Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1862–1909
Mab Michael D. Jones a fapiodd diroedd y gwladfawyr Cymreig ym Mhatagonia ac a fforiodd ddyffrynnoedd yr Andes.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Llwyd ap Iwan, mab Michael D. Jones, tad y Wladfa ym Mhatagonia, oedd y peiriannydd a’r tirfesurydd a fapiodd diroedd y Wladfa. Daeth i Chubut yn 1886 i adeiladu ei rheilffordd, fforiodd yr anialdiroedd a’r dyffrynnoedd cyn belled â’r Andes, gwnaeth yr arolwg cyntaf o wladfa Gymreig Cwm Hyfryd, ac mae mynydd yn yr Andes wedi’i enwi ar ei ôl.FfynonellauLlwyd ap Iwan ↗Wicipedia SbaenegLlwyd ap Iwan (20 Chwefror 1862 – 29 Rhagfyr 1909), peiriannydd, tirfesurydd, fforiwr ac arloeswr ym Mhatagonia; mab Ann Lloyd a’r Parch. Michael Daniel Jones, un o brif feddylwyr y Wladfa ym Mhatagonia; daeth i Batagonia yn 1886 yn beiriannydd i Reilffordd Ganolog Chubut, a gysylltai’r Wladfa yn nyffryn Camwy â Phorth Madryn; aeth ar sawl taith i’r tu mewn: i’r Andes, i astudio estyn y rheilffordd yno, cyn belled â Lago Buenos Aires, sawl gwaith i fasn y Deseado, ac ymhlith y cyntaf ar hyd arfordir Golfo San Jorge; roedd ar delerau da â’r Tehuelche, dilynodd eu llwybrau a bu’n byw yn eu plith am gyfnod; gwnaeth yr arolwg cyntaf o wladfa 16 de Octubre; yn 1888 lluniodd fap o Chubut yn dangos teithiau’r gwladfawyr Cymreig a llwybrau’r brodorion; ar 6 Mehefin 1891 yn Nhrelew priododd Myfanwy Ruffudd, merch Lewis Jones ac Ellen, a bu iddynt chwech o blant: Mihangel Griffith, Alen, Mair, Llewelyn Huw, Mwyni a Tegid Llwyd; yn 1893 yn y Gaiman, gyda thri ar ddeg o wladfawyr Cymreig eraill a Francisco Pietrobelli, sefydlodd y Phoenix Patagonian Mining & Land Company; yn 1895 fforiodd y cwmni ddyffryn uchaf a chanol y Deseado am safle i wladfa, a darganfu ap Iwan afon yn tarddu wrth droed y mynydd a elwir heddiw yn Cerro Ap Iwan, a enwyd ganddynt yn Fénix ar ôl y cwmni; yn 1896–97 cynlluniodd gamlas 57 km i gario’r Fénix i ddyffryn y Deseado, a derbyniodd y llywodraeth y cynllun yn ffafriol; yn gynnar yn y 1900au symudodd gyda’i deulu i wladfa 16 de Octubre ger Esquel a Threvelin, a rheolai gangen Arroyo Pescado (Nant y Pysgod) o’r Compañía Mercantil del Chubut; fe’i lladdwyd yno ar 29 Rhagfyr 1909 gan ddau leidr o America; claddwyd ef ym mynwent Esquel, ac mae carreg syml yn nodi’r fan yn Arroyo Pescado.Llwyd ap Iwan: ‘Ymchwildaith i’r Andes’ (NLW MS 7257A) ↗Llyfrgell Genedlaethol CymruFfeil o 1888 ymhlith Llawysgrifau Mihangel ap Iwan: dyddiadur Llwyd ap Iwan o daith ymchwil i’r Andes, ‘Ymchwildaith i’r Andes’, gyda’i fesuriadau o Gamlas y Gaiman a chamlesi dŵr eraill ym Mhatagonia.Trevelin ↗Wikipedia (Saesneg)Mae Trevelin, tref yn Nhalaith Chubut, yr Ariannin, yn Nyffryn yr 16 o Hydref (Cymraeg: Cwm Hyfryd neu Bro Hydref) wrth droed yr Andes; roedd Cwm Hyfryd yn wladfa Gymreig.
| Ganed | 20 Chwefror 1862, Cymru |
|---|---|
| Tad | Michael D. Jones o’r Bala |
| I Batagonia | 1886, peiriannydd Rheilffordd Ganolog Chubut |
| Tirfesurodd | Gwladfa 16 de Octubre, Cwm Hyfryd |
| Enwyd ar ei ôl | Cerro Ap Iwan, yn yr Andes |
| Bu farw | 29 Rhagfyr 1909, Nant y Pysgod (Arroyo Pescado) |
Ganed Llwyd ap Iwan ar 20 Chwefror 1862, yn fab i Ann Lloyd a’r Parchedig Michael Daniel Jones o’r Bala, a’i freuddwyd oedd sefydlu gwlad Gymreig ym Mhatagonia. Daeth yn beiriannydd ac yn dirfesurydd.FfynhonnellLlwyd ap Iwan ↗Wicipedia SbaenegLlwyd ap Iwan (20 Chwefror 1862 – 29 Rhagfyr 1909), peiriannydd, tirfesurydd, fforiwr ac arloeswr ym Mhatagonia; mab Ann Lloyd a’r Parch. Michael Daniel Jones, un o brif feddylwyr y Wladfa ym Mhatagonia; daeth i Batagonia yn 1886 yn beiriannydd i Reilffordd Ganolog Chubut, a gysylltai’r Wladfa yn nyffryn Camwy â Phorth Madryn; aeth ar sawl taith i’r tu mewn: i’r Andes, i astudio estyn y rheilffordd yno, cyn belled â Lago Buenos Aires, sawl gwaith i fasn y Deseado, ac ymhlith y cyntaf ar hyd arfordir Golfo San Jorge; roedd ar delerau da â’r Tehuelche, dilynodd eu llwybrau a bu’n byw yn eu plith am gyfnod; gwnaeth yr arolwg cyntaf o wladfa 16 de Octubre; yn 1888 lluniodd fap o Chubut yn dangos teithiau’r gwladfawyr Cymreig a llwybrau’r brodorion; ar 6 Mehefin 1891 yn Nhrelew priododd Myfanwy Ruffudd, merch Lewis Jones ac Ellen, a bu iddynt chwech o blant: Mihangel Griffith, Alen, Mair, Llewelyn Huw, Mwyni a Tegid Llwyd; yn 1893 yn y Gaiman, gyda thri ar ddeg o wladfawyr Cymreig eraill a Francisco Pietrobelli, sefydlodd y Phoenix Patagonian Mining & Land Company; yn 1895 fforiodd y cwmni ddyffryn uchaf a chanol y Deseado am safle i wladfa, a darganfu ap Iwan afon yn tarddu wrth droed y mynydd a elwir heddiw yn Cerro Ap Iwan, a enwyd ganddynt yn Fénix ar ôl y cwmni; yn 1896–97 cynlluniodd gamlas 57 km i gario’r Fénix i ddyffryn y Deseado, a derbyniodd y llywodraeth y cynllun yn ffafriol; yn gynnar yn y 1900au symudodd gyda’i deulu i wladfa 16 de Octubre ger Esquel a Threvelin, a rheolai gangen Arroyo Pescado (Nant y Pysgod) o’r Compañía Mercantil del Chubut; fe’i lladdwyd yno ar 29 Rhagfyr 1909 gan ddau leidr o America; claddwyd ef ym mynwent Esquel, ac mae carreg syml yn nodi’r fan yn Arroyo Pescado.
Yn 1886 hwyliodd i Batagonia yn beiriannydd i Reilffordd Ganolog Chubut, a gysylltai drefi Cymreig dyffryn Camwy â phorthladd Porth Madryn ar yr arfordir. Mesurodd hefyd Gamlas y Gaiman a’r camlesi eraill a ddyfrhâi ffermydd y dyffryn.FfynonellauLlwyd ap Iwan ↗Wicipedia SbaenegLlwyd ap Iwan (20 Chwefror 1862 – 29 Rhagfyr 1909), peiriannydd, tirfesurydd, fforiwr ac arloeswr ym Mhatagonia; mab Ann Lloyd a’r Parch. Michael Daniel Jones, un o brif feddylwyr y Wladfa ym Mhatagonia; daeth i Batagonia yn 1886 yn beiriannydd i Reilffordd Ganolog Chubut, a gysylltai’r Wladfa yn nyffryn Camwy â Phorth Madryn; aeth ar sawl taith i’r tu mewn: i’r Andes, i astudio estyn y rheilffordd yno, cyn belled â Lago Buenos Aires, sawl gwaith i fasn y Deseado, ac ymhlith y cyntaf ar hyd arfordir Golfo San Jorge; roedd ar delerau da â’r Tehuelche, dilynodd eu llwybrau a bu’n byw yn eu plith am gyfnod; gwnaeth yr arolwg cyntaf o wladfa 16 de Octubre; yn 1888 lluniodd fap o Chubut yn dangos teithiau’r gwladfawyr Cymreig a llwybrau’r brodorion; ar 6 Mehefin 1891 yn Nhrelew priododd Myfanwy Ruffudd, merch Lewis Jones ac Ellen, a bu iddynt chwech o blant: Mihangel Griffith, Alen, Mair, Llewelyn Huw, Mwyni a Tegid Llwyd; yn 1893 yn y Gaiman, gyda thri ar ddeg o wladfawyr Cymreig eraill a Francisco Pietrobelli, sefydlodd y Phoenix Patagonian Mining & Land Company; yn 1895 fforiodd y cwmni ddyffryn uchaf a chanol y Deseado am safle i wladfa, a darganfu ap Iwan afon yn tarddu wrth droed y mynydd a elwir heddiw yn Cerro Ap Iwan, a enwyd ganddynt yn Fénix ar ôl y cwmni; yn 1896–97 cynlluniodd gamlas 57 km i gario’r Fénix i ddyffryn y Deseado, a derbyniodd y llywodraeth y cynllun yn ffafriol; yn gynnar yn y 1900au symudodd gyda’i deulu i wladfa 16 de Octubre ger Esquel a Threvelin, a rheolai gangen Arroyo Pescado (Nant y Pysgod) o’r Compañía Mercantil del Chubut; fe’i lladdwyd yno ar 29 Rhagfyr 1909 gan ddau leidr o America; claddwyd ef ym mynwent Esquel, ac mae carreg syml yn nodi’r fan yn Arroyo Pescado.Llwyd ap Iwan: ‘Ymchwildaith i’r Andes’ (NLW MS 7257A) ↗Llyfrgell Genedlaethol CymruFfeil o 1888 ymhlith Llawysgrifau Mihangel ap Iwan: dyddiadur Llwyd ap Iwan o daith ymchwil i’r Andes, ‘Ymchwildaith i’r Andes’, gyda’i fesuriadau o Gamlas y Gaiman a chamlesi dŵr eraill ym Mhatagonia.
Aeth ar daith ar ôl taith i berfeddion Patagonia: i’r Andes, i weld a allai’r rheilffordd eu cyrraedd; cyn belled â Lago Buenos Aires; sawl gwaith i ddyffryn y Deseado; ac ar hyd arfordir Golfo San Jorge, ymhlith y cyntaf i’w deithio. Roedd yn gyfaill i’r Tehuelche, dilynodd eu llwybrau, a bu’n byw yn eu plith am gyfnod.FfynhonnellLlwyd ap Iwan ↗Wicipedia SbaenegLlwyd ap Iwan (20 Chwefror 1862 – 29 Rhagfyr 1909), peiriannydd, tirfesurydd, fforiwr ac arloeswr ym Mhatagonia; mab Ann Lloyd a’r Parch. Michael Daniel Jones, un o brif feddylwyr y Wladfa ym Mhatagonia; daeth i Batagonia yn 1886 yn beiriannydd i Reilffordd Ganolog Chubut, a gysylltai’r Wladfa yn nyffryn Camwy â Phorth Madryn; aeth ar sawl taith i’r tu mewn: i’r Andes, i astudio estyn y rheilffordd yno, cyn belled â Lago Buenos Aires, sawl gwaith i fasn y Deseado, ac ymhlith y cyntaf ar hyd arfordir Golfo San Jorge; roedd ar delerau da â’r Tehuelche, dilynodd eu llwybrau a bu’n byw yn eu plith am gyfnod; gwnaeth yr arolwg cyntaf o wladfa 16 de Octubre; yn 1888 lluniodd fap o Chubut yn dangos teithiau’r gwladfawyr Cymreig a llwybrau’r brodorion; ar 6 Mehefin 1891 yn Nhrelew priododd Myfanwy Ruffudd, merch Lewis Jones ac Ellen, a bu iddynt chwech o blant: Mihangel Griffith, Alen, Mair, Llewelyn Huw, Mwyni a Tegid Llwyd; yn 1893 yn y Gaiman, gyda thri ar ddeg o wladfawyr Cymreig eraill a Francisco Pietrobelli, sefydlodd y Phoenix Patagonian Mining & Land Company; yn 1895 fforiodd y cwmni ddyffryn uchaf a chanol y Deseado am safle i wladfa, a darganfu ap Iwan afon yn tarddu wrth droed y mynydd a elwir heddiw yn Cerro Ap Iwan, a enwyd ganddynt yn Fénix ar ôl y cwmni; yn 1896–97 cynlluniodd gamlas 57 km i gario’r Fénix i ddyffryn y Deseado, a derbyniodd y llywodraeth y cynllun yn ffafriol; yn gynnar yn y 1900au symudodd gyda’i deulu i wladfa 16 de Octubre ger Esquel a Threvelin, a rheolai gangen Arroyo Pescado (Nant y Pysgod) o’r Compañía Mercantil del Chubut; fe’i lladdwyd yno ar 29 Rhagfyr 1909 gan ddau leidr o America; claddwyd ef ym mynwent Esquel, ac mae carreg syml yn nodi’r fan yn Arroyo Pescado.
Yn 1888 cadwodd ddyddiadur o’i daith ymchwil i’r Andes, Ymchwildaith i’r Andes, a gedwir heddiw yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Y flwyddyn honno lluniodd hefyd fap o Chubut yn dangos teithiau’r gwladfawyr Cymreig a llwybrau’r brodorion.FfynonellauLlwyd ap Iwan: ‘Ymchwildaith i’r Andes’ (NLW MS 7257A) ↗Llyfrgell Genedlaethol CymruFfeil o 1888 ymhlith Llawysgrifau Mihangel ap Iwan: dyddiadur Llwyd ap Iwan o daith ymchwil i’r Andes, ‘Ymchwildaith i’r Andes’, gyda’i fesuriadau o Gamlas y Gaiman a chamlesi dŵr eraill ym Mhatagonia.Llwyd ap Iwan ↗Wicipedia SbaenegLlwyd ap Iwan (20 Chwefror 1862 – 29 Rhagfyr 1909), peiriannydd, tirfesurydd, fforiwr ac arloeswr ym Mhatagonia; mab Ann Lloyd a’r Parch. Michael Daniel Jones, un o brif feddylwyr y Wladfa ym Mhatagonia; daeth i Batagonia yn 1886 yn beiriannydd i Reilffordd Ganolog Chubut, a gysylltai’r Wladfa yn nyffryn Camwy â Phorth Madryn; aeth ar sawl taith i’r tu mewn: i’r Andes, i astudio estyn y rheilffordd yno, cyn belled â Lago Buenos Aires, sawl gwaith i fasn y Deseado, ac ymhlith y cyntaf ar hyd arfordir Golfo San Jorge; roedd ar delerau da â’r Tehuelche, dilynodd eu llwybrau a bu’n byw yn eu plith am gyfnod; gwnaeth yr arolwg cyntaf o wladfa 16 de Octubre; yn 1888 lluniodd fap o Chubut yn dangos teithiau’r gwladfawyr Cymreig a llwybrau’r brodorion; ar 6 Mehefin 1891 yn Nhrelew priododd Myfanwy Ruffudd, merch Lewis Jones ac Ellen, a bu iddynt chwech o blant: Mihangel Griffith, Alen, Mair, Llewelyn Huw, Mwyni a Tegid Llwyd; yn 1893 yn y Gaiman, gyda thri ar ddeg o wladfawyr Cymreig eraill a Francisco Pietrobelli, sefydlodd y Phoenix Patagonian Mining & Land Company; yn 1895 fforiodd y cwmni ddyffryn uchaf a chanol y Deseado am safle i wladfa, a darganfu ap Iwan afon yn tarddu wrth droed y mynydd a elwir heddiw yn Cerro Ap Iwan, a enwyd ganddynt yn Fénix ar ôl y cwmni; yn 1896–97 cynlluniodd gamlas 57 km i gario’r Fénix i ddyffryn y Deseado, a derbyniodd y llywodraeth y cynllun yn ffafriol; yn gynnar yn y 1900au symudodd gyda’i deulu i wladfa 16 de Octubre ger Esquel a Threvelin, a rheolai gangen Arroyo Pescado (Nant y Pysgod) o’r Compañía Mercantil del Chubut; fe’i lladdwyd yno ar 29 Rhagfyr 1909 gan ddau leidr o America; claddwyd ef ym mynwent Esquel, ac mae carreg syml yn nodi’r fan yn Arroyo Pescado.
Pan ymsefydlodd y Cymry yn y dyffryn gwyrdd wrth droed yr Andes, gwladfa 16 de Octubre a alwent yn Gwm Hyfryd, Llwyd ap Iwan a wnaeth ei harolwg cyntaf.FfynonellauLlwyd ap Iwan ↗Wicipedia SbaenegLlwyd ap Iwan (20 Chwefror 1862 – 29 Rhagfyr 1909), peiriannydd, tirfesurydd, fforiwr ac arloeswr ym Mhatagonia; mab Ann Lloyd a’r Parch. Michael Daniel Jones, un o brif feddylwyr y Wladfa ym Mhatagonia; daeth i Batagonia yn 1886 yn beiriannydd i Reilffordd Ganolog Chubut, a gysylltai’r Wladfa yn nyffryn Camwy â Phorth Madryn; aeth ar sawl taith i’r tu mewn: i’r Andes, i astudio estyn y rheilffordd yno, cyn belled â Lago Buenos Aires, sawl gwaith i fasn y Deseado, ac ymhlith y cyntaf ar hyd arfordir Golfo San Jorge; roedd ar delerau da â’r Tehuelche, dilynodd eu llwybrau a bu’n byw yn eu plith am gyfnod; gwnaeth yr arolwg cyntaf o wladfa 16 de Octubre; yn 1888 lluniodd fap o Chubut yn dangos teithiau’r gwladfawyr Cymreig a llwybrau’r brodorion; ar 6 Mehefin 1891 yn Nhrelew priododd Myfanwy Ruffudd, merch Lewis Jones ac Ellen, a bu iddynt chwech o blant: Mihangel Griffith, Alen, Mair, Llewelyn Huw, Mwyni a Tegid Llwyd; yn 1893 yn y Gaiman, gyda thri ar ddeg o wladfawyr Cymreig eraill a Francisco Pietrobelli, sefydlodd y Phoenix Patagonian Mining & Land Company; yn 1895 fforiodd y cwmni ddyffryn uchaf a chanol y Deseado am safle i wladfa, a darganfu ap Iwan afon yn tarddu wrth droed y mynydd a elwir heddiw yn Cerro Ap Iwan, a enwyd ganddynt yn Fénix ar ôl y cwmni; yn 1896–97 cynlluniodd gamlas 57 km i gario’r Fénix i ddyffryn y Deseado, a derbyniodd y llywodraeth y cynllun yn ffafriol; yn gynnar yn y 1900au symudodd gyda’i deulu i wladfa 16 de Octubre ger Esquel a Threvelin, a rheolai gangen Arroyo Pescado (Nant y Pysgod) o’r Compañía Mercantil del Chubut; fe’i lladdwyd yno ar 29 Rhagfyr 1909 gan ddau leidr o America; claddwyd ef ym mynwent Esquel, ac mae carreg syml yn nodi’r fan yn Arroyo Pescado.Trevelin ↗Wikipedia (Saesneg)Mae Trevelin, tref yn Nhalaith Chubut, yr Ariannin, yn Nyffryn yr 16 o Hydref (Cymraeg: Cwm Hyfryd neu Bro Hydref) wrth droed yr Andes; roedd Cwm Hyfryd yn wladfa Gymreig.
Ar 6 Mehefin 1891, yn Nhrelew, priododd Myfanwy Ruffudd, merch Lewis Jones, un o sylfaenwyr y Wladfa. Bu iddynt chwech o blant: Mihangel Griffith, Alen, Mair, Llewelyn Huw, Mwyni a Tegid Llwyd.FfynhonnellLlwyd ap Iwan ↗Wicipedia SbaenegLlwyd ap Iwan (20 Chwefror 1862 – 29 Rhagfyr 1909), peiriannydd, tirfesurydd, fforiwr ac arloeswr ym Mhatagonia; mab Ann Lloyd a’r Parch. Michael Daniel Jones, un o brif feddylwyr y Wladfa ym Mhatagonia; daeth i Batagonia yn 1886 yn beiriannydd i Reilffordd Ganolog Chubut, a gysylltai’r Wladfa yn nyffryn Camwy â Phorth Madryn; aeth ar sawl taith i’r tu mewn: i’r Andes, i astudio estyn y rheilffordd yno, cyn belled â Lago Buenos Aires, sawl gwaith i fasn y Deseado, ac ymhlith y cyntaf ar hyd arfordir Golfo San Jorge; roedd ar delerau da â’r Tehuelche, dilynodd eu llwybrau a bu’n byw yn eu plith am gyfnod; gwnaeth yr arolwg cyntaf o wladfa 16 de Octubre; yn 1888 lluniodd fap o Chubut yn dangos teithiau’r gwladfawyr Cymreig a llwybrau’r brodorion; ar 6 Mehefin 1891 yn Nhrelew priododd Myfanwy Ruffudd, merch Lewis Jones ac Ellen, a bu iddynt chwech o blant: Mihangel Griffith, Alen, Mair, Llewelyn Huw, Mwyni a Tegid Llwyd; yn 1893 yn y Gaiman, gyda thri ar ddeg o wladfawyr Cymreig eraill a Francisco Pietrobelli, sefydlodd y Phoenix Patagonian Mining & Land Company; yn 1895 fforiodd y cwmni ddyffryn uchaf a chanol y Deseado am safle i wladfa, a darganfu ap Iwan afon yn tarddu wrth droed y mynydd a elwir heddiw yn Cerro Ap Iwan, a enwyd ganddynt yn Fénix ar ôl y cwmni; yn 1896–97 cynlluniodd gamlas 57 km i gario’r Fénix i ddyffryn y Deseado, a derbyniodd y llywodraeth y cynllun yn ffafriol; yn gynnar yn y 1900au symudodd gyda’i deulu i wladfa 16 de Octubre ger Esquel a Threvelin, a rheolai gangen Arroyo Pescado (Nant y Pysgod) o’r Compañía Mercantil del Chubut; fe’i lladdwyd yno ar 29 Rhagfyr 1909 gan ddau leidr o America; claddwyd ef ym mynwent Esquel, ac mae carreg syml yn nodi’r fan yn Arroyo Pescado.
Yn 1893 yn y Gaiman sefydlodd ef a thri ar ddeg o wladfawyr Cymreig eraill y Phoenix Patagonian Mining and Land Company. Yn 1895 chwiliodd taith y cwmni ddyffryn uchaf y Deseado am dir i wladfa newydd, a darganfu Llwyd ap Iwan afon yn tarddu wrth droed un o fynyddoedd yr Andes. Enwasant yr afon yn Fénix ar ôl eu cwmni, a gelwir y mynydd yn Cerro Ap Iwan hyd heddiw.FfynhonnellLlwyd ap Iwan ↗Wicipedia SbaenegLlwyd ap Iwan (20 Chwefror 1862 – 29 Rhagfyr 1909), peiriannydd, tirfesurydd, fforiwr ac arloeswr ym Mhatagonia; mab Ann Lloyd a’r Parch. Michael Daniel Jones, un o brif feddylwyr y Wladfa ym Mhatagonia; daeth i Batagonia yn 1886 yn beiriannydd i Reilffordd Ganolog Chubut, a gysylltai’r Wladfa yn nyffryn Camwy â Phorth Madryn; aeth ar sawl taith i’r tu mewn: i’r Andes, i astudio estyn y rheilffordd yno, cyn belled â Lago Buenos Aires, sawl gwaith i fasn y Deseado, ac ymhlith y cyntaf ar hyd arfordir Golfo San Jorge; roedd ar delerau da â’r Tehuelche, dilynodd eu llwybrau a bu’n byw yn eu plith am gyfnod; gwnaeth yr arolwg cyntaf o wladfa 16 de Octubre; yn 1888 lluniodd fap o Chubut yn dangos teithiau’r gwladfawyr Cymreig a llwybrau’r brodorion; ar 6 Mehefin 1891 yn Nhrelew priododd Myfanwy Ruffudd, merch Lewis Jones ac Ellen, a bu iddynt chwech o blant: Mihangel Griffith, Alen, Mair, Llewelyn Huw, Mwyni a Tegid Llwyd; yn 1893 yn y Gaiman, gyda thri ar ddeg o wladfawyr Cymreig eraill a Francisco Pietrobelli, sefydlodd y Phoenix Patagonian Mining & Land Company; yn 1895 fforiodd y cwmni ddyffryn uchaf a chanol y Deseado am safle i wladfa, a darganfu ap Iwan afon yn tarddu wrth droed y mynydd a elwir heddiw yn Cerro Ap Iwan, a enwyd ganddynt yn Fénix ar ôl y cwmni; yn 1896–97 cynlluniodd gamlas 57 km i gario’r Fénix i ddyffryn y Deseado, a derbyniodd y llywodraeth y cynllun yn ffafriol; yn gynnar yn y 1900au symudodd gyda’i deulu i wladfa 16 de Octubre ger Esquel a Threvelin, a rheolai gangen Arroyo Pescado (Nant y Pysgod) o’r Compañía Mercantil del Chubut; fe’i lladdwyd yno ar 29 Rhagfyr 1909 gan ddau leidr o America; claddwyd ef ym mynwent Esquel, ac mae carreg syml yn nodi’r fan yn Arroyo Pescado.
Yn 1896 a 1897 cynlluniodd gamlas saith cilometr a deugain ar ddeg o hyd i gario dyfroedd y Fénix i ddyffryn sych y Deseado, a derbyniodd gweinidogion y llywodraeth y cynllun yn ffafriol.FfynhonnellLlwyd ap Iwan ↗Wicipedia SbaenegLlwyd ap Iwan (20 Chwefror 1862 – 29 Rhagfyr 1909), peiriannydd, tirfesurydd, fforiwr ac arloeswr ym Mhatagonia; mab Ann Lloyd a’r Parch. Michael Daniel Jones, un o brif feddylwyr y Wladfa ym Mhatagonia; daeth i Batagonia yn 1886 yn beiriannydd i Reilffordd Ganolog Chubut, a gysylltai’r Wladfa yn nyffryn Camwy â Phorth Madryn; aeth ar sawl taith i’r tu mewn: i’r Andes, i astudio estyn y rheilffordd yno, cyn belled â Lago Buenos Aires, sawl gwaith i fasn y Deseado, ac ymhlith y cyntaf ar hyd arfordir Golfo San Jorge; roedd ar delerau da â’r Tehuelche, dilynodd eu llwybrau a bu’n byw yn eu plith am gyfnod; gwnaeth yr arolwg cyntaf o wladfa 16 de Octubre; yn 1888 lluniodd fap o Chubut yn dangos teithiau’r gwladfawyr Cymreig a llwybrau’r brodorion; ar 6 Mehefin 1891 yn Nhrelew priododd Myfanwy Ruffudd, merch Lewis Jones ac Ellen, a bu iddynt chwech o blant: Mihangel Griffith, Alen, Mair, Llewelyn Huw, Mwyni a Tegid Llwyd; yn 1893 yn y Gaiman, gyda thri ar ddeg o wladfawyr Cymreig eraill a Francisco Pietrobelli, sefydlodd y Phoenix Patagonian Mining & Land Company; yn 1895 fforiodd y cwmni ddyffryn uchaf a chanol y Deseado am safle i wladfa, a darganfu ap Iwan afon yn tarddu wrth droed y mynydd a elwir heddiw yn Cerro Ap Iwan, a enwyd ganddynt yn Fénix ar ôl y cwmni; yn 1896–97 cynlluniodd gamlas 57 km i gario’r Fénix i ddyffryn y Deseado, a derbyniodd y llywodraeth y cynllun yn ffafriol; yn gynnar yn y 1900au symudodd gyda’i deulu i wladfa 16 de Octubre ger Esquel a Threvelin, a rheolai gangen Arroyo Pescado (Nant y Pysgod) o’r Compañía Mercantil del Chubut; fe’i lladdwyd yno ar 29 Rhagfyr 1909 gan ddau leidr o America; claddwyd ef ym mynwent Esquel, ac mae carreg syml yn nodi’r fan yn Arroyo Pescado.
Yn gynnar yn y 1900au symudodd gyda’i deulu i Gwm Hyfryd, ger Esquel a Threvelin, a rheolai siop y Compañía Mercantil del Chubut yn Arroyo Pescado, Nant y Pysgod. Yno, ar 29 Rhagfyr 1909, fe’i lladdwyd gan ddau leidr o America. Claddwyd ef yn Esquel, ac mae carreg syml yn nodi’r fan yn Nant y Pysgod.FfynonellauLlwyd ap Iwan ↗Wicipedia SbaenegLlwyd ap Iwan (20 Chwefror 1862 – 29 Rhagfyr 1909), peiriannydd, tirfesurydd, fforiwr ac arloeswr ym Mhatagonia; mab Ann Lloyd a’r Parch. Michael Daniel Jones, un o brif feddylwyr y Wladfa ym Mhatagonia; daeth i Batagonia yn 1886 yn beiriannydd i Reilffordd Ganolog Chubut, a gysylltai’r Wladfa yn nyffryn Camwy â Phorth Madryn; aeth ar sawl taith i’r tu mewn: i’r Andes, i astudio estyn y rheilffordd yno, cyn belled â Lago Buenos Aires, sawl gwaith i fasn y Deseado, ac ymhlith y cyntaf ar hyd arfordir Golfo San Jorge; roedd ar delerau da â’r Tehuelche, dilynodd eu llwybrau a bu’n byw yn eu plith am gyfnod; gwnaeth yr arolwg cyntaf o wladfa 16 de Octubre; yn 1888 lluniodd fap o Chubut yn dangos teithiau’r gwladfawyr Cymreig a llwybrau’r brodorion; ar 6 Mehefin 1891 yn Nhrelew priododd Myfanwy Ruffudd, merch Lewis Jones ac Ellen, a bu iddynt chwech o blant: Mihangel Griffith, Alen, Mair, Llewelyn Huw, Mwyni a Tegid Llwyd; yn 1893 yn y Gaiman, gyda thri ar ddeg o wladfawyr Cymreig eraill a Francisco Pietrobelli, sefydlodd y Phoenix Patagonian Mining & Land Company; yn 1895 fforiodd y cwmni ddyffryn uchaf a chanol y Deseado am safle i wladfa, a darganfu ap Iwan afon yn tarddu wrth droed y mynydd a elwir heddiw yn Cerro Ap Iwan, a enwyd ganddynt yn Fénix ar ôl y cwmni; yn 1896–97 cynlluniodd gamlas 57 km i gario’r Fénix i ddyffryn y Deseado, a derbyniodd y llywodraeth y cynllun yn ffafriol; yn gynnar yn y 1900au symudodd gyda’i deulu i wladfa 16 de Octubre ger Esquel a Threvelin, a rheolai gangen Arroyo Pescado (Nant y Pysgod) o’r Compañía Mercantil del Chubut; fe’i lladdwyd yno ar 29 Rhagfyr 1909 gan ddau leidr o America; claddwyd ef ym mynwent Esquel, ac mae carreg syml yn nodi’r fan yn Arroyo Pescado.Trevelin ↗Wikipedia (Saesneg)Mae Trevelin, tref yn Nhalaith Chubut, yr Ariannin, yn Nyffryn yr 16 o Hydref (Cymraeg: Cwm Hyfryd neu Bro Hydref) wrth droed yr Andes; roedd Cwm Hyfryd yn wladfa Gymreig.
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf