Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1893–1986
Gweinidog gyda’r Bedyddwyr, llywydd cyntaf Plaid Cymru ac un o’r tri a roes yr ysgol fomio ym Mhenyberth ar dân yn 1936. Ef a ysgrifennodd yr emyn ‘Gweddi dros Gymru’.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Lewis Valentine, mab y chwarelwr o Landdulas, oedd llywydd cyntaf Plaid Cymru, un o Dri Penyberth, ac awdur Gweddi dros Gymru, y weddi a genir ar Finlandia ac a ddaeth yn ail anthem genedlaethol. Yn weinidog gyda’r Bedyddwyr gydol ei oes waith, daeth adref o’r ffosydd yn ŵr heddwch ac yn wladgarwr, a pharhaodd felly hyd y diwedd.FfynonellauLewis Valentine ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Edward Valentine M.A. (1 Mehefin 1893 – 1986), gwleidydd, gweinidog gyda’r Bedyddwyr, awdur, golygydd ac ymgyrchydd dros y Gymraeg, arweinydd cyntaf Plaid Cymru; ganed yn Llanddulas, mab Samuel Valentine, chwarelwr calchfaen; arweiniodd ei brofiadau yn y Rhyfel Byd Cyntaf ef at genedlaetholdeb Cymreig; yn 1925 cyfarfu â Saunders Lewis, H. R. Jones ac eraill yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhwllheli i sefydlu plaid Gymreig, a’i phrif nod oedd meithrin Cymru Gymraeg, gyda busnes y blaid yn Gymraeg; credai’r aelodau fod ei sefydlu ynddo’i hun yn gamp: ‘dim ond trwy fodoli, roedd y blaid yn ddatganiad o arbenigrwydd Cymru’ (John Davies); gwrthododd y Prif Weinidog Stanley Baldwin glywed yr achos yn erbyn yr ysgol fomio er gwaethaf dirprwyaeth yn cynrychioli hanner miliwn o brotestwyr Cymreig; dechreuwyd adeiladu union 400 mlynedd wedi’r Ddeddf Uno; ar 8 Medi 1936 hawliodd y tri gyfrifoldeb am y tân; wedi i’r achos yng Nghaernarfon fethu cytuno, anfonwyd ef i’r Old Bailey a dedfrydwyd y Tri i naw mis; ar eu rhyddhau fe’u croesawyd yn arwyr gan bymtheng mil o Gymry yn y Pafiliwn, Caernarfon; golygodd Seren Gomer 1951–75; enwog fel awdur yr emyn Gweddi dros Gymru, a genir fel arfer ar Finlandia Sibelius, a ystyrir gan rai yn ail anthem genedlaethol Cymru ac a berfformiwyd yn eang gan Dafydd Iwan; cyfieithodd ddetholiad o’r Salmau, Detholiad o’r Salmau (1936).Valentine, Lewis Edward (1893 – 1986), Baptist minister, author and Welsh nationalist ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 1 Mehefin 1893 yn ‘Hillside’, stryd Clip Terfyn, Llanddulas, sir Ddinbych, yr ail o saith o blant Samuel Valentine, chwarelwr a phregethwr cynorthwyol gyda’r Bedyddwyr, a Mary (gynt Roberts); bu capel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a daeth ei gynulleidfa fechan yn ddelfryd o gymuned ysbrydol iddo weddill ei oes; ysgol elfennol Llanddulas ac Ysgol Uwchradd Eirias, Bae Colwyn; disgybl-athro am ddwy flynedd; Bangor 1913, yn astudio ieithoedd Semitig dan Thomas Witton Davies a’r Gymraeg dan John Morris-Jones; dechreuodd bregethu 1912; yn Ionawr 1916 ymunodd â’r Corfflu Meddygol (RAMC); yn Ffrainc o Fedi 1916, yn gwasanaethu ar y rheng flaen nes ei glwyfo’n ddifrifol ar 23 Hydref 1917 pan anadlodd nwy gwenwynig wrth drin y clwyfedigion yn Passchendaele; yn ddall, byddar a mud am dri mis; cyhoeddwyd ei ddyddiadur wedyn fel ‘Dyddiadur Milwr’ yn Seren Gomer 1969–72; tyfodd ei argyhoeddiadau cenedlaetholgar a heddychol yn uniongyrchol o’i brofiadau yn y rhyfel; dychwelodd i Fangor Ionawr 1919, dosbarth cyntaf mewn ieithoedd Semitig Mehefin 1919, MA ddwy flynedd wedyn ar gyfieithiadau Cymraeg William Morgan a Richard Parry o Lyfr Job; ysgrifennydd cyntaf y gymdeithas Gymraeg ‘Y Macwyaid’; ysgolhaig Hebraeg addawol iawn, ond ordeiniwyd yn weinidog y Tabernacl, Llandudno, Ionawr 1921; priododd Margaret Jones o Landudno 1 Hydref 1925, mab Hedd (1926) a merch Gweirrul (1932); yn Nhachwedd 1923 sefydlodd y misolyn Y Deyrnas, yn mynegi’r cwlwm rhwng crefydd, iaith a chenedl; golygydd Seren Gomer 1951–75, gan adolygu dros 900 o lyfrau; yn bresennol yn y cyfarfodydd yng nghaffi’r Queen’s, Caernarfon, yn 1924 a arweiniodd at Blaid Genedlaethol Cymru; lansiwyd y blaid yn Eisteddfod Pwllheli yn Awst 1925 ac etholwyd Lewis Valentine yn llywydd; ymgeisydd seneddol cyntaf y blaid, yn sir Gaernarfon, yn 1929; yn 1936 gyda Saunders Lewis a D. J. Williams rhoddodd yr Ysgol Fomio a oedd yn cael ei hadeiladu ym Mhenyberth ar dân; dedfrydwyd yn yr Old Bailey yn Ionawr 1937 i naw mis, a fu yn Wormwood Scrubs hyd Awst 1937, gan ysgrifennu amdano yn Y Ddraig Goch; safodd ei gynulleidfa wrth ei ochr a’i groesawu’n ôl; gweinidog Penuel, Rhosllannerchrugog, 1947–70; bardd yn y mesurau rhydd a chaeth; llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru o 1962; daeth ei emyn ‘Gweddi dros Gymru’ (1962) yn fath o ail anthem genedlaethol; DD er anrhydedd Prifysgol Cymru 1986; bu farw 5 Mawrth 1986 yn Llandrillo-yn-Rhos.Lewis Valentine ↗Wicipedia CymraegGweinidog gyda’r Bedyddwyr, awdur, ymgyrchydd dros heddwch a chenedlaetholwr (1 Mehefin 1893 – 5 Mawrth 1986); un o’r tri a losgodd rai o adeiladau’r ysgol fomio, a dedfrydwyd i naw mis o garchar gan yr Old Bailey; bu ei fagwraeth yng nghapel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a glynodd wrth gymuned ddelfrydol y capel a’r pentref ar hyd ei oes; troes ei brofiadau yn y rhyfel ef yn genedlaetholwr ac yn heddychwr o argyhoeddiad dwfn; treuliodd ran helaeth o’i weinidogaeth yn Llandudno.
| Ganed | 1 Mehefin 1893, Llanddulas |
|---|---|
| Rhyfel | Y Corfflu Meddygol; nwy yn Passchendaele, 1917 |
| Plaid Cymru | Llywydd cyntaf, 1925; ymgeisydd seneddol cyntaf, 1929 |
| Penyberth | 8 Medi 1936 |
| Capeli | Y Tabernacl, Llandudno; Penuel, Rhosllannerchrugog |
| Emyn | Gweddi dros Gymru (1962) |
| Bu farw | 5 Mawrth 1986 |
Ganed Lewis Edward Valentine ar 1 Mehefin 1893 mewn tŷ o’r enw Hillside yn Llanddulas, yr ail o saith o blant Samuel Valentine, chwarelwr a phregethwr cynorthwyol gyda’r Bedyddwyr, a’i wraig Mary. Lluniwyd ef gan gapel bach Bethesda, ac arhosodd ei gynulleidfa yn ddarlun iddo o wir gymuned ysbrydol ar hyd ei oes.FfynonellauValentine, Lewis Edward (1893 – 1986), Baptist minister, author and Welsh nationalist ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 1 Mehefin 1893 yn ‘Hillside’, stryd Clip Terfyn, Llanddulas, sir Ddinbych, yr ail o saith o blant Samuel Valentine, chwarelwr a phregethwr cynorthwyol gyda’r Bedyddwyr, a Mary (gynt Roberts); bu capel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a daeth ei gynulleidfa fechan yn ddelfryd o gymuned ysbrydol iddo weddill ei oes; ysgol elfennol Llanddulas ac Ysgol Uwchradd Eirias, Bae Colwyn; disgybl-athro am ddwy flynedd; Bangor 1913, yn astudio ieithoedd Semitig dan Thomas Witton Davies a’r Gymraeg dan John Morris-Jones; dechreuodd bregethu 1912; yn Ionawr 1916 ymunodd â’r Corfflu Meddygol (RAMC); yn Ffrainc o Fedi 1916, yn gwasanaethu ar y rheng flaen nes ei glwyfo’n ddifrifol ar 23 Hydref 1917 pan anadlodd nwy gwenwynig wrth drin y clwyfedigion yn Passchendaele; yn ddall, byddar a mud am dri mis; cyhoeddwyd ei ddyddiadur wedyn fel ‘Dyddiadur Milwr’ yn Seren Gomer 1969–72; tyfodd ei argyhoeddiadau cenedlaetholgar a heddychol yn uniongyrchol o’i brofiadau yn y rhyfel; dychwelodd i Fangor Ionawr 1919, dosbarth cyntaf mewn ieithoedd Semitig Mehefin 1919, MA ddwy flynedd wedyn ar gyfieithiadau Cymraeg William Morgan a Richard Parry o Lyfr Job; ysgrifennydd cyntaf y gymdeithas Gymraeg ‘Y Macwyaid’; ysgolhaig Hebraeg addawol iawn, ond ordeiniwyd yn weinidog y Tabernacl, Llandudno, Ionawr 1921; priododd Margaret Jones o Landudno 1 Hydref 1925, mab Hedd (1926) a merch Gweirrul (1932); yn Nhachwedd 1923 sefydlodd y misolyn Y Deyrnas, yn mynegi’r cwlwm rhwng crefydd, iaith a chenedl; golygydd Seren Gomer 1951–75, gan adolygu dros 900 o lyfrau; yn bresennol yn y cyfarfodydd yng nghaffi’r Queen’s, Caernarfon, yn 1924 a arweiniodd at Blaid Genedlaethol Cymru; lansiwyd y blaid yn Eisteddfod Pwllheli yn Awst 1925 ac etholwyd Lewis Valentine yn llywydd; ymgeisydd seneddol cyntaf y blaid, yn sir Gaernarfon, yn 1929; yn 1936 gyda Saunders Lewis a D. J. Williams rhoddodd yr Ysgol Fomio a oedd yn cael ei hadeiladu ym Mhenyberth ar dân; dedfrydwyd yn yr Old Bailey yn Ionawr 1937 i naw mis, a fu yn Wormwood Scrubs hyd Awst 1937, gan ysgrifennu amdano yn Y Ddraig Goch; safodd ei gynulleidfa wrth ei ochr a’i groesawu’n ôl; gweinidog Penuel, Rhosllannerchrugog, 1947–70; bardd yn y mesurau rhydd a chaeth; llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru o 1962; daeth ei emyn ‘Gweddi dros Gymru’ (1962) yn fath o ail anthem genedlaethol; DD er anrhydedd Prifysgol Cymru 1986; bu farw 5 Mawrth 1986 yn Llandrillo-yn-Rhos.Lewis Valentine ↗Wicipedia CymraegGweinidog gyda’r Bedyddwyr, awdur, ymgyrchydd dros heddwch a chenedlaetholwr (1 Mehefin 1893 – 5 Mawrth 1986); un o’r tri a losgodd rai o adeiladau’r ysgol fomio, a dedfrydwyd i naw mis o garchar gan yr Old Bailey; bu ei fagwraeth yng nghapel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a glynodd wrth gymuned ddelfrydol y capel a’r pentref ar hyd ei oes; troes ei brofiadau yn y rhyfel ef yn genedlaetholwr ac yn heddychwr o argyhoeddiad dwfn; treuliodd ran helaeth o’i weinidogaeth yn Llandudno.
Aeth i’r ysgol yn Llanddulas ac yn Eirias ym Mae Colwyn, bu’n ddisgybl-athro am ddwy flynedd, dechreuodd bregethu yn 1912, ac yn 1913 aeth i Fangor i astudio’r Hebraeg a’r ieithoedd Semitig eraill, a’r Gymraeg dan John Morris-Jones.FfynhonnellValentine, Lewis Edward (1893 – 1986), Baptist minister, author and Welsh nationalist ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 1 Mehefin 1893 yn ‘Hillside’, stryd Clip Terfyn, Llanddulas, sir Ddinbych, yr ail o saith o blant Samuel Valentine, chwarelwr a phregethwr cynorthwyol gyda’r Bedyddwyr, a Mary (gynt Roberts); bu capel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a daeth ei gynulleidfa fechan yn ddelfryd o gymuned ysbrydol iddo weddill ei oes; ysgol elfennol Llanddulas ac Ysgol Uwchradd Eirias, Bae Colwyn; disgybl-athro am ddwy flynedd; Bangor 1913, yn astudio ieithoedd Semitig dan Thomas Witton Davies a’r Gymraeg dan John Morris-Jones; dechreuodd bregethu 1912; yn Ionawr 1916 ymunodd â’r Corfflu Meddygol (RAMC); yn Ffrainc o Fedi 1916, yn gwasanaethu ar y rheng flaen nes ei glwyfo’n ddifrifol ar 23 Hydref 1917 pan anadlodd nwy gwenwynig wrth drin y clwyfedigion yn Passchendaele; yn ddall, byddar a mud am dri mis; cyhoeddwyd ei ddyddiadur wedyn fel ‘Dyddiadur Milwr’ yn Seren Gomer 1969–72; tyfodd ei argyhoeddiadau cenedlaetholgar a heddychol yn uniongyrchol o’i brofiadau yn y rhyfel; dychwelodd i Fangor Ionawr 1919, dosbarth cyntaf mewn ieithoedd Semitig Mehefin 1919, MA ddwy flynedd wedyn ar gyfieithiadau Cymraeg William Morgan a Richard Parry o Lyfr Job; ysgrifennydd cyntaf y gymdeithas Gymraeg ‘Y Macwyaid’; ysgolhaig Hebraeg addawol iawn, ond ordeiniwyd yn weinidog y Tabernacl, Llandudno, Ionawr 1921; priododd Margaret Jones o Landudno 1 Hydref 1925, mab Hedd (1926) a merch Gweirrul (1932); yn Nhachwedd 1923 sefydlodd y misolyn Y Deyrnas, yn mynegi’r cwlwm rhwng crefydd, iaith a chenedl; golygydd Seren Gomer 1951–75, gan adolygu dros 900 o lyfrau; yn bresennol yn y cyfarfodydd yng nghaffi’r Queen’s, Caernarfon, yn 1924 a arweiniodd at Blaid Genedlaethol Cymru; lansiwyd y blaid yn Eisteddfod Pwllheli yn Awst 1925 ac etholwyd Lewis Valentine yn llywydd; ymgeisydd seneddol cyntaf y blaid, yn sir Gaernarfon, yn 1929; yn 1936 gyda Saunders Lewis a D. J. Williams rhoddodd yr Ysgol Fomio a oedd yn cael ei hadeiladu ym Mhenyberth ar dân; dedfrydwyd yn yr Old Bailey yn Ionawr 1937 i naw mis, a fu yn Wormwood Scrubs hyd Awst 1937, gan ysgrifennu amdano yn Y Ddraig Goch; safodd ei gynulleidfa wrth ei ochr a’i groesawu’n ôl; gweinidog Penuel, Rhosllannerchrugog, 1947–70; bardd yn y mesurau rhydd a chaeth; llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru o 1962; daeth ei emyn ‘Gweddi dros Gymru’ (1962) yn fath o ail anthem genedlaethol; DD er anrhydedd Prifysgol Cymru 1986; bu farw 5 Mawrth 1986 yn Llandrillo-yn-Rhos.
Yn Ionawr 1916, fel llawer o fyfyrwyr am y weinidogaeth, ymunodd â’r Corfflu Meddygol. O Fedi 1916 gwasanaethodd ar y rheng flaen yn Ffrainc, yn gofalu am y clwyfedigion, nes iddo ar 23 Hydref 1917 yn Passchendaele anadlu nwy gwenwynig wrth drin dynion clwyfedig. Am dri mis bu’n ddall, yn fyddar ac yn fud.FfynhonnellValentine, Lewis Edward (1893 – 1986), Baptist minister, author and Welsh nationalist ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 1 Mehefin 1893 yn ‘Hillside’, stryd Clip Terfyn, Llanddulas, sir Ddinbych, yr ail o saith o blant Samuel Valentine, chwarelwr a phregethwr cynorthwyol gyda’r Bedyddwyr, a Mary (gynt Roberts); bu capel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a daeth ei gynulleidfa fechan yn ddelfryd o gymuned ysbrydol iddo weddill ei oes; ysgol elfennol Llanddulas ac Ysgol Uwchradd Eirias, Bae Colwyn; disgybl-athro am ddwy flynedd; Bangor 1913, yn astudio ieithoedd Semitig dan Thomas Witton Davies a’r Gymraeg dan John Morris-Jones; dechreuodd bregethu 1912; yn Ionawr 1916 ymunodd â’r Corfflu Meddygol (RAMC); yn Ffrainc o Fedi 1916, yn gwasanaethu ar y rheng flaen nes ei glwyfo’n ddifrifol ar 23 Hydref 1917 pan anadlodd nwy gwenwynig wrth drin y clwyfedigion yn Passchendaele; yn ddall, byddar a mud am dri mis; cyhoeddwyd ei ddyddiadur wedyn fel ‘Dyddiadur Milwr’ yn Seren Gomer 1969–72; tyfodd ei argyhoeddiadau cenedlaetholgar a heddychol yn uniongyrchol o’i brofiadau yn y rhyfel; dychwelodd i Fangor Ionawr 1919, dosbarth cyntaf mewn ieithoedd Semitig Mehefin 1919, MA ddwy flynedd wedyn ar gyfieithiadau Cymraeg William Morgan a Richard Parry o Lyfr Job; ysgrifennydd cyntaf y gymdeithas Gymraeg ‘Y Macwyaid’; ysgolhaig Hebraeg addawol iawn, ond ordeiniwyd yn weinidog y Tabernacl, Llandudno, Ionawr 1921; priododd Margaret Jones o Landudno 1 Hydref 1925, mab Hedd (1926) a merch Gweirrul (1932); yn Nhachwedd 1923 sefydlodd y misolyn Y Deyrnas, yn mynegi’r cwlwm rhwng crefydd, iaith a chenedl; golygydd Seren Gomer 1951–75, gan adolygu dros 900 o lyfrau; yn bresennol yn y cyfarfodydd yng nghaffi’r Queen’s, Caernarfon, yn 1924 a arweiniodd at Blaid Genedlaethol Cymru; lansiwyd y blaid yn Eisteddfod Pwllheli yn Awst 1925 ac etholwyd Lewis Valentine yn llywydd; ymgeisydd seneddol cyntaf y blaid, yn sir Gaernarfon, yn 1929; yn 1936 gyda Saunders Lewis a D. J. Williams rhoddodd yr Ysgol Fomio a oedd yn cael ei hadeiladu ym Mhenyberth ar dân; dedfrydwyd yn yr Old Bailey yn Ionawr 1937 i naw mis, a fu yn Wormwood Scrubs hyd Awst 1937, gan ysgrifennu amdano yn Y Ddraig Goch; safodd ei gynulleidfa wrth ei ochr a’i groesawu’n ôl; gweinidog Penuel, Rhosllannerchrugog, 1947–70; bardd yn y mesurau rhydd a chaeth; llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru o 1962; daeth ei emyn ‘Gweddi dros Gymru’ (1962) yn fath o ail anthem genedlaethol; DD er anrhydedd Prifysgol Cymru 1986; bu farw 5 Mawrth 1986 yn Llandrillo-yn-Rhos.
Cadwodd ddyddiadur drwy’r rhyfel, a gyhoeddwyd wedyn fel Dyddiadur Milwr. Gwnaeth yr hyn a welodd ef yn genedlaetholwr ac yn heddychwr o argyhoeddiad dwfn.FfynonellauValentine, Lewis Edward (1893 – 1986), Baptist minister, author and Welsh nationalist ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 1 Mehefin 1893 yn ‘Hillside’, stryd Clip Terfyn, Llanddulas, sir Ddinbych, yr ail o saith o blant Samuel Valentine, chwarelwr a phregethwr cynorthwyol gyda’r Bedyddwyr, a Mary (gynt Roberts); bu capel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a daeth ei gynulleidfa fechan yn ddelfryd o gymuned ysbrydol iddo weddill ei oes; ysgol elfennol Llanddulas ac Ysgol Uwchradd Eirias, Bae Colwyn; disgybl-athro am ddwy flynedd; Bangor 1913, yn astudio ieithoedd Semitig dan Thomas Witton Davies a’r Gymraeg dan John Morris-Jones; dechreuodd bregethu 1912; yn Ionawr 1916 ymunodd â’r Corfflu Meddygol (RAMC); yn Ffrainc o Fedi 1916, yn gwasanaethu ar y rheng flaen nes ei glwyfo’n ddifrifol ar 23 Hydref 1917 pan anadlodd nwy gwenwynig wrth drin y clwyfedigion yn Passchendaele; yn ddall, byddar a mud am dri mis; cyhoeddwyd ei ddyddiadur wedyn fel ‘Dyddiadur Milwr’ yn Seren Gomer 1969–72; tyfodd ei argyhoeddiadau cenedlaetholgar a heddychol yn uniongyrchol o’i brofiadau yn y rhyfel; dychwelodd i Fangor Ionawr 1919, dosbarth cyntaf mewn ieithoedd Semitig Mehefin 1919, MA ddwy flynedd wedyn ar gyfieithiadau Cymraeg William Morgan a Richard Parry o Lyfr Job; ysgrifennydd cyntaf y gymdeithas Gymraeg ‘Y Macwyaid’; ysgolhaig Hebraeg addawol iawn, ond ordeiniwyd yn weinidog y Tabernacl, Llandudno, Ionawr 1921; priododd Margaret Jones o Landudno 1 Hydref 1925, mab Hedd (1926) a merch Gweirrul (1932); yn Nhachwedd 1923 sefydlodd y misolyn Y Deyrnas, yn mynegi’r cwlwm rhwng crefydd, iaith a chenedl; golygydd Seren Gomer 1951–75, gan adolygu dros 900 o lyfrau; yn bresennol yn y cyfarfodydd yng nghaffi’r Queen’s, Caernarfon, yn 1924 a arweiniodd at Blaid Genedlaethol Cymru; lansiwyd y blaid yn Eisteddfod Pwllheli yn Awst 1925 ac etholwyd Lewis Valentine yn llywydd; ymgeisydd seneddol cyntaf y blaid, yn sir Gaernarfon, yn 1929; yn 1936 gyda Saunders Lewis a D. J. Williams rhoddodd yr Ysgol Fomio a oedd yn cael ei hadeiladu ym Mhenyberth ar dân; dedfrydwyd yn yr Old Bailey yn Ionawr 1937 i naw mis, a fu yn Wormwood Scrubs hyd Awst 1937, gan ysgrifennu amdano yn Y Ddraig Goch; safodd ei gynulleidfa wrth ei ochr a’i groesawu’n ôl; gweinidog Penuel, Rhosllannerchrugog, 1947–70; bardd yn y mesurau rhydd a chaeth; llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru o 1962; daeth ei emyn ‘Gweddi dros Gymru’ (1962) yn fath o ail anthem genedlaethol; DD er anrhydedd Prifysgol Cymru 1986; bu farw 5 Mawrth 1986 yn Llandrillo-yn-Rhos.Lewis Valentine ↗Wicipedia CymraegGweinidog gyda’r Bedyddwyr, awdur, ymgyrchydd dros heddwch a chenedlaetholwr (1 Mehefin 1893 – 5 Mawrth 1986); un o’r tri a losgodd rai o adeiladau’r ysgol fomio, a dedfrydwyd i naw mis o garchar gan yr Old Bailey; bu ei fagwraeth yng nghapel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a glynodd wrth gymuned ddelfrydol y capel a’r pentref ar hyd ei oes; troes ei brofiadau yn y rhyfel ef yn genedlaetholwr ac yn heddychwr o argyhoeddiad dwfn; treuliodd ran helaeth o’i weinidogaeth yn Llandudno.
Yn ôl ym Mangor yn 1919 cafodd radd dosbarth cyntaf mewn ieithoedd Semitig ac yna MA ar gyfieithiadau Cymraeg William Morgan a Richard Parry o Lyfr Job. Ef oedd ysgrifennydd cyntaf cymdeithas Gymraeg y coleg, Y Macwyaid. Gallasai fod yn ysgolhaig Hebraeg, ond glynodd wrth ei alwad, ac yn Ionawr 1921 fe’i hordeiniwyd yn weinidog y Tabernacl, Llandudno.FfynhonnellValentine, Lewis Edward (1893 – 1986), Baptist minister, author and Welsh nationalist ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 1 Mehefin 1893 yn ‘Hillside’, stryd Clip Terfyn, Llanddulas, sir Ddinbych, yr ail o saith o blant Samuel Valentine, chwarelwr a phregethwr cynorthwyol gyda’r Bedyddwyr, a Mary (gynt Roberts); bu capel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a daeth ei gynulleidfa fechan yn ddelfryd o gymuned ysbrydol iddo weddill ei oes; ysgol elfennol Llanddulas ac Ysgol Uwchradd Eirias, Bae Colwyn; disgybl-athro am ddwy flynedd; Bangor 1913, yn astudio ieithoedd Semitig dan Thomas Witton Davies a’r Gymraeg dan John Morris-Jones; dechreuodd bregethu 1912; yn Ionawr 1916 ymunodd â’r Corfflu Meddygol (RAMC); yn Ffrainc o Fedi 1916, yn gwasanaethu ar y rheng flaen nes ei glwyfo’n ddifrifol ar 23 Hydref 1917 pan anadlodd nwy gwenwynig wrth drin y clwyfedigion yn Passchendaele; yn ddall, byddar a mud am dri mis; cyhoeddwyd ei ddyddiadur wedyn fel ‘Dyddiadur Milwr’ yn Seren Gomer 1969–72; tyfodd ei argyhoeddiadau cenedlaetholgar a heddychol yn uniongyrchol o’i brofiadau yn y rhyfel; dychwelodd i Fangor Ionawr 1919, dosbarth cyntaf mewn ieithoedd Semitig Mehefin 1919, MA ddwy flynedd wedyn ar gyfieithiadau Cymraeg William Morgan a Richard Parry o Lyfr Job; ysgrifennydd cyntaf y gymdeithas Gymraeg ‘Y Macwyaid’; ysgolhaig Hebraeg addawol iawn, ond ordeiniwyd yn weinidog y Tabernacl, Llandudno, Ionawr 1921; priododd Margaret Jones o Landudno 1 Hydref 1925, mab Hedd (1926) a merch Gweirrul (1932); yn Nhachwedd 1923 sefydlodd y misolyn Y Deyrnas, yn mynegi’r cwlwm rhwng crefydd, iaith a chenedl; golygydd Seren Gomer 1951–75, gan adolygu dros 900 o lyfrau; yn bresennol yn y cyfarfodydd yng nghaffi’r Queen’s, Caernarfon, yn 1924 a arweiniodd at Blaid Genedlaethol Cymru; lansiwyd y blaid yn Eisteddfod Pwllheli yn Awst 1925 ac etholwyd Lewis Valentine yn llywydd; ymgeisydd seneddol cyntaf y blaid, yn sir Gaernarfon, yn 1929; yn 1936 gyda Saunders Lewis a D. J. Williams rhoddodd yr Ysgol Fomio a oedd yn cael ei hadeiladu ym Mhenyberth ar dân; dedfrydwyd yn yr Old Bailey yn Ionawr 1937 i naw mis, a fu yn Wormwood Scrubs hyd Awst 1937, gan ysgrifennu amdano yn Y Ddraig Goch; safodd ei gynulleidfa wrth ei ochr a’i groesawu’n ôl; gweinidog Penuel, Rhosllannerchrugog, 1947–70; bardd yn y mesurau rhydd a chaeth; llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru o 1962; daeth ei emyn ‘Gweddi dros Gymru’ (1962) yn fath o ail anthem genedlaethol; DD er anrhydedd Prifysgol Cymru 1986; bu farw 5 Mawrth 1986 yn Llandrillo-yn-Rhos.
Yn 1925 priododd Margaret Jones o Landudno; cawsant fab, Hedd, a merch, Gweirrul.FfynhonnellValentine, Lewis Edward (1893 – 1986), Baptist minister, author and Welsh nationalist ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 1 Mehefin 1893 yn ‘Hillside’, stryd Clip Terfyn, Llanddulas, sir Ddinbych, yr ail o saith o blant Samuel Valentine, chwarelwr a phregethwr cynorthwyol gyda’r Bedyddwyr, a Mary (gynt Roberts); bu capel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a daeth ei gynulleidfa fechan yn ddelfryd o gymuned ysbrydol iddo weddill ei oes; ysgol elfennol Llanddulas ac Ysgol Uwchradd Eirias, Bae Colwyn; disgybl-athro am ddwy flynedd; Bangor 1913, yn astudio ieithoedd Semitig dan Thomas Witton Davies a’r Gymraeg dan John Morris-Jones; dechreuodd bregethu 1912; yn Ionawr 1916 ymunodd â’r Corfflu Meddygol (RAMC); yn Ffrainc o Fedi 1916, yn gwasanaethu ar y rheng flaen nes ei glwyfo’n ddifrifol ar 23 Hydref 1917 pan anadlodd nwy gwenwynig wrth drin y clwyfedigion yn Passchendaele; yn ddall, byddar a mud am dri mis; cyhoeddwyd ei ddyddiadur wedyn fel ‘Dyddiadur Milwr’ yn Seren Gomer 1969–72; tyfodd ei argyhoeddiadau cenedlaetholgar a heddychol yn uniongyrchol o’i brofiadau yn y rhyfel; dychwelodd i Fangor Ionawr 1919, dosbarth cyntaf mewn ieithoedd Semitig Mehefin 1919, MA ddwy flynedd wedyn ar gyfieithiadau Cymraeg William Morgan a Richard Parry o Lyfr Job; ysgrifennydd cyntaf y gymdeithas Gymraeg ‘Y Macwyaid’; ysgolhaig Hebraeg addawol iawn, ond ordeiniwyd yn weinidog y Tabernacl, Llandudno, Ionawr 1921; priododd Margaret Jones o Landudno 1 Hydref 1925, mab Hedd (1926) a merch Gweirrul (1932); yn Nhachwedd 1923 sefydlodd y misolyn Y Deyrnas, yn mynegi’r cwlwm rhwng crefydd, iaith a chenedl; golygydd Seren Gomer 1951–75, gan adolygu dros 900 o lyfrau; yn bresennol yn y cyfarfodydd yng nghaffi’r Queen’s, Caernarfon, yn 1924 a arweiniodd at Blaid Genedlaethol Cymru; lansiwyd y blaid yn Eisteddfod Pwllheli yn Awst 1925 ac etholwyd Lewis Valentine yn llywydd; ymgeisydd seneddol cyntaf y blaid, yn sir Gaernarfon, yn 1929; yn 1936 gyda Saunders Lewis a D. J. Williams rhoddodd yr Ysgol Fomio a oedd yn cael ei hadeiladu ym Mhenyberth ar dân; dedfrydwyd yn yr Old Bailey yn Ionawr 1937 i naw mis, a fu yn Wormwood Scrubs hyd Awst 1937, gan ysgrifennu amdano yn Y Ddraig Goch; safodd ei gynulleidfa wrth ei ochr a’i groesawu’n ôl; gweinidog Penuel, Rhosllannerchrugog, 1947–70; bardd yn y mesurau rhydd a chaeth; llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru o 1962; daeth ei emyn ‘Gweddi dros Gymru’ (1962) yn fath o ail anthem genedlaethol; DD er anrhydedd Prifysgol Cymru 1986; bu farw 5 Mawrth 1986 yn Llandrillo-yn-Rhos.
Yn 1924 roedd yn y cyfarfodydd yng nghaffi’r Queen’s yng Nghaernarfon a arweiniodd at blaid newydd i Gymru. Yn Eisteddfod Pwllheli yn Awst 1925, gyda Saunders Lewis, H. R. Jones ac eraill, lansiwyd Plaid Genedlaethol Cymru, ac etholwyd Lewis Valentine yn llywydd cyntaf iddi. Ei phrif nod oedd Cymru Gymraeg, a gwnaed ei busnes yn Gymraeg. Yn 1929 safodd yn sir Gaernarfon fel ymgeisydd seneddol cyntaf y blaid.FfynonellauValentine, Lewis Edward (1893 – 1986), Baptist minister, author and Welsh nationalist ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 1 Mehefin 1893 yn ‘Hillside’, stryd Clip Terfyn, Llanddulas, sir Ddinbych, yr ail o saith o blant Samuel Valentine, chwarelwr a phregethwr cynorthwyol gyda’r Bedyddwyr, a Mary (gynt Roberts); bu capel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a daeth ei gynulleidfa fechan yn ddelfryd o gymuned ysbrydol iddo weddill ei oes; ysgol elfennol Llanddulas ac Ysgol Uwchradd Eirias, Bae Colwyn; disgybl-athro am ddwy flynedd; Bangor 1913, yn astudio ieithoedd Semitig dan Thomas Witton Davies a’r Gymraeg dan John Morris-Jones; dechreuodd bregethu 1912; yn Ionawr 1916 ymunodd â’r Corfflu Meddygol (RAMC); yn Ffrainc o Fedi 1916, yn gwasanaethu ar y rheng flaen nes ei glwyfo’n ddifrifol ar 23 Hydref 1917 pan anadlodd nwy gwenwynig wrth drin y clwyfedigion yn Passchendaele; yn ddall, byddar a mud am dri mis; cyhoeddwyd ei ddyddiadur wedyn fel ‘Dyddiadur Milwr’ yn Seren Gomer 1969–72; tyfodd ei argyhoeddiadau cenedlaetholgar a heddychol yn uniongyrchol o’i brofiadau yn y rhyfel; dychwelodd i Fangor Ionawr 1919, dosbarth cyntaf mewn ieithoedd Semitig Mehefin 1919, MA ddwy flynedd wedyn ar gyfieithiadau Cymraeg William Morgan a Richard Parry o Lyfr Job; ysgrifennydd cyntaf y gymdeithas Gymraeg ‘Y Macwyaid’; ysgolhaig Hebraeg addawol iawn, ond ordeiniwyd yn weinidog y Tabernacl, Llandudno, Ionawr 1921; priododd Margaret Jones o Landudno 1 Hydref 1925, mab Hedd (1926) a merch Gweirrul (1932); yn Nhachwedd 1923 sefydlodd y misolyn Y Deyrnas, yn mynegi’r cwlwm rhwng crefydd, iaith a chenedl; golygydd Seren Gomer 1951–75, gan adolygu dros 900 o lyfrau; yn bresennol yn y cyfarfodydd yng nghaffi’r Queen’s, Caernarfon, yn 1924 a arweiniodd at Blaid Genedlaethol Cymru; lansiwyd y blaid yn Eisteddfod Pwllheli yn Awst 1925 ac etholwyd Lewis Valentine yn llywydd; ymgeisydd seneddol cyntaf y blaid, yn sir Gaernarfon, yn 1929; yn 1936 gyda Saunders Lewis a D. J. Williams rhoddodd yr Ysgol Fomio a oedd yn cael ei hadeiladu ym Mhenyberth ar dân; dedfrydwyd yn yr Old Bailey yn Ionawr 1937 i naw mis, a fu yn Wormwood Scrubs hyd Awst 1937, gan ysgrifennu amdano yn Y Ddraig Goch; safodd ei gynulleidfa wrth ei ochr a’i groesawu’n ôl; gweinidog Penuel, Rhosllannerchrugog, 1947–70; bardd yn y mesurau rhydd a chaeth; llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru o 1962; daeth ei emyn ‘Gweddi dros Gymru’ (1962) yn fath o ail anthem genedlaethol; DD er anrhydedd Prifysgol Cymru 1986; bu farw 5 Mawrth 1986 yn Llandrillo-yn-Rhos.Lewis Valentine ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Edward Valentine M.A. (1 Mehefin 1893 – 1986), gwleidydd, gweinidog gyda’r Bedyddwyr, awdur, golygydd ac ymgyrchydd dros y Gymraeg, arweinydd cyntaf Plaid Cymru; ganed yn Llanddulas, mab Samuel Valentine, chwarelwr calchfaen; arweiniodd ei brofiadau yn y Rhyfel Byd Cyntaf ef at genedlaetholdeb Cymreig; yn 1925 cyfarfu â Saunders Lewis, H. R. Jones ac eraill yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhwllheli i sefydlu plaid Gymreig, a’i phrif nod oedd meithrin Cymru Gymraeg, gyda busnes y blaid yn Gymraeg; credai’r aelodau fod ei sefydlu ynddo’i hun yn gamp: ‘dim ond trwy fodoli, roedd y blaid yn ddatganiad o arbenigrwydd Cymru’ (John Davies); gwrthododd y Prif Weinidog Stanley Baldwin glywed yr achos yn erbyn yr ysgol fomio er gwaethaf dirprwyaeth yn cynrychioli hanner miliwn o brotestwyr Cymreig; dechreuwyd adeiladu union 400 mlynedd wedi’r Ddeddf Uno; ar 8 Medi 1936 hawliodd y tri gyfrifoldeb am y tân; wedi i’r achos yng Nghaernarfon fethu cytuno, anfonwyd ef i’r Old Bailey a dedfrydwyd y Tri i naw mis; ar eu rhyddhau fe’u croesawyd yn arwyr gan bymtheng mil o Gymry yn y Pafiliwn, Caernarfon; golygodd Seren Gomer 1951–75; enwog fel awdur yr emyn Gweddi dros Gymru, a genir fel arfer ar Finlandia Sibelius, a ystyrir gan rai yn ail anthem genedlaethol Cymru ac a berfformiwyd yn eang gan Dafydd Iwan; cyfieithodd ddetholiad o’r Salmau, Detholiad o’r Salmau (1936).
Fel yr ysgrifennodd yr hanesydd John Davies, dim ond trwy fodoli roedd y blaid yn ddatganiad fod Cymru’n genedl ar ei phen ei hun.FfynhonnellLewis Valentine ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Edward Valentine M.A. (1 Mehefin 1893 – 1986), gwleidydd, gweinidog gyda’r Bedyddwyr, awdur, golygydd ac ymgyrchydd dros y Gymraeg, arweinydd cyntaf Plaid Cymru; ganed yn Llanddulas, mab Samuel Valentine, chwarelwr calchfaen; arweiniodd ei brofiadau yn y Rhyfel Byd Cyntaf ef at genedlaetholdeb Cymreig; yn 1925 cyfarfu â Saunders Lewis, H. R. Jones ac eraill yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhwllheli i sefydlu plaid Gymreig, a’i phrif nod oedd meithrin Cymru Gymraeg, gyda busnes y blaid yn Gymraeg; credai’r aelodau fod ei sefydlu ynddo’i hun yn gamp: ‘dim ond trwy fodoli, roedd y blaid yn ddatganiad o arbenigrwydd Cymru’ (John Davies); gwrthododd y Prif Weinidog Stanley Baldwin glywed yr achos yn erbyn yr ysgol fomio er gwaethaf dirprwyaeth yn cynrychioli hanner miliwn o brotestwyr Cymreig; dechreuwyd adeiladu union 400 mlynedd wedi’r Ddeddf Uno; ar 8 Medi 1936 hawliodd y tri gyfrifoldeb am y tân; wedi i’r achos yng Nghaernarfon fethu cytuno, anfonwyd ef i’r Old Bailey a dedfrydwyd y Tri i naw mis; ar eu rhyddhau fe’u croesawyd yn arwyr gan bymtheng mil o Gymry yn y Pafiliwn, Caernarfon; golygodd Seren Gomer 1951–75; enwog fel awdur yr emyn Gweddi dros Gymru, a genir fel arfer ar Finlandia Sibelius, a ystyrir gan rai yn ail anthem genedlaethol Cymru ac a berfformiwyd yn eang gan Dafydd Iwan; cyfieithodd ddetholiad o’r Salmau, Detholiad o’r Salmau (1936).
Yn 1936 dewisodd y llywodraeth Lŷn ar gyfer ysgol fomio’r Llu Awyr, a gwrthododd Stanley Baldwin hyd yn oed glywed dirprwyaeth yn siarad dros hanner miliwn o bobl Cymru a’i gwrthwynebai. Ar 8 Medi 1936 rhoddodd Lewis Valentine, Saunders Lewis a D. J. Williams yr ysgol a oedd yn cael ei hadeiladu ym Mhenyberth ar dân, a chymryd cyfrifoldeb am hynny.FfynonellauLewis Valentine ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Edward Valentine M.A. (1 Mehefin 1893 – 1986), gwleidydd, gweinidog gyda’r Bedyddwyr, awdur, golygydd ac ymgyrchydd dros y Gymraeg, arweinydd cyntaf Plaid Cymru; ganed yn Llanddulas, mab Samuel Valentine, chwarelwr calchfaen; arweiniodd ei brofiadau yn y Rhyfel Byd Cyntaf ef at genedlaetholdeb Cymreig; yn 1925 cyfarfu â Saunders Lewis, H. R. Jones ac eraill yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhwllheli i sefydlu plaid Gymreig, a’i phrif nod oedd meithrin Cymru Gymraeg, gyda busnes y blaid yn Gymraeg; credai’r aelodau fod ei sefydlu ynddo’i hun yn gamp: ‘dim ond trwy fodoli, roedd y blaid yn ddatganiad o arbenigrwydd Cymru’ (John Davies); gwrthododd y Prif Weinidog Stanley Baldwin glywed yr achos yn erbyn yr ysgol fomio er gwaethaf dirprwyaeth yn cynrychioli hanner miliwn o brotestwyr Cymreig; dechreuwyd adeiladu union 400 mlynedd wedi’r Ddeddf Uno; ar 8 Medi 1936 hawliodd y tri gyfrifoldeb am y tân; wedi i’r achos yng Nghaernarfon fethu cytuno, anfonwyd ef i’r Old Bailey a dedfrydwyd y Tri i naw mis; ar eu rhyddhau fe’u croesawyd yn arwyr gan bymtheng mil o Gymry yn y Pafiliwn, Caernarfon; golygodd Seren Gomer 1951–75; enwog fel awdur yr emyn Gweddi dros Gymru, a genir fel arfer ar Finlandia Sibelius, a ystyrir gan rai yn ail anthem genedlaethol Cymru ac a berfformiwyd yn eang gan Dafydd Iwan; cyfieithodd ddetholiad o’r Salmau, Detholiad o’r Salmau (1936).Valentine, Lewis Edward (1893 – 1986), Baptist minister, author and Welsh nationalist ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 1 Mehefin 1893 yn ‘Hillside’, stryd Clip Terfyn, Llanddulas, sir Ddinbych, yr ail o saith o blant Samuel Valentine, chwarelwr a phregethwr cynorthwyol gyda’r Bedyddwyr, a Mary (gynt Roberts); bu capel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a daeth ei gynulleidfa fechan yn ddelfryd o gymuned ysbrydol iddo weddill ei oes; ysgol elfennol Llanddulas ac Ysgol Uwchradd Eirias, Bae Colwyn; disgybl-athro am ddwy flynedd; Bangor 1913, yn astudio ieithoedd Semitig dan Thomas Witton Davies a’r Gymraeg dan John Morris-Jones; dechreuodd bregethu 1912; yn Ionawr 1916 ymunodd â’r Corfflu Meddygol (RAMC); yn Ffrainc o Fedi 1916, yn gwasanaethu ar y rheng flaen nes ei glwyfo’n ddifrifol ar 23 Hydref 1917 pan anadlodd nwy gwenwynig wrth drin y clwyfedigion yn Passchendaele; yn ddall, byddar a mud am dri mis; cyhoeddwyd ei ddyddiadur wedyn fel ‘Dyddiadur Milwr’ yn Seren Gomer 1969–72; tyfodd ei argyhoeddiadau cenedlaetholgar a heddychol yn uniongyrchol o’i brofiadau yn y rhyfel; dychwelodd i Fangor Ionawr 1919, dosbarth cyntaf mewn ieithoedd Semitig Mehefin 1919, MA ddwy flynedd wedyn ar gyfieithiadau Cymraeg William Morgan a Richard Parry o Lyfr Job; ysgrifennydd cyntaf y gymdeithas Gymraeg ‘Y Macwyaid’; ysgolhaig Hebraeg addawol iawn, ond ordeiniwyd yn weinidog y Tabernacl, Llandudno, Ionawr 1921; priododd Margaret Jones o Landudno 1 Hydref 1925, mab Hedd (1926) a merch Gweirrul (1932); yn Nhachwedd 1923 sefydlodd y misolyn Y Deyrnas, yn mynegi’r cwlwm rhwng crefydd, iaith a chenedl; golygydd Seren Gomer 1951–75, gan adolygu dros 900 o lyfrau; yn bresennol yn y cyfarfodydd yng nghaffi’r Queen’s, Caernarfon, yn 1924 a arweiniodd at Blaid Genedlaethol Cymru; lansiwyd y blaid yn Eisteddfod Pwllheli yn Awst 1925 ac etholwyd Lewis Valentine yn llywydd; ymgeisydd seneddol cyntaf y blaid, yn sir Gaernarfon, yn 1929; yn 1936 gyda Saunders Lewis a D. J. Williams rhoddodd yr Ysgol Fomio a oedd yn cael ei hadeiladu ym Mhenyberth ar dân; dedfrydwyd yn yr Old Bailey yn Ionawr 1937 i naw mis, a fu yn Wormwood Scrubs hyd Awst 1937, gan ysgrifennu amdano yn Y Ddraig Goch; safodd ei gynulleidfa wrth ei ochr a’i groesawu’n ôl; gweinidog Penuel, Rhosllannerchrugog, 1947–70; bardd yn y mesurau rhydd a chaeth; llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru o 1962; daeth ei emyn ‘Gweddi dros Gymru’ (1962) yn fath o ail anthem genedlaethol; DD er anrhydedd Prifysgol Cymru 1986; bu farw 5 Mawrth 1986 yn Llandrillo-yn-Rhos.
Ni allai’r rheithgor yng Nghaernarfon gytuno, a symudwyd yr achos i’r Old Bailey yn Llundain. Yn Ionawr 1937 dedfrydwyd y Tri i naw mis, a bu Valentine yn Wormwood Scrubs. Safodd ei gynulleidfa yn Llandudno wrth ei ochr, a phan ddaeth y Tri adref croesawodd pymtheng mil o bobl hwy’n arwyr yn y Pafiliwn yng Nghaernarfon.FfynonellauLewis Valentine ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Edward Valentine M.A. (1 Mehefin 1893 – 1986), gwleidydd, gweinidog gyda’r Bedyddwyr, awdur, golygydd ac ymgyrchydd dros y Gymraeg, arweinydd cyntaf Plaid Cymru; ganed yn Llanddulas, mab Samuel Valentine, chwarelwr calchfaen; arweiniodd ei brofiadau yn y Rhyfel Byd Cyntaf ef at genedlaetholdeb Cymreig; yn 1925 cyfarfu â Saunders Lewis, H. R. Jones ac eraill yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhwllheli i sefydlu plaid Gymreig, a’i phrif nod oedd meithrin Cymru Gymraeg, gyda busnes y blaid yn Gymraeg; credai’r aelodau fod ei sefydlu ynddo’i hun yn gamp: ‘dim ond trwy fodoli, roedd y blaid yn ddatganiad o arbenigrwydd Cymru’ (John Davies); gwrthododd y Prif Weinidog Stanley Baldwin glywed yr achos yn erbyn yr ysgol fomio er gwaethaf dirprwyaeth yn cynrychioli hanner miliwn o brotestwyr Cymreig; dechreuwyd adeiladu union 400 mlynedd wedi’r Ddeddf Uno; ar 8 Medi 1936 hawliodd y tri gyfrifoldeb am y tân; wedi i’r achos yng Nghaernarfon fethu cytuno, anfonwyd ef i’r Old Bailey a dedfrydwyd y Tri i naw mis; ar eu rhyddhau fe’u croesawyd yn arwyr gan bymtheng mil o Gymry yn y Pafiliwn, Caernarfon; golygodd Seren Gomer 1951–75; enwog fel awdur yr emyn Gweddi dros Gymru, a genir fel arfer ar Finlandia Sibelius, a ystyrir gan rai yn ail anthem genedlaethol Cymru ac a berfformiwyd yn eang gan Dafydd Iwan; cyfieithodd ddetholiad o’r Salmau, Detholiad o’r Salmau (1936).Valentine, Lewis Edward (1893 – 1986), Baptist minister, author and Welsh nationalist ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 1 Mehefin 1893 yn ‘Hillside’, stryd Clip Terfyn, Llanddulas, sir Ddinbych, yr ail o saith o blant Samuel Valentine, chwarelwr a phregethwr cynorthwyol gyda’r Bedyddwyr, a Mary (gynt Roberts); bu capel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a daeth ei gynulleidfa fechan yn ddelfryd o gymuned ysbrydol iddo weddill ei oes; ysgol elfennol Llanddulas ac Ysgol Uwchradd Eirias, Bae Colwyn; disgybl-athro am ddwy flynedd; Bangor 1913, yn astudio ieithoedd Semitig dan Thomas Witton Davies a’r Gymraeg dan John Morris-Jones; dechreuodd bregethu 1912; yn Ionawr 1916 ymunodd â’r Corfflu Meddygol (RAMC); yn Ffrainc o Fedi 1916, yn gwasanaethu ar y rheng flaen nes ei glwyfo’n ddifrifol ar 23 Hydref 1917 pan anadlodd nwy gwenwynig wrth drin y clwyfedigion yn Passchendaele; yn ddall, byddar a mud am dri mis; cyhoeddwyd ei ddyddiadur wedyn fel ‘Dyddiadur Milwr’ yn Seren Gomer 1969–72; tyfodd ei argyhoeddiadau cenedlaetholgar a heddychol yn uniongyrchol o’i brofiadau yn y rhyfel; dychwelodd i Fangor Ionawr 1919, dosbarth cyntaf mewn ieithoedd Semitig Mehefin 1919, MA ddwy flynedd wedyn ar gyfieithiadau Cymraeg William Morgan a Richard Parry o Lyfr Job; ysgrifennydd cyntaf y gymdeithas Gymraeg ‘Y Macwyaid’; ysgolhaig Hebraeg addawol iawn, ond ordeiniwyd yn weinidog y Tabernacl, Llandudno, Ionawr 1921; priododd Margaret Jones o Landudno 1 Hydref 1925, mab Hedd (1926) a merch Gweirrul (1932); yn Nhachwedd 1923 sefydlodd y misolyn Y Deyrnas, yn mynegi’r cwlwm rhwng crefydd, iaith a chenedl; golygydd Seren Gomer 1951–75, gan adolygu dros 900 o lyfrau; yn bresennol yn y cyfarfodydd yng nghaffi’r Queen’s, Caernarfon, yn 1924 a arweiniodd at Blaid Genedlaethol Cymru; lansiwyd y blaid yn Eisteddfod Pwllheli yn Awst 1925 ac etholwyd Lewis Valentine yn llywydd; ymgeisydd seneddol cyntaf y blaid, yn sir Gaernarfon, yn 1929; yn 1936 gyda Saunders Lewis a D. J. Williams rhoddodd yr Ysgol Fomio a oedd yn cael ei hadeiladu ym Mhenyberth ar dân; dedfrydwyd yn yr Old Bailey yn Ionawr 1937 i naw mis, a fu yn Wormwood Scrubs hyd Awst 1937, gan ysgrifennu amdano yn Y Ddraig Goch; safodd ei gynulleidfa wrth ei ochr a’i groesawu’n ôl; gweinidog Penuel, Rhosllannerchrugog, 1947–70; bardd yn y mesurau rhydd a chaeth; llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru o 1962; daeth ei emyn ‘Gweddi dros Gymru’ (1962) yn fath o ail anthem genedlaethol; DD er anrhydedd Prifysgol Cymru 1986; bu farw 5 Mawrth 1986 yn Llandrillo-yn-Rhos.
Yn 1947 atebodd alwad i gapel Penuel ym mhentref glofaol Rhosllannerchrugog, ger Wrecsam, a bu’n weinidog yno hyd 1970. O 1951 hyd 1975 golygodd Seren Gomer, cylchgrawn cenedlaethol y Bedyddwyr Cymraeg, gan adolygu dros naw cant o lyfrau, ac yn 1962 daeth yn llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru. Ysgrifennai farddoniaeth hefyd yn y mesurau rhydd a chaeth, a chyfieithodd ddetholiad o’r Salmau.FfynonellauValentine, Lewis Edward (1893 – 1986), Baptist minister, author and Welsh nationalist ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 1 Mehefin 1893 yn ‘Hillside’, stryd Clip Terfyn, Llanddulas, sir Ddinbych, yr ail o saith o blant Samuel Valentine, chwarelwr a phregethwr cynorthwyol gyda’r Bedyddwyr, a Mary (gynt Roberts); bu capel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a daeth ei gynulleidfa fechan yn ddelfryd o gymuned ysbrydol iddo weddill ei oes; ysgol elfennol Llanddulas ac Ysgol Uwchradd Eirias, Bae Colwyn; disgybl-athro am ddwy flynedd; Bangor 1913, yn astudio ieithoedd Semitig dan Thomas Witton Davies a’r Gymraeg dan John Morris-Jones; dechreuodd bregethu 1912; yn Ionawr 1916 ymunodd â’r Corfflu Meddygol (RAMC); yn Ffrainc o Fedi 1916, yn gwasanaethu ar y rheng flaen nes ei glwyfo’n ddifrifol ar 23 Hydref 1917 pan anadlodd nwy gwenwynig wrth drin y clwyfedigion yn Passchendaele; yn ddall, byddar a mud am dri mis; cyhoeddwyd ei ddyddiadur wedyn fel ‘Dyddiadur Milwr’ yn Seren Gomer 1969–72; tyfodd ei argyhoeddiadau cenedlaetholgar a heddychol yn uniongyrchol o’i brofiadau yn y rhyfel; dychwelodd i Fangor Ionawr 1919, dosbarth cyntaf mewn ieithoedd Semitig Mehefin 1919, MA ddwy flynedd wedyn ar gyfieithiadau Cymraeg William Morgan a Richard Parry o Lyfr Job; ysgrifennydd cyntaf y gymdeithas Gymraeg ‘Y Macwyaid’; ysgolhaig Hebraeg addawol iawn, ond ordeiniwyd yn weinidog y Tabernacl, Llandudno, Ionawr 1921; priododd Margaret Jones o Landudno 1 Hydref 1925, mab Hedd (1926) a merch Gweirrul (1932); yn Nhachwedd 1923 sefydlodd y misolyn Y Deyrnas, yn mynegi’r cwlwm rhwng crefydd, iaith a chenedl; golygydd Seren Gomer 1951–75, gan adolygu dros 900 o lyfrau; yn bresennol yn y cyfarfodydd yng nghaffi’r Queen’s, Caernarfon, yn 1924 a arweiniodd at Blaid Genedlaethol Cymru; lansiwyd y blaid yn Eisteddfod Pwllheli yn Awst 1925 ac etholwyd Lewis Valentine yn llywydd; ymgeisydd seneddol cyntaf y blaid, yn sir Gaernarfon, yn 1929; yn 1936 gyda Saunders Lewis a D. J. Williams rhoddodd yr Ysgol Fomio a oedd yn cael ei hadeiladu ym Mhenyberth ar dân; dedfrydwyd yn yr Old Bailey yn Ionawr 1937 i naw mis, a fu yn Wormwood Scrubs hyd Awst 1937, gan ysgrifennu amdano yn Y Ddraig Goch; safodd ei gynulleidfa wrth ei ochr a’i groesawu’n ôl; gweinidog Penuel, Rhosllannerchrugog, 1947–70; bardd yn y mesurau rhydd a chaeth; llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru o 1962; daeth ei emyn ‘Gweddi dros Gymru’ (1962) yn fath o ail anthem genedlaethol; DD er anrhydedd Prifysgol Cymru 1986; bu farw 5 Mawrth 1986 yn Llandrillo-yn-Rhos.Lewis Valentine ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Edward Valentine M.A. (1 Mehefin 1893 – 1986), gwleidydd, gweinidog gyda’r Bedyddwyr, awdur, golygydd ac ymgyrchydd dros y Gymraeg, arweinydd cyntaf Plaid Cymru; ganed yn Llanddulas, mab Samuel Valentine, chwarelwr calchfaen; arweiniodd ei brofiadau yn y Rhyfel Byd Cyntaf ef at genedlaetholdeb Cymreig; yn 1925 cyfarfu â Saunders Lewis, H. R. Jones ac eraill yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhwllheli i sefydlu plaid Gymreig, a’i phrif nod oedd meithrin Cymru Gymraeg, gyda busnes y blaid yn Gymraeg; credai’r aelodau fod ei sefydlu ynddo’i hun yn gamp: ‘dim ond trwy fodoli, roedd y blaid yn ddatganiad o arbenigrwydd Cymru’ (John Davies); gwrthododd y Prif Weinidog Stanley Baldwin glywed yr achos yn erbyn yr ysgol fomio er gwaethaf dirprwyaeth yn cynrychioli hanner miliwn o brotestwyr Cymreig; dechreuwyd adeiladu union 400 mlynedd wedi’r Ddeddf Uno; ar 8 Medi 1936 hawliodd y tri gyfrifoldeb am y tân; wedi i’r achos yng Nghaernarfon fethu cytuno, anfonwyd ef i’r Old Bailey a dedfrydwyd y Tri i naw mis; ar eu rhyddhau fe’u croesawyd yn arwyr gan bymtheng mil o Gymry yn y Pafiliwn, Caernarfon; golygodd Seren Gomer 1951–75; enwog fel awdur yr emyn Gweddi dros Gymru, a genir fel arfer ar Finlandia Sibelius, a ystyrir gan rai yn ail anthem genedlaethol Cymru ac a berfformiwyd yn eang gan Dafydd Iwan; cyfieithodd ddetholiad o’r Salmau, Detholiad o’r Salmau (1936).
Ei waith mwyaf annwyl yw’r emyn Gweddi dros Gymru, a gyhoeddwyd yn 1962 ac a genir fel arfer ar Finlandia Sibelius. Daeth yn fath o ail anthem genedlaethol, ac mae Dafydd Iwan wedi’i chanu i dyrfaoedd ledled Cymru.FfynonellauValentine, Lewis Edward (1893 – 1986), Baptist minister, author and Welsh nationalist ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 1 Mehefin 1893 yn ‘Hillside’, stryd Clip Terfyn, Llanddulas, sir Ddinbych, yr ail o saith o blant Samuel Valentine, chwarelwr a phregethwr cynorthwyol gyda’r Bedyddwyr, a Mary (gynt Roberts); bu capel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a daeth ei gynulleidfa fechan yn ddelfryd o gymuned ysbrydol iddo weddill ei oes; ysgol elfennol Llanddulas ac Ysgol Uwchradd Eirias, Bae Colwyn; disgybl-athro am ddwy flynedd; Bangor 1913, yn astudio ieithoedd Semitig dan Thomas Witton Davies a’r Gymraeg dan John Morris-Jones; dechreuodd bregethu 1912; yn Ionawr 1916 ymunodd â’r Corfflu Meddygol (RAMC); yn Ffrainc o Fedi 1916, yn gwasanaethu ar y rheng flaen nes ei glwyfo’n ddifrifol ar 23 Hydref 1917 pan anadlodd nwy gwenwynig wrth drin y clwyfedigion yn Passchendaele; yn ddall, byddar a mud am dri mis; cyhoeddwyd ei ddyddiadur wedyn fel ‘Dyddiadur Milwr’ yn Seren Gomer 1969–72; tyfodd ei argyhoeddiadau cenedlaetholgar a heddychol yn uniongyrchol o’i brofiadau yn y rhyfel; dychwelodd i Fangor Ionawr 1919, dosbarth cyntaf mewn ieithoedd Semitig Mehefin 1919, MA ddwy flynedd wedyn ar gyfieithiadau Cymraeg William Morgan a Richard Parry o Lyfr Job; ysgrifennydd cyntaf y gymdeithas Gymraeg ‘Y Macwyaid’; ysgolhaig Hebraeg addawol iawn, ond ordeiniwyd yn weinidog y Tabernacl, Llandudno, Ionawr 1921; priododd Margaret Jones o Landudno 1 Hydref 1925, mab Hedd (1926) a merch Gweirrul (1932); yn Nhachwedd 1923 sefydlodd y misolyn Y Deyrnas, yn mynegi’r cwlwm rhwng crefydd, iaith a chenedl; golygydd Seren Gomer 1951–75, gan adolygu dros 900 o lyfrau; yn bresennol yn y cyfarfodydd yng nghaffi’r Queen’s, Caernarfon, yn 1924 a arweiniodd at Blaid Genedlaethol Cymru; lansiwyd y blaid yn Eisteddfod Pwllheli yn Awst 1925 ac etholwyd Lewis Valentine yn llywydd; ymgeisydd seneddol cyntaf y blaid, yn sir Gaernarfon, yn 1929; yn 1936 gyda Saunders Lewis a D. J. Williams rhoddodd yr Ysgol Fomio a oedd yn cael ei hadeiladu ym Mhenyberth ar dân; dedfrydwyd yn yr Old Bailey yn Ionawr 1937 i naw mis, a fu yn Wormwood Scrubs hyd Awst 1937, gan ysgrifennu amdano yn Y Ddraig Goch; safodd ei gynulleidfa wrth ei ochr a’i groesawu’n ôl; gweinidog Penuel, Rhosllannerchrugog, 1947–70; bardd yn y mesurau rhydd a chaeth; llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru o 1962; daeth ei emyn ‘Gweddi dros Gymru’ (1962) yn fath o ail anthem genedlaethol; DD er anrhydedd Prifysgol Cymru 1986; bu farw 5 Mawrth 1986 yn Llandrillo-yn-Rhos.Lewis Valentine ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Edward Valentine M.A. (1 Mehefin 1893 – 1986), gwleidydd, gweinidog gyda’r Bedyddwyr, awdur, golygydd ac ymgyrchydd dros y Gymraeg, arweinydd cyntaf Plaid Cymru; ganed yn Llanddulas, mab Samuel Valentine, chwarelwr calchfaen; arweiniodd ei brofiadau yn y Rhyfel Byd Cyntaf ef at genedlaetholdeb Cymreig; yn 1925 cyfarfu â Saunders Lewis, H. R. Jones ac eraill yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhwllheli i sefydlu plaid Gymreig, a’i phrif nod oedd meithrin Cymru Gymraeg, gyda busnes y blaid yn Gymraeg; credai’r aelodau fod ei sefydlu ynddo’i hun yn gamp: ‘dim ond trwy fodoli, roedd y blaid yn ddatganiad o arbenigrwydd Cymru’ (John Davies); gwrthododd y Prif Weinidog Stanley Baldwin glywed yr achos yn erbyn yr ysgol fomio er gwaethaf dirprwyaeth yn cynrychioli hanner miliwn o brotestwyr Cymreig; dechreuwyd adeiladu union 400 mlynedd wedi’r Ddeddf Uno; ar 8 Medi 1936 hawliodd y tri gyfrifoldeb am y tân; wedi i’r achos yng Nghaernarfon fethu cytuno, anfonwyd ef i’r Old Bailey a dedfrydwyd y Tri i naw mis; ar eu rhyddhau fe’u croesawyd yn arwyr gan bymtheng mil o Gymry yn y Pafiliwn, Caernarfon; golygodd Seren Gomer 1951–75; enwog fel awdur yr emyn Gweddi dros Gymru, a genir fel arfer ar Finlandia Sibelius, a ystyrir gan rai yn ail anthem genedlaethol Cymru ac a berfformiwyd yn eang gan Dafydd Iwan; cyfieithodd ddetholiad o’r Salmau, Detholiad o’r Salmau (1936).
Ymddeolodd i Hen Golwyn, ger y pentref lle’i ganed. Yn 1986 penderfynodd Prifysgol Cymru ei wneud yn Ddoethur mewn Diwinyddiaeth, ond bu farw ar 5 Mawrth 1986, yn Llandrillo-yn-Rhos, cyn iddo allu ei derbyn.FfynonellauValentine, Lewis Edward (1893 – 1986), Baptist minister, author and Welsh nationalist ↗Dafydd Johnston, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 1 Mehefin 1893 yn ‘Hillside’, stryd Clip Terfyn, Llanddulas, sir Ddinbych, yr ail o saith o blant Samuel Valentine, chwarelwr a phregethwr cynorthwyol gyda’r Bedyddwyr, a Mary (gynt Roberts); bu capel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a daeth ei gynulleidfa fechan yn ddelfryd o gymuned ysbrydol iddo weddill ei oes; ysgol elfennol Llanddulas ac Ysgol Uwchradd Eirias, Bae Colwyn; disgybl-athro am ddwy flynedd; Bangor 1913, yn astudio ieithoedd Semitig dan Thomas Witton Davies a’r Gymraeg dan John Morris-Jones; dechreuodd bregethu 1912; yn Ionawr 1916 ymunodd â’r Corfflu Meddygol (RAMC); yn Ffrainc o Fedi 1916, yn gwasanaethu ar y rheng flaen nes ei glwyfo’n ddifrifol ar 23 Hydref 1917 pan anadlodd nwy gwenwynig wrth drin y clwyfedigion yn Passchendaele; yn ddall, byddar a mud am dri mis; cyhoeddwyd ei ddyddiadur wedyn fel ‘Dyddiadur Milwr’ yn Seren Gomer 1969–72; tyfodd ei argyhoeddiadau cenedlaetholgar a heddychol yn uniongyrchol o’i brofiadau yn y rhyfel; dychwelodd i Fangor Ionawr 1919, dosbarth cyntaf mewn ieithoedd Semitig Mehefin 1919, MA ddwy flynedd wedyn ar gyfieithiadau Cymraeg William Morgan a Richard Parry o Lyfr Job; ysgrifennydd cyntaf y gymdeithas Gymraeg ‘Y Macwyaid’; ysgolhaig Hebraeg addawol iawn, ond ordeiniwyd yn weinidog y Tabernacl, Llandudno, Ionawr 1921; priododd Margaret Jones o Landudno 1 Hydref 1925, mab Hedd (1926) a merch Gweirrul (1932); yn Nhachwedd 1923 sefydlodd y misolyn Y Deyrnas, yn mynegi’r cwlwm rhwng crefydd, iaith a chenedl; golygydd Seren Gomer 1951–75, gan adolygu dros 900 o lyfrau; yn bresennol yn y cyfarfodydd yng nghaffi’r Queen’s, Caernarfon, yn 1924 a arweiniodd at Blaid Genedlaethol Cymru; lansiwyd y blaid yn Eisteddfod Pwllheli yn Awst 1925 ac etholwyd Lewis Valentine yn llywydd; ymgeisydd seneddol cyntaf y blaid, yn sir Gaernarfon, yn 1929; yn 1936 gyda Saunders Lewis a D. J. Williams rhoddodd yr Ysgol Fomio a oedd yn cael ei hadeiladu ym Mhenyberth ar dân; dedfrydwyd yn yr Old Bailey yn Ionawr 1937 i naw mis, a fu yn Wormwood Scrubs hyd Awst 1937, gan ysgrifennu amdano yn Y Ddraig Goch; safodd ei gynulleidfa wrth ei ochr a’i groesawu’n ôl; gweinidog Penuel, Rhosllannerchrugog, 1947–70; bardd yn y mesurau rhydd a chaeth; llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru o 1962; daeth ei emyn ‘Gweddi dros Gymru’ (1962) yn fath o ail anthem genedlaethol; DD er anrhydedd Prifysgol Cymru 1986; bu farw 5 Mawrth 1986 yn Llandrillo-yn-Rhos.Lewis Valentine ↗Wicipedia CymraegGweinidog gyda’r Bedyddwyr, awdur, ymgyrchydd dros heddwch a chenedlaetholwr (1 Mehefin 1893 – 5 Mawrth 1986); un o’r tri a losgodd rai o adeiladau’r ysgol fomio, a dedfrydwyd i naw mis o garchar gan yr Old Bailey; bu ei fagwraeth yng nghapel Bethesda, Llanddulas, yn ddylanwad allweddol, a glynodd wrth gymuned ddelfrydol y capel a’r pentref ar hyd ei oes; troes ei brofiadau yn y rhyfel ef yn genedlaetholwr ac yn heddychwr o argyhoeddiad dwfn; treuliodd ran helaeth o’i weinidogaeth yn Llandudno.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Mae Saunders Lewis, Lewis Valentine a D. J. Williams yn rhoi ysgol fomio’r Awyrlu yn Llŷn ar dân, ac yn cael eu carcharu.
Tân yn LlŷnYr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf