r microsgop electron fel offeryn cemeg.FfynhonnellJohn Meurig Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Syr John Meurig Thomas (15 Rhagfyr 1932 – 13 Tachwedd 2020), gwyddonydd, addysgwr, gweinyddwr prifysgol a hanesydd gwyddoniaeth o Gymro, yn adnabyddus am ei waith ar gatalysis heterogenaidd, cemeg cyflwr solet a gwyddor arwynebau a defnyddiau; un o sylfaenwyr cemeg cyflwr solet, gan ddechrau ym Mangor yn 1958; un o’r cyntaf i ddefnyddio microsgopeg electron fel offeryn cemegol; yn Aberystwyth (1969–78) arloesodd sbectrosgopeg ffotoelectron UV a phelydr X a chychwyn peirianneg grisialau moleciwlau organig; pennaeth cemeg ffisegol yng Nghaergrawnt 1978–86; Athro Fullerian a Chyfarwyddwr y Sefydliad Brenhinol a Labordy Ymchwil Davy Faraday, yn cynllunio catalyddion ar gyfer cemeg werdd a thechnoleg lân; enwyd y mwyn meurigite er anrhydedd iddo; Meistr Peterhouse 1993–2002, y gwyddonydd cyntaf yn y swydd; urddwyd yn farchog yn 1991 ‘am wasanaeth i gemeg ac i boblogeiddio gwyddoniaeth’; dros 1,200 o erthyglau gwyddonol a llyfrau gan gynnwys Michael Faraday and the Royal Institution (1991); magwyd yng Nghwm Gwendraeth ger Llanelli, lle’r oedd ei dad a’i frawd yn lowyr; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; BSc Abertawe 1954; PhD Coleg y Frenhines Mary 1958; priododd Margaret Edwards yn 1959, dwy ferch; ymhlith ei ddiddordebau gwareiddiadau hynafol, gwylio adar a llenyddiaeth Gymraeg; Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol 1977; olynodd Syr George Porter yn y Sefydliad Brenhinol yn 1986, yn y gadair a ddaliwyd gynt gan Davy a Faraday; traddododd Ddarlithoedd Nadolig y Sefydliad Brenhinol ar grisialau, a deledwyd gan y BBC yn 1987; Deputy Pro-Chancellor Prifysgol Cymru 1991–94; tua deg ar hugain o batentau, rhai’n gwneud prosesau cemegol yn wyrddach drwy gael gwared ar doddyddion a chamau; ei synthesis di-doddydd o ethyl asetad yw sail gwaith 200,000 tunnell y flwyddyn yn y DU, y mwyaf o’i fath; prosesau di-doddydd ar gyfer caprolactam (ar gyfer neilon-6) a fitamin B3; tair ar hugain o raddau er anrhydedd ac aelodaeth o dros bymtheg o academïau tramor; bu farw 13 Tachwedd 2020, yn 87 oed.
Yn 1969 daeth yn Athro a Phennaeth Cemeg yn Aberystwyth, lle yr arloesodd ffyrdd newydd o astudio arwynebau diemwnt, clai a metelau a chychwyn peirianneg grisialau moleciwlau organig. Yn 1977 etholwyd ef yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol.FfynonellauJohn Meurig Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Syr John Meurig Thomas (15 Rhagfyr 1932 – 13 Tachwedd 2020), gwyddonydd, addysgwr, gweinyddwr prifysgol a hanesydd gwyddoniaeth o Gymro, yn adnabyddus am ei waith ar gatalysis heterogenaidd, cemeg cyflwr solet a gwyddor arwynebau a defnyddiau; un o sylfaenwyr cemeg cyflwr solet, gan ddechrau ym Mangor yn 1958; un o’r cyntaf i ddefnyddio microsgopeg electron fel offeryn cemegol; yn Aberystwyth (1969–78) arloesodd sbectrosgopeg ffotoelectron UV a phelydr X a chychwyn peirianneg grisialau moleciwlau organig; pennaeth cemeg ffisegol yng Nghaergrawnt 1978–86; Athro Fullerian a Chyfarwyddwr y Sefydliad Brenhinol a Labordy Ymchwil Davy Faraday, yn cynllunio catalyddion ar gyfer cemeg werdd a thechnoleg lân; enwyd y mwyn meurigite er anrhydedd iddo; Meistr Peterhouse 1993–2002, y gwyddonydd cyntaf yn y swydd; urddwyd yn farchog yn 1991 ‘am wasanaeth i gemeg ac i boblogeiddio gwyddoniaeth’; dros 1,200 o erthyglau gwyddonol a llyfrau gan gynnwys Michael Faraday and the Royal Institution (1991); magwyd yng Nghwm Gwendraeth ger Llanelli, lle’r oedd ei dad a’i frawd yn lowyr; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; BSc Abertawe 1954; PhD Coleg y Frenhines Mary 1958; priododd Margaret Edwards yn 1959, dwy ferch; ymhlith ei ddiddordebau gwareiddiadau hynafol, gwylio adar a llenyddiaeth Gymraeg; Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol 1977; olynodd Syr George Porter yn y Sefydliad Brenhinol yn 1986, yn y gadair a ddaliwyd gynt gan Davy a Faraday; traddododd Ddarlithoedd Nadolig y Sefydliad Brenhinol ar grisialau, a deledwyd gan y BBC yn 1987; Deputy Pro-Chancellor Prifysgol Cymru 1991–94; tua deg ar hugain o batentau, rhai’n gwneud prosesau cemegol yn wyrddach drwy gael gwared ar doddyddion a chamau; ei synthesis di-doddydd o ethyl asetad yw sail gwaith 200,000 tunnell y flwyddyn yn y DU, y mwyaf o’i fath; prosesau di-doddydd ar gyfer caprolactam (ar gyfer neilon-6) a fitamin B3; tair ar hugain o raddau er anrhydedd ac aelodaeth o dros bymtheg o academïau tramor; bu farw 13 Tachwedd 2020, yn 87 oed.John Meurig Thomas ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Syr John Meurig Thomas FRS (15 Rhagfyr 1932 – 13 Tachwedd 2020), gwyddonydd, cemegydd ac addysgwr o Gymru, yn adnabyddus am ei waith ymchwil ar gatalysis heterogenaidd; magwyd yn Heol Bethesda, Tymbl, a mynychodd Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; wedi Cadair yr Adran Gemeg yn Aberystwyth daeth yn Bennaeth Cemeg Ffisegol yng Nghaergrawnt, yna’n Athro preswyl a chyfarwyddwr labordy’r Sefydliad Brenhinol cyn dychwelyd i Gaergrawnt yn Athro Emeritws Cemeg Cyflwr Solet.
Yn 1978 daeth yn Bennaeth Cemeg Ffisegol yng Nghaergrawnt. Yn 1986 olynodd Syr George Porter yn Gyfarwyddwr y Sefydliad Brenhinol yn Llundain, yn y gadair a ddaliwyd gynt gan Humphry Davy a Michael Faraday, ac yn 1987 traddododd Ddarlithoedd Nadolig y Sefydliad Brenhinol ar grisialau ar deledu’r BBC, yn y traddodiad a ddechreuodd Faraday.FfynonellauJohn Meurig Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Syr John Meurig Thomas (15 Rhagfyr 1932 – 13 Tachwedd 2020), gwyddonydd, addysgwr, gweinyddwr prifysgol a hanesydd gwyddoniaeth o Gymro, yn adnabyddus am ei waith ar gatalysis heterogenaidd, cemeg cyflwr solet a gwyddor arwynebau a defnyddiau; un o sylfaenwyr cemeg cyflwr solet, gan ddechrau ym Mangor yn 1958; un o’r cyntaf i ddefnyddio microsgopeg electron fel offeryn cemegol; yn Aberystwyth (1969–78) arloesodd sbectrosgopeg ffotoelectron UV a phelydr X a chychwyn peirianneg grisialau moleciwlau organig; pennaeth cemeg ffisegol yng Nghaergrawnt 1978–86; Athro Fullerian a Chyfarwyddwr y Sefydliad Brenhinol a Labordy Ymchwil Davy Faraday, yn cynllunio catalyddion ar gyfer cemeg werdd a thechnoleg lân; enwyd y mwyn meurigite er anrhydedd iddo; Meistr Peterhouse 1993–2002, y gwyddonydd cyntaf yn y swydd; urddwyd yn farchog yn 1991 ‘am wasanaeth i gemeg ac i boblogeiddio gwyddoniaeth’; dros 1,200 o erthyglau gwyddonol a llyfrau gan gynnwys Michael Faraday and the Royal Institution (1991); magwyd yng Nghwm Gwendraeth ger Llanelli, lle’r oedd ei dad a’i frawd yn lowyr; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; BSc Abertawe 1954; PhD Coleg y Frenhines Mary 1958; priododd Margaret Edwards yn 1959, dwy ferch; ymhlith ei ddiddordebau gwareiddiadau hynafol, gwylio adar a llenyddiaeth Gymraeg; Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol 1977; olynodd Syr George Porter yn y Sefydliad Brenhinol yn 1986, yn y gadair a ddaliwyd gynt gan Davy a Faraday; traddododd Ddarlithoedd Nadolig y Sefydliad Brenhinol ar grisialau, a deledwyd gan y BBC yn 1987; Deputy Pro-Chancellor Prifysgol Cymru 1991–94; tua deg ar hugain o batentau, rhai’n gwneud prosesau cemegol yn wyrddach drwy gael gwared ar doddyddion a chamau; ei synthesis di-doddydd o ethyl asetad yw sail gwaith 200,000 tunnell y flwyddyn yn y DU, y mwyaf o’i fath; prosesau di-doddydd ar gyfer caprolactam (ar gyfer neilon-6) a fitamin B3; tair ar hugain o raddau er anrhydedd ac aelodaeth o dros bymtheg o academïau tramor; bu farw 13 Tachwedd 2020, yn 87 oed.John Meurig Thomas ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Syr John Meurig Thomas FRS (15 Rhagfyr 1932 – 13 Tachwedd 2020), gwyddonydd, cemegydd ac addysgwr o Gymru, yn adnabyddus am ei waith ymchwil ar gatalysis heterogenaidd; magwyd yn Heol Bethesda, Tymbl, a mynychodd Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; wedi Cadair yr Adran Gemeg yn Aberystwyth daeth yn Bennaeth Cemeg Ffisegol yng Nghaergrawnt, yna’n Athro preswyl a chyfarwyddwr labordy’r Sefydliad Brenhinol cyn dychwelyd i Gaergrawnt yn Athro Emeritws Cemeg Cyflwr Solet.
Ysgrifennodd hefyd hanes gwyddoniaeth, a chyfieithwyd ei lyfr Michael Faraday and the Royal Institution (1991) i’r Siapanëeg a’r Eidaleg. Urddwyd ef yn farchog yn 1991 am wasanaeth i gemeg ac am ddod â gwyddoniaeth at y cyhoedd.FfynhonnellJohn Meurig Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Syr John Meurig Thomas (15 Rhagfyr 1932 – 13 Tachwedd 2020), gwyddonydd, addysgwr, gweinyddwr prifysgol a hanesydd gwyddoniaeth o Gymro, yn adnabyddus am ei waith ar gatalysis heterogenaidd, cemeg cyflwr solet a gwyddor arwynebau a defnyddiau; un o sylfaenwyr cemeg cyflwr solet, gan ddechrau ym Mangor yn 1958; un o’r cyntaf i ddefnyddio microsgopeg electron fel offeryn cemegol; yn Aberystwyth (1969–78) arloesodd sbectrosgopeg ffotoelectron UV a phelydr X a chychwyn peirianneg grisialau moleciwlau organig; pennaeth cemeg ffisegol yng Nghaergrawnt 1978–86; Athro Fullerian a Chyfarwyddwr y Sefydliad Brenhinol a Labordy Ymchwil Davy Faraday, yn cynllunio catalyddion ar gyfer cemeg werdd a thechnoleg lân; enwyd y mwyn meurigite er anrhydedd iddo; Meistr Peterhouse 1993–2002, y gwyddonydd cyntaf yn y swydd; urddwyd yn farchog yn 1991 ‘am wasanaeth i gemeg ac i boblogeiddio gwyddoniaeth’; dros 1,200 o erthyglau gwyddonol a llyfrau gan gynnwys Michael Faraday and the Royal Institution (1991); magwyd yng Nghwm Gwendraeth ger Llanelli, lle’r oedd ei dad a’i frawd yn lowyr; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; BSc Abertawe 1954; PhD Coleg y Frenhines Mary 1958; priododd Margaret Edwards yn 1959, dwy ferch; ymhlith ei ddiddordebau gwareiddiadau hynafol, gwylio adar a llenyddiaeth Gymraeg; Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol 1977; olynodd Syr George Porter yn y Sefydliad Brenhinol yn 1986, yn y gadair a ddaliwyd gynt gan Davy a Faraday; traddododd Ddarlithoedd Nadolig y Sefydliad Brenhinol ar grisialau, a deledwyd gan y BBC yn 1987; Deputy Pro-Chancellor Prifysgol Cymru 1991–94; tua deg ar hugain o batentau, rhai’n gwneud prosesau cemegol yn wyrddach drwy gael gwared ar doddyddion a chamau; ei synthesis di-doddydd o ethyl asetad yw sail gwaith 200,000 tunnell y flwyddyn yn y DU, y mwyaf o’i fath; prosesau di-doddydd ar gyfer caprolactam (ar gyfer neilon-6) a fitamin B3; tair ar hugain o raddau er anrhydedd ac aelodaeth o dros bymtheg o academïau tramor; bu farw 13 Tachwedd 2020, yn 87 oed.
Ei waith mawr oedd ar gatalyddion, y sylweddau sy’n cyflymu adweithiau cemegol. Cynlluniodd gatalyddion newydd ar gyfer cemeg werdd a thechnoleg lân a daliai tua deg ar hugain o batentau. Ei ffordd un cam o wneud ethyl asetad heb doddyddion yw sail gwaith ym Mhrydain sy’n gwneud 200,000 tunnell y flwyddyn, y mwyaf o’i fath yn y byd, a dyfeisiodd brosesau tebyg ar gyfer defnydd crai neilon ac ar gyfer fitamin B3.FfynhonnellJohn Meurig Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Syr John Meurig Thomas (15 Rhagfyr 1932 – 13 Tachwedd 2020), gwyddonydd, addysgwr, gweinyddwr prifysgol a hanesydd gwyddoniaeth o Gymro, yn adnabyddus am ei waith ar gatalysis heterogenaidd, cemeg cyflwr solet a gwyddor arwynebau a defnyddiau; un o sylfaenwyr cemeg cyflwr solet, gan ddechrau ym Mangor yn 1958; un o’r cyntaf i ddefnyddio microsgopeg electron fel offeryn cemegol; yn Aberystwyth (1969–78) arloesodd sbectrosgopeg ffotoelectron UV a phelydr X a chychwyn peirianneg grisialau moleciwlau organig; pennaeth cemeg ffisegol yng Nghaergrawnt 1978–86; Athro Fullerian a Chyfarwyddwr y Sefydliad Brenhinol a Labordy Ymchwil Davy Faraday, yn cynllunio catalyddion ar gyfer cemeg werdd a thechnoleg lân; enwyd y mwyn meurigite er anrhydedd iddo; Meistr Peterhouse 1993–2002, y gwyddonydd cyntaf yn y swydd; urddwyd yn farchog yn 1991 ‘am wasanaeth i gemeg ac i boblogeiddio gwyddoniaeth’; dros 1,200 o erthyglau gwyddonol a llyfrau gan gynnwys Michael Faraday and the Royal Institution (1991); magwyd yng Nghwm Gwendraeth ger Llanelli, lle’r oedd ei dad a’i frawd yn lowyr; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; BSc Abertawe 1954; PhD Coleg y Frenhines Mary 1958; priododd Margaret Edwards yn 1959, dwy ferch; ymhlith ei ddiddordebau gwareiddiadau hynafol, gwylio adar a llenyddiaeth Gymraeg; Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol 1977; olynodd Syr George Porter yn y Sefydliad Brenhinol yn 1986, yn y gadair a ddaliwyd gynt gan Davy a Faraday; traddododd Ddarlithoedd Nadolig y Sefydliad Brenhinol ar grisialau, a deledwyd gan y BBC yn 1987; Deputy Pro-Chancellor Prifysgol Cymru 1991–94; tua deg ar hugain o batentau, rhai’n gwneud prosesau cemegol yn wyrddach drwy gael gwared ar doddyddion a chamau; ei synthesis di-doddydd o ethyl asetad yw sail gwaith 200,000 tunnell y flwyddyn yn y DU, y mwyaf o’i fath; prosesau di-doddydd ar gyfer caprolactam (ar gyfer neilon-6) a fitamin B3; tair ar hugain o raddau er anrhydedd ac aelodaeth o dros bymtheg o academïau tramor; bu farw 13 Tachwedd 2020, yn 87 oed.
Wedi cyfnod yn un o swyddogion uchaf Prifysgol Cymru (Deputy Pro-Chancellor), dychwelodd i Gaergrawnt yn 1993 yn Feistr Peterhouse, coleg hynaf y brifysgol, a’r gwyddonydd cyntaf erioed yn y swydd. Ysgrifennodd dros 1,200 o bapurau gwyddonol.FfynhonnellJohn Meurig Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Syr John Meurig Thomas (15 Rhagfyr 1932 – 13 Tachwedd 2020), gwyddonydd, addysgwr, gweinyddwr prifysgol a hanesydd gwyddoniaeth o Gymro, yn adnabyddus am ei waith ar gatalysis heterogenaidd, cemeg cyflwr solet a gwyddor arwynebau a defnyddiau; un o sylfaenwyr cemeg cyflwr solet, gan ddechrau ym Mangor yn 1958; un o’r cyntaf i ddefnyddio microsgopeg electron fel offeryn cemegol; yn Aberystwyth (1969–78) arloesodd sbectrosgopeg ffotoelectron UV a phelydr X a chychwyn peirianneg grisialau moleciwlau organig; pennaeth cemeg ffisegol yng Nghaergrawnt 1978–86; Athro Fullerian a Chyfarwyddwr y Sefydliad Brenhinol a Labordy Ymchwil Davy Faraday, yn cynllunio catalyddion ar gyfer cemeg werdd a thechnoleg lân; enwyd y mwyn meurigite er anrhydedd iddo; Meistr Peterhouse 1993–2002, y gwyddonydd cyntaf yn y swydd; urddwyd yn farchog yn 1991 ‘am wasanaeth i gemeg ac i boblogeiddio gwyddoniaeth’; dros 1,200 o erthyglau gwyddonol a llyfrau gan gynnwys Michael Faraday and the Royal Institution (1991); magwyd yng Nghwm Gwendraeth ger Llanelli, lle’r oedd ei dad a’i frawd yn lowyr; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; BSc Abertawe 1954; PhD Coleg y Frenhines Mary 1958; priododd Margaret Edwards yn 1959, dwy ferch; ymhlith ei ddiddordebau gwareiddiadau hynafol, gwylio adar a llenyddiaeth Gymraeg; Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol 1977; olynodd Syr George Porter yn y Sefydliad Brenhinol yn 1986, yn y gadair a ddaliwyd gynt gan Davy a Faraday; traddododd Ddarlithoedd Nadolig y Sefydliad Brenhinol ar grisialau, a deledwyd gan y BBC yn 1987; Deputy Pro-Chancellor Prifysgol Cymru 1991–94; tua deg ar hugain o batentau, rhai’n gwneud prosesau cemegol yn wyrddach drwy gael gwared ar doddyddion a chamau; ei synthesis di-doddydd o ethyl asetad yw sail gwaith 200,000 tunnell y flwyddyn yn y DU, y mwyaf o’i fath; prosesau di-doddydd ar gyfer caprolactam (ar gyfer neilon-6) a fitamin B3; tair ar hugain o raddau er anrhydedd ac aelodaeth o dros bymtheg o academïau tramor; bu farw 13 Tachwedd 2020, yn 87 oed.
Derbyniodd dair ar hugain o raddau er anrhydedd gan brifysgolion ledled y byd ac roedd yn aelod er anrhydedd o dros bymtheg o academïau tramor, ac am ei gyfraniad i geocemeg mae mwyn, meurigite, yn dwyn ei enw. Bu farw Syr John Meurig Thomas ar 13 Tachwedd 2020, yn wyth deg a saith oed.FfynonellauJohn Meurig Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Syr John Meurig Thomas (15 Rhagfyr 1932 – 13 Tachwedd 2020), gwyddonydd, addysgwr, gweinyddwr prifysgol a hanesydd gwyddoniaeth o Gymro, yn adnabyddus am ei waith ar gatalysis heterogenaidd, cemeg cyflwr solet a gwyddor arwynebau a defnyddiau; un o sylfaenwyr cemeg cyflwr solet, gan ddechrau ym Mangor yn 1958; un o’r cyntaf i ddefnyddio microsgopeg electron fel offeryn cemegol; yn Aberystwyth (1969–78) arloesodd sbectrosgopeg ffotoelectron UV a phelydr X a chychwyn peirianneg grisialau moleciwlau organig; pennaeth cemeg ffisegol yng Nghaergrawnt 1978–86; Athro Fullerian a Chyfarwyddwr y Sefydliad Brenhinol a Labordy Ymchwil Davy Faraday, yn cynllunio catalyddion ar gyfer cemeg werdd a thechnoleg lân; enwyd y mwyn meurigite er anrhydedd iddo; Meistr Peterhouse 1993–2002, y gwyddonydd cyntaf yn y swydd; urddwyd yn farchog yn 1991 ‘am wasanaeth i gemeg ac i boblogeiddio gwyddoniaeth’; dros 1,200 o erthyglau gwyddonol a llyfrau gan gynnwys Michael Faraday and the Royal Institution (1991); magwyd yng Nghwm Gwendraeth ger Llanelli, lle’r oedd ei dad a’i frawd yn lowyr; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; BSc Abertawe 1954; PhD Coleg y Frenhines Mary 1958; priododd Margaret Edwards yn 1959, dwy ferch; ymhlith ei ddiddordebau gwareiddiadau hynafol, gwylio adar a llenyddiaeth Gymraeg; Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol 1977; olynodd Syr George Porter yn y Sefydliad Brenhinol yn 1986, yn y gadair a ddaliwyd gynt gan Davy a Faraday; traddododd Ddarlithoedd Nadolig y Sefydliad Brenhinol ar grisialau, a deledwyd gan y BBC yn 1987; Deputy Pro-Chancellor Prifysgol Cymru 1991–94; tua deg ar hugain o batentau, rhai’n gwneud prosesau cemegol yn wyrddach drwy gael gwared ar doddyddion a chamau; ei synthesis di-doddydd o ethyl asetad yw sail gwaith 200,000 tunnell y flwyddyn yn y DU, y mwyaf o’i fath; prosesau di-doddydd ar gyfer caprolactam (ar gyfer neilon-6) a fitamin B3; tair ar hugain o raddau er anrhydedd ac aelodaeth o dros bymtheg o academïau tramor; bu farw 13 Tachwedd 2020, yn 87 oed.John Meurig Thomas ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Syr John Meurig Thomas FRS (15 Rhagfyr 1932 – 13 Tachwedd 2020), gwyddonydd, cemegydd ac addysgwr o Gymru, yn adnabyddus am ei waith ymchwil ar gatalysis heterogenaidd; magwyd yn Heol Bethesda, Tymbl, a mynychodd Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; wedi Cadair yr Adran Gemeg yn Aberystwyth daeth yn Bennaeth Cemeg Ffisegol yng Nghaergrawnt, yna’n Athro preswyl a chyfarwyddwr labordy’r Sefydliad Brenhinol cyn dychwelyd i Gaergrawnt yn Athro Emeritws Cemeg Cyflwr Solet.
Ffynonellau a darllen pellach
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf