Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1931–2004

John Charles

Pêl-droediwr o Abertawe, a garwyd yn Leeds ac a addolwyd yn Juventus, na chafodd erioed gerdyn na’i anfon o’r cae.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 5 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1931–2004 (wedi’i gofnodi) Y Cawr Addfwyn Cymru’r Ugeinfed Ganrif Chwaraeon
John Charles yng nghrys Cymru cyn gêm Cymru a’r Alban ar Barc Ninian, 1954, llun gan Geoff Charles
John Charles yng nghrys Cymru cyn gêm Cymru a’r Alban ar Barc Ninian, 1954, llun gan Geoff Charles · Llun: Geoff Charles, CC BY 2.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Roedd John Charles o Abertawe, y Cawr Caredig, yn Gymro cyntaf i ennill enwogrwydd ym myd pêl-droed y byd ac, medd y Bywgraffiadur Cymreig, yn ddi-os y chwaraewr gorau a fagodd Cymru yn yr ugeinfed ganrif. Yn Frenin John i bobl Turin, ni chafodd erioed ei rybuddio na’i anfon o’r cae yn ei yrfa gyfan.

Ganed27 Rhagfyr 1931, 19 Alice Street, Cwmbwrla, Abertawe
SafleoeddCanolwr ac ymosodwr canol
Leeds United150 gôl mewn 297 gêm
Juventus1957 hyd 1962: tair pencampwriaeth, dau Gwpan yr Eidal
Cymru38 cap, 15 gôl; Cwpan y Byd 1958
AnrhydeddChwaraewr Euraid Cymru, 2003
Bu farw21 Chwefror 2004, Wakefield

Cwmbwrla#

Ganed William John Charles yn 19 Alice Street, Cwmbwrla, Abertawe, ar 27 Rhagfyr 1931, yr hynaf o bump o blant Edward Charles, gweithiwr adeiladu dur, a’i wraig Lily. Tyfodd i fyny yn cicio pêl gyda’i frawd iau Mel, a chwaraeodd dros Gymru hefyd. Pêl-droed oedd ei unig angerdd; dywedodd athro wrtho unwaith na fyddai byth yn ennill bywoliaeth ohono.

Yn bedair ar ddeg ymunodd â staff y maes yn Abertawe, yn peintio a thacluso terasau’r Vetch ac yn gofalu am esgidiau’r chwaraewyr. Yn ddwy ar bymtheg aeth sgowt Leeds United ag ef i Swydd Efrog.

John Charles United#

Dechreuodd yn Leeds fel canolwr, ond wedi ei wasanaeth cenedlaethol symudodd y rheolwr, yr Uwchgapten Frank Buckley, ef i’r blaen, a llifodd y goliau: 150 mewn 297 gêm, 42 ohonynt yn nhymor 1953–54. Fel capten arweiniodd Leeds i ddyrchafiad yn 1956, ac ef oedd prif sgoriwr yr Adran Gyntaf y tymor wedyn. Galwai rhai y tîm yn John Charles United. Yn 1953 priododd Peggy White; cawsant bedwar mab.

Il Re John#

Yn 1957 talodd Juventus record o £65,000 amdano. Yn ei dymor cyntaf ef oedd prif sgoriwr yr Eidal gyda 28 gôl, enillodd Juventus y bencampwriaeth a phleidleisiwyd ef yn chwaraewr y flwyddyn. Gyda Sívori a Boniperti ffurfiodd y Tryfer Sanctaidd, ac mewn pum mlynedd yn Turin enillodd dair pencampwriaeth a dau Gwpan yr Eidal a sgorio dros naw deg o goliau. Yn 1959 daeth yn drydydd yn y Ballon d’Or, y safle uchaf erioed i chwaraewr o Gymro.

Dysgodd Eidaleg, cofleidiodd fywyd yr Eidal, a chyda’i lais bas gwych recordiodd ganeuon hyd yn oed. I’r cefnogwyr ef oedd Il Re John, y Brenin John, ac Il Gigante Buono, y Cawr Caredig, gan na fyddai byth yn cicio nac yn ceisio brifo gwrthwynebydd. Yn 1997, canmlwyddiant y clwb, pleidleisiodd cefnogwyr Juventus ef yn chwaraewr tramor gorau erioed y clwb.

Y crys coch#

Yn Gymro angerddol a gadwodd ei acen Gymreig ar hyd ei oes, ystyriai’n anrhydedd wisgo’r crys coch. Enillodd 38 cap rhwng 1950 a 1965, y cyntaf yn ddeunaw oed, bu’n gapten Cymru bum gwaith a sgoriodd 15 gôl, yn eu plith hatric yn erbyn Gogledd Iwerddon ym Melffast yn 1955. Dywedodd rheolwr Cymru Jimmy Murphy fod ei weld yn cyrraedd i gêm mor gyffrous â phe bai’r Meseia wedi dod.

Sweden, 1958#

Yng Nghwpan y Byd 1958, y cyntaf erioed i Gymru ei gyrraedd, sgoriodd yn erbyn Hwngari, a chafodd Cymru gêm gyfartal ym mhob un o’r tair gêm grŵp cyn curo Hwngari 2–1 mewn gêm ail-chwarae. Cafodd ei glwyfo mor ddrwg yn y gêm honno fel na allai wynebu Brasil yn rownd yr wyth olaf, a gollodd Cymru 1–0 i gôl gan y Pelé ifanc. Credai Jimmy Murphy a llawer eraill y gallai Cymru fod wedi ennill gyda John Charles yn holliach.

Ei gofio#

Chwaraeodd wedyn i Roma a Dinas Caerdydd a rheoli Henffordd a Merthyr Tudful. Pryd bynnag yr âi yn ôl i Turin câi groeso tywysogaidd. Yn 2003 enwodd Cymdeithas Bêl-droed Cymru ef yn Chwaraewr Euraid Cymru, pêl-droediwr gorau Cymru dros yr hanner can mlynedd blaenorol. Bu farw yn Wakefield ar 21 Chwefror 2004, a chynhaliwyd ei angladd ar Ddydd Gŵyl Dewi, gyda darlleniad yn Gymraeg.

Casglwch y set

Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf