Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1861–1943
Yr athrawes ganu o Gaerdydd yr enillodd ei Chôr Merched Cymru yn Ffair y Byd Chicago yn 1893 ac a ganodd o flaen y Frenhines Victoria, a mam Ivor Novello.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Cantores, athrawes, cyfansoddwraig ac arweinydd o Gaerdydd oedd Clara Novello Davies, Pencerddes Morgannwg, a gariodd ganu Cymru o amgylch y byd. Enillodd ei Chôr Merched Cymru y wobr yn Ffair y Byd yn Chicago yn 1893, canodd yn Arddangosfa Paris ac yng Nghastell Windsor, ac roedd hi’n dal i arwain yn ei saithdegau. Hi oedd mam yr actor a’r cyfansoddwr Ivor Novello.FfynonellauClara Novello Davies ↗Wikipedia (Saesneg)Clara Novello Davies (7 Ebrill 1861 – 7 Chwefror 1943), cantores, athrawes, cyfansoddwraig ac arweinydd o Gymru, a ddefnyddiai’r enw Pencerddes Morgannwg; fe’i henwyd ar ôl y soprano enwog Clara Novello; dysgodd ei thad, arweinydd côr yr eglwys, yr harmoniwm iddi, ac astudiodd gyda Charles Williams o Eglwys Gadeiriol Llandaf; yn 1883 sefydlodd ac arweiniodd Gôr Merched Brenhinol Cymru; yn 1893 enillodd dwy o’i disgyblion, May John ac Elsie Drinkwater, wobr yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhontypridd, a arweiniodd at y gwahoddiad i Arddangosfa Columbia’r Byd yn Chicago y flwyddyn honno, lle enillodd May John y wobr am y soprano orau; canodd y côr yn Arddangosfa Paris (1900); yn dal i arwain yn ei saithdegau, gwahoddwyd ei Chôr Artistiaid Novello Davies o Efrog Newydd i Arddangosfa Paris 1937; cyhoeddodd You Can Sing (1928) a The Life I Have Loved (1940), ac ysgrifennodd ganeuon gan gynnwys ‘Friend!’ (1905) a ‘Mother!’ (1911); dyfarnwyd y Médaille de Mérite iddi gan lywodraeth Ffrainc yn 1937; ymhlith ei disgyblion roedd yr actores Dorothy Dickson, y bariton Louis Graveure a’r gantores opera Mary Ellis; priododd David Davies ar 31 Hydref 1883; daeth eu mab David Ivor Davies yn enwog fel Ivor Novello, actor, cyfansoddwr, dramodydd a chyfarwyddwr; roedd eu merch fabwysiedig Marie Novello yn bianydd cyngerdd; bu farw yn Llundain yn 1943.Davies, Clara Novello (‘Pencerddes Morgannwg’; 1861 – 1943), musician ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1861 yn Nhreganna, Caerdydd, merch Jacob Davies a Margaret ei wraig, a’i henwi’n Clara Novello ar ôl Clara Anastasia (gynt Novello), a glywsai Jacob Davies yn canu; dysgwyd cerddoriaeth iddi gan ei thad, Dr Frost, Frederick Atkins o Gaerdydd a Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf; pan oedd yn ifanc iawn bu’n gyfeilyddes i Gôr Undebol Caerdydd a Chôr Rhuban Glas Caerdydd, a enillodd lawer o wobrau yn y Palas Grisial dan arweiniad ei thad; yn 1883 ffurfiodd gôr merched a gynhaliodd lawer o gyngherddau llwyddiannus yng Nghymru a Lloegr; yn 1893 enillodd y côr y wobr yn Ffair y Byd, Chicago, a’r darnau prawf oedd ‘The Lord is my Shepherd’ (Schubert) a ‘The Spanish Gypsy’; teithiodd y côr wedyn drwy ran o’r Unol Daleithiau, a rhoi cyngherddau yn rhai o brif drefi Lloegr a Chymru ar ei ddychweliad; yn 1900 gwahoddwyd y côr i ganu yn Arddangosfa Paris; enillodd ei disgyblion wobrau yn yr eisteddfodau cenedlaethol; yn 1927 datblygodd ei dull ei hun o gynhyrchu’r llais ac anadlu, a eglurwyd yn You Can Sing (1928), a gyflwynwyd i’w mab Ivor Novello (1893–1951); roedd ganddi ysgol hyfforddi lleisiau yn Efrog Newydd, ac yn 1924 ffurfiodd Gôr Artistiaid Novello Davies; yn 1928 gwahoddwyd Côr Merched Cymru i ganu yng Nghastell Windsor, ac yn 1937 i Arddangosfa Paris; casglodd y côr arian at achosion da, yn enwedig yn ystod y ddau Ryfel Byd; cyhoeddwyd ei hunangofiant The Life I Have Loved yn 1940; bu farw 7 Chwefror 1943 a’i hamlosgi yn Golders Green.Clara Novello Davies ↗Wicipedia CymraegCantores oedd Clara Novello Davies a aned yn Nhreganna, Caerdydd (7 Ebrill 1861 – 1943); roedd hi’n fam i’r actor a’r cyfansoddwr Ivor Novello a’r pianydd Marie Novello; ffurfiodd gôr merched a deithiodd y byd, dysgodd lawer o gantorion a ddaeth yn safonol a sgwennodd hunangofiant yn 1940: The Life I have Loved; fe’i ganed i Jacob Davies a’i wraig Margaret, yn Nhreganna; fe’i henwyd ar ôl y gantores enwog Clara Anastasia, merch Vincent Novello; derbyniodd wersi cerdd gan ei thad a chan Dr Frost, Frederick Atkins, Caerdydd, a Dr Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf; yn ferch ifanc penodwyd hi’n gyfeilyddes Côr Undebol Caerdydd a’r Côr Rhuban Glas, a oedd yn cael ei arwain gan ei thad; bu Côr Rhuban Glas yn hynod o lwyddiannus yng nghystadlaethau’r Palas Grisial.
| Ganed | 7 Ebrill 1861, Treganna, Caerdydd |
|---|---|
| Enw barddol | Pencerddes Morgannwg |
| Côr | Sefydlodd Gôr Merched Cymru, 1883 |
| Chicago | Gwobr yn Ffair y Byd, 1893 |
| Anrhydedd | Médaille de Mérite, Ffrainc, 1937 |
| Bu farw | 7 Chwefror 1943, Llundain |
Ganed Clara yn Nhreganna, Caerdydd, ar 7 Ebrill 1861, yn ferch i Jacob a Margaret Davies. Roedd ei thad wedi clywed y soprano fawr Clara Novello yn canu, ac enwodd ei ferch ar ei hôl. Dysgodd gerddoriaeth iddi ei hun, ac astudiodd hefyd gyda Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf.FfynonellauDavies, Clara Novello (‘Pencerddes Morgannwg’; 1861 – 1943), musician ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1861 yn Nhreganna, Caerdydd, merch Jacob Davies a Margaret ei wraig, a’i henwi’n Clara Novello ar ôl Clara Anastasia (gynt Novello), a glywsai Jacob Davies yn canu; dysgwyd cerddoriaeth iddi gan ei thad, Dr Frost, Frederick Atkins o Gaerdydd a Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf; pan oedd yn ifanc iawn bu’n gyfeilyddes i Gôr Undebol Caerdydd a Chôr Rhuban Glas Caerdydd, a enillodd lawer o wobrau yn y Palas Grisial dan arweiniad ei thad; yn 1883 ffurfiodd gôr merched a gynhaliodd lawer o gyngherddau llwyddiannus yng Nghymru a Lloegr; yn 1893 enillodd y côr y wobr yn Ffair y Byd, Chicago, a’r darnau prawf oedd ‘The Lord is my Shepherd’ (Schubert) a ‘The Spanish Gypsy’; teithiodd y côr wedyn drwy ran o’r Unol Daleithiau, a rhoi cyngherddau yn rhai o brif drefi Lloegr a Chymru ar ei ddychweliad; yn 1900 gwahoddwyd y côr i ganu yn Arddangosfa Paris; enillodd ei disgyblion wobrau yn yr eisteddfodau cenedlaethol; yn 1927 datblygodd ei dull ei hun o gynhyrchu’r llais ac anadlu, a eglurwyd yn You Can Sing (1928), a gyflwynwyd i’w mab Ivor Novello (1893–1951); roedd ganddi ysgol hyfforddi lleisiau yn Efrog Newydd, ac yn 1924 ffurfiodd Gôr Artistiaid Novello Davies; yn 1928 gwahoddwyd Côr Merched Cymru i ganu yng Nghastell Windsor, ac yn 1937 i Arddangosfa Paris; casglodd y côr arian at achosion da, yn enwedig yn ystod y ddau Ryfel Byd; cyhoeddwyd ei hunangofiant The Life I Have Loved yn 1940; bu farw 7 Chwefror 1943 a’i hamlosgi yn Golders Green.Clara Novello Davies ↗Wikipedia (Saesneg)Clara Novello Davies (7 Ebrill 1861 – 7 Chwefror 1943), cantores, athrawes, cyfansoddwraig ac arweinydd o Gymru, a ddefnyddiai’r enw Pencerddes Morgannwg; fe’i henwyd ar ôl y soprano enwog Clara Novello; dysgodd ei thad, arweinydd côr yr eglwys, yr harmoniwm iddi, ac astudiodd gyda Charles Williams o Eglwys Gadeiriol Llandaf; yn 1883 sefydlodd ac arweiniodd Gôr Merched Brenhinol Cymru; yn 1893 enillodd dwy o’i disgyblion, May John ac Elsie Drinkwater, wobr yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhontypridd, a arweiniodd at y gwahoddiad i Arddangosfa Columbia’r Byd yn Chicago y flwyddyn honno, lle enillodd May John y wobr am y soprano orau; canodd y côr yn Arddangosfa Paris (1900); yn dal i arwain yn ei saithdegau, gwahoddwyd ei Chôr Artistiaid Novello Davies o Efrog Newydd i Arddangosfa Paris 1937; cyhoeddodd You Can Sing (1928) a The Life I Have Loved (1940), ac ysgrifennodd ganeuon gan gynnwys ‘Friend!’ (1905) a ‘Mother!’ (1911); dyfarnwyd y Médaille de Mérite iddi gan lywodraeth Ffrainc yn 1937; ymhlith ei disgyblion roedd yr actores Dorothy Dickson, y bariton Louis Graveure a’r gantores opera Mary Ellis; priododd David Davies ar 31 Hydref 1883; daeth eu mab David Ivor Davies yn enwog fel Ivor Novello, actor, cyfansoddwr, dramodydd a chyfarwyddwr; roedd eu merch fabwysiedig Marie Novello yn bianydd cyngerdd; bu farw yn Llundain yn 1943.Clara Novello Davies ↗Wicipedia CymraegCantores oedd Clara Novello Davies a aned yn Nhreganna, Caerdydd (7 Ebrill 1861 – 1943); roedd hi’n fam i’r actor a’r cyfansoddwr Ivor Novello a’r pianydd Marie Novello; ffurfiodd gôr merched a deithiodd y byd, dysgodd lawer o gantorion a ddaeth yn safonol a sgwennodd hunangofiant yn 1940: The Life I have Loved; fe’i ganed i Jacob Davies a’i wraig Margaret, yn Nhreganna; fe’i henwyd ar ôl y gantores enwog Clara Anastasia, merch Vincent Novello; derbyniodd wersi cerdd gan ei thad a chan Dr Frost, Frederick Atkins, Caerdydd, a Dr Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf; yn ferch ifanc penodwyd hi’n gyfeilyddes Côr Undebol Caerdydd a’r Côr Rhuban Glas, a oedd yn cael ei arwain gan ei thad; bu Côr Rhuban Glas yn hynod o lwyddiannus yng nghystadlaethau’r Palas Grisial.
A hithau’n ifanc iawn daeth yn gyfeilyddes i Gôr Undebol Caerdydd a Chôr Rhuban Glas Caerdydd, a enillodd lawer o wobrau yn y Palas Grisial yn Llundain dan arweiniad ei thad.FfynonellauDavies, Clara Novello (‘Pencerddes Morgannwg’; 1861 – 1943), musician ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1861 yn Nhreganna, Caerdydd, merch Jacob Davies a Margaret ei wraig, a’i henwi’n Clara Novello ar ôl Clara Anastasia (gynt Novello), a glywsai Jacob Davies yn canu; dysgwyd cerddoriaeth iddi gan ei thad, Dr Frost, Frederick Atkins o Gaerdydd a Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf; pan oedd yn ifanc iawn bu’n gyfeilyddes i Gôr Undebol Caerdydd a Chôr Rhuban Glas Caerdydd, a enillodd lawer o wobrau yn y Palas Grisial dan arweiniad ei thad; yn 1883 ffurfiodd gôr merched a gynhaliodd lawer o gyngherddau llwyddiannus yng Nghymru a Lloegr; yn 1893 enillodd y côr y wobr yn Ffair y Byd, Chicago, a’r darnau prawf oedd ‘The Lord is my Shepherd’ (Schubert) a ‘The Spanish Gypsy’; teithiodd y côr wedyn drwy ran o’r Unol Daleithiau, a rhoi cyngherddau yn rhai o brif drefi Lloegr a Chymru ar ei ddychweliad; yn 1900 gwahoddwyd y côr i ganu yn Arddangosfa Paris; enillodd ei disgyblion wobrau yn yr eisteddfodau cenedlaethol; yn 1927 datblygodd ei dull ei hun o gynhyrchu’r llais ac anadlu, a eglurwyd yn You Can Sing (1928), a gyflwynwyd i’w mab Ivor Novello (1893–1951); roedd ganddi ysgol hyfforddi lleisiau yn Efrog Newydd, ac yn 1924 ffurfiodd Gôr Artistiaid Novello Davies; yn 1928 gwahoddwyd Côr Merched Cymru i ganu yng Nghastell Windsor, ac yn 1937 i Arddangosfa Paris; casglodd y côr arian at achosion da, yn enwedig yn ystod y ddau Ryfel Byd; cyhoeddwyd ei hunangofiant The Life I Have Loved yn 1940; bu farw 7 Chwefror 1943 a’i hamlosgi yn Golders Green.Clara Novello Davies ↗Wicipedia CymraegCantores oedd Clara Novello Davies a aned yn Nhreganna, Caerdydd (7 Ebrill 1861 – 1943); roedd hi’n fam i’r actor a’r cyfansoddwr Ivor Novello a’r pianydd Marie Novello; ffurfiodd gôr merched a deithiodd y byd, dysgodd lawer o gantorion a ddaeth yn safonol a sgwennodd hunangofiant yn 1940: The Life I have Loved; fe’i ganed i Jacob Davies a’i wraig Margaret, yn Nhreganna; fe’i henwyd ar ôl y gantores enwog Clara Anastasia, merch Vincent Novello; derbyniodd wersi cerdd gan ei thad a chan Dr Frost, Frederick Atkins, Caerdydd, a Dr Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf; yn ferch ifanc penodwyd hi’n gyfeilyddes Côr Undebol Caerdydd a’r Côr Rhuban Glas, a oedd yn cael ei arwain gan ei thad; bu Côr Rhuban Glas yn hynod o lwyddiannus yng nghystadlaethau’r Palas Grisial.
Yn 1883 sefydlodd ei chôr merched ei hun, Côr Merched Brenhinol Cymru yn ddiweddarach, a roddodd lawer o gyngherddau llwyddiannus yng Nghymru a Lloegr. Yr un flwyddyn priododd David Davies.FfynonellauDavies, Clara Novello (‘Pencerddes Morgannwg’; 1861 – 1943), musician ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1861 yn Nhreganna, Caerdydd, merch Jacob Davies a Margaret ei wraig, a’i henwi’n Clara Novello ar ôl Clara Anastasia (gynt Novello), a glywsai Jacob Davies yn canu; dysgwyd cerddoriaeth iddi gan ei thad, Dr Frost, Frederick Atkins o Gaerdydd a Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf; pan oedd yn ifanc iawn bu’n gyfeilyddes i Gôr Undebol Caerdydd a Chôr Rhuban Glas Caerdydd, a enillodd lawer o wobrau yn y Palas Grisial dan arweiniad ei thad; yn 1883 ffurfiodd gôr merched a gynhaliodd lawer o gyngherddau llwyddiannus yng Nghymru a Lloegr; yn 1893 enillodd y côr y wobr yn Ffair y Byd, Chicago, a’r darnau prawf oedd ‘The Lord is my Shepherd’ (Schubert) a ‘The Spanish Gypsy’; teithiodd y côr wedyn drwy ran o’r Unol Daleithiau, a rhoi cyngherddau yn rhai o brif drefi Lloegr a Chymru ar ei ddychweliad; yn 1900 gwahoddwyd y côr i ganu yn Arddangosfa Paris; enillodd ei disgyblion wobrau yn yr eisteddfodau cenedlaethol; yn 1927 datblygodd ei dull ei hun o gynhyrchu’r llais ac anadlu, a eglurwyd yn You Can Sing (1928), a gyflwynwyd i’w mab Ivor Novello (1893–1951); roedd ganddi ysgol hyfforddi lleisiau yn Efrog Newydd, ac yn 1924 ffurfiodd Gôr Artistiaid Novello Davies; yn 1928 gwahoddwyd Côr Merched Cymru i ganu yng Nghastell Windsor, ac yn 1937 i Arddangosfa Paris; casglodd y côr arian at achosion da, yn enwedig yn ystod y ddau Ryfel Byd; cyhoeddwyd ei hunangofiant The Life I Have Loved yn 1940; bu farw 7 Chwefror 1943 a’i hamlosgi yn Golders Green.Clara Novello Davies ↗Wikipedia (Saesneg)Clara Novello Davies (7 Ebrill 1861 – 7 Chwefror 1943), cantores, athrawes, cyfansoddwraig ac arweinydd o Gymru, a ddefnyddiai’r enw Pencerddes Morgannwg; fe’i henwyd ar ôl y soprano enwog Clara Novello; dysgodd ei thad, arweinydd côr yr eglwys, yr harmoniwm iddi, ac astudiodd gyda Charles Williams o Eglwys Gadeiriol Llandaf; yn 1883 sefydlodd ac arweiniodd Gôr Merched Brenhinol Cymru; yn 1893 enillodd dwy o’i disgyblion, May John ac Elsie Drinkwater, wobr yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhontypridd, a arweiniodd at y gwahoddiad i Arddangosfa Columbia’r Byd yn Chicago y flwyddyn honno, lle enillodd May John y wobr am y soprano orau; canodd y côr yn Arddangosfa Paris (1900); yn dal i arwain yn ei saithdegau, gwahoddwyd ei Chôr Artistiaid Novello Davies o Efrog Newydd i Arddangosfa Paris 1937; cyhoeddodd You Can Sing (1928) a The Life I Have Loved (1940), ac ysgrifennodd ganeuon gan gynnwys ‘Friend!’ (1905) a ‘Mother!’ (1911); dyfarnwyd y Médaille de Mérite iddi gan lywodraeth Ffrainc yn 1937; ymhlith ei disgyblion roedd yr actores Dorothy Dickson, y bariton Louis Graveure a’r gantores opera Mary Ellis; priododd David Davies ar 31 Hydref 1883; daeth eu mab David Ivor Davies yn enwog fel Ivor Novello, actor, cyfansoddwr, dramodydd a chyfarwyddwr; roedd eu merch fabwysiedig Marie Novello yn bianydd cyngerdd; bu farw yn Llundain yn 1943.
Yn 1893 enillodd dwy o’i disgyblion, May John ac Elsie Drinkwater, wobr yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhontypridd, a gwahoddwyd y côr i Arddangosfa Columbia’r Byd yn Chicago. Yno enillodd y côr y wobr, gan ganu ‘The Lord is my Shepherd’ gan Schubert a ‘The Spanish Gypsy’, ac enwyd May John y soprano orau.FfynonellauClara Novello Davies ↗Wikipedia (Saesneg)Clara Novello Davies (7 Ebrill 1861 – 7 Chwefror 1943), cantores, athrawes, cyfansoddwraig ac arweinydd o Gymru, a ddefnyddiai’r enw Pencerddes Morgannwg; fe’i henwyd ar ôl y soprano enwog Clara Novello; dysgodd ei thad, arweinydd côr yr eglwys, yr harmoniwm iddi, ac astudiodd gyda Charles Williams o Eglwys Gadeiriol Llandaf; yn 1883 sefydlodd ac arweiniodd Gôr Merched Brenhinol Cymru; yn 1893 enillodd dwy o’i disgyblion, May John ac Elsie Drinkwater, wobr yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhontypridd, a arweiniodd at y gwahoddiad i Arddangosfa Columbia’r Byd yn Chicago y flwyddyn honno, lle enillodd May John y wobr am y soprano orau; canodd y côr yn Arddangosfa Paris (1900); yn dal i arwain yn ei saithdegau, gwahoddwyd ei Chôr Artistiaid Novello Davies o Efrog Newydd i Arddangosfa Paris 1937; cyhoeddodd You Can Sing (1928) a The Life I Have Loved (1940), ac ysgrifennodd ganeuon gan gynnwys ‘Friend!’ (1905) a ‘Mother!’ (1911); dyfarnwyd y Médaille de Mérite iddi gan lywodraeth Ffrainc yn 1937; ymhlith ei disgyblion roedd yr actores Dorothy Dickson, y bariton Louis Graveure a’r gantores opera Mary Ellis; priododd David Davies ar 31 Hydref 1883; daeth eu mab David Ivor Davies yn enwog fel Ivor Novello, actor, cyfansoddwr, dramodydd a chyfarwyddwr; roedd eu merch fabwysiedig Marie Novello yn bianydd cyngerdd; bu farw yn Llundain yn 1943.Davies, Clara Novello (‘Pencerddes Morgannwg’; 1861 – 1943), musician ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1861 yn Nhreganna, Caerdydd, merch Jacob Davies a Margaret ei wraig, a’i henwi’n Clara Novello ar ôl Clara Anastasia (gynt Novello), a glywsai Jacob Davies yn canu; dysgwyd cerddoriaeth iddi gan ei thad, Dr Frost, Frederick Atkins o Gaerdydd a Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf; pan oedd yn ifanc iawn bu’n gyfeilyddes i Gôr Undebol Caerdydd a Chôr Rhuban Glas Caerdydd, a enillodd lawer o wobrau yn y Palas Grisial dan arweiniad ei thad; yn 1883 ffurfiodd gôr merched a gynhaliodd lawer o gyngherddau llwyddiannus yng Nghymru a Lloegr; yn 1893 enillodd y côr y wobr yn Ffair y Byd, Chicago, a’r darnau prawf oedd ‘The Lord is my Shepherd’ (Schubert) a ‘The Spanish Gypsy’; teithiodd y côr wedyn drwy ran o’r Unol Daleithiau, a rhoi cyngherddau yn rhai o brif drefi Lloegr a Chymru ar ei ddychweliad; yn 1900 gwahoddwyd y côr i ganu yn Arddangosfa Paris; enillodd ei disgyblion wobrau yn yr eisteddfodau cenedlaethol; yn 1927 datblygodd ei dull ei hun o gynhyrchu’r llais ac anadlu, a eglurwyd yn You Can Sing (1928), a gyflwynwyd i’w mab Ivor Novello (1893–1951); roedd ganddi ysgol hyfforddi lleisiau yn Efrog Newydd, ac yn 1924 ffurfiodd Gôr Artistiaid Novello Davies; yn 1928 gwahoddwyd Côr Merched Cymru i ganu yng Nghastell Windsor, ac yn 1937 i Arddangosfa Paris; casglodd y côr arian at achosion da, yn enwedig yn ystod y ddau Ryfel Byd; cyhoeddwyd ei hunangofiant The Life I Have Loved yn 1940; bu farw 7 Chwefror 1943 a’i hamlosgi yn Golders Green.
Aeth y côr ymlaen ar daith drwy’r Unol Daleithiau, ac ar ei ddychweliad rhoddodd gyngherddau ym mhrif drefi Cymru a Lloegr. Yn 1900 fe’i gwahoddwyd i ganu yn Arddangosfa Paris.FfynonellauDavies, Clara Novello (‘Pencerddes Morgannwg’; 1861 – 1943), musician ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1861 yn Nhreganna, Caerdydd, merch Jacob Davies a Margaret ei wraig, a’i henwi’n Clara Novello ar ôl Clara Anastasia (gynt Novello), a glywsai Jacob Davies yn canu; dysgwyd cerddoriaeth iddi gan ei thad, Dr Frost, Frederick Atkins o Gaerdydd a Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf; pan oedd yn ifanc iawn bu’n gyfeilyddes i Gôr Undebol Caerdydd a Chôr Rhuban Glas Caerdydd, a enillodd lawer o wobrau yn y Palas Grisial dan arweiniad ei thad; yn 1883 ffurfiodd gôr merched a gynhaliodd lawer o gyngherddau llwyddiannus yng Nghymru a Lloegr; yn 1893 enillodd y côr y wobr yn Ffair y Byd, Chicago, a’r darnau prawf oedd ‘The Lord is my Shepherd’ (Schubert) a ‘The Spanish Gypsy’; teithiodd y côr wedyn drwy ran o’r Unol Daleithiau, a rhoi cyngherddau yn rhai o brif drefi Lloegr a Chymru ar ei ddychweliad; yn 1900 gwahoddwyd y côr i ganu yn Arddangosfa Paris; enillodd ei disgyblion wobrau yn yr eisteddfodau cenedlaethol; yn 1927 datblygodd ei dull ei hun o gynhyrchu’r llais ac anadlu, a eglurwyd yn You Can Sing (1928), a gyflwynwyd i’w mab Ivor Novello (1893–1951); roedd ganddi ysgol hyfforddi lleisiau yn Efrog Newydd, ac yn 1924 ffurfiodd Gôr Artistiaid Novello Davies; yn 1928 gwahoddwyd Côr Merched Cymru i ganu yng Nghastell Windsor, ac yn 1937 i Arddangosfa Paris; casglodd y côr arian at achosion da, yn enwedig yn ystod y ddau Ryfel Byd; cyhoeddwyd ei hunangofiant The Life I Have Loved yn 1940; bu farw 7 Chwefror 1943 a’i hamlosgi yn Golders Green.Clara Novello Davies ↗Wikipedia (Saesneg)Clara Novello Davies (7 Ebrill 1861 – 7 Chwefror 1943), cantores, athrawes, cyfansoddwraig ac arweinydd o Gymru, a ddefnyddiai’r enw Pencerddes Morgannwg; fe’i henwyd ar ôl y soprano enwog Clara Novello; dysgodd ei thad, arweinydd côr yr eglwys, yr harmoniwm iddi, ac astudiodd gyda Charles Williams o Eglwys Gadeiriol Llandaf; yn 1883 sefydlodd ac arweiniodd Gôr Merched Brenhinol Cymru; yn 1893 enillodd dwy o’i disgyblion, May John ac Elsie Drinkwater, wobr yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhontypridd, a arweiniodd at y gwahoddiad i Arddangosfa Columbia’r Byd yn Chicago y flwyddyn honno, lle enillodd May John y wobr am y soprano orau; canodd y côr yn Arddangosfa Paris (1900); yn dal i arwain yn ei saithdegau, gwahoddwyd ei Chôr Artistiaid Novello Davies o Efrog Newydd i Arddangosfa Paris 1937; cyhoeddodd You Can Sing (1928) a The Life I Have Loved (1940), ac ysgrifennodd ganeuon gan gynnwys ‘Friend!’ (1905) a ‘Mother!’ (1911); dyfarnwyd y Médaille de Mérite iddi gan lywodraeth Ffrainc yn 1937; ymhlith ei disgyblion roedd yr actores Dorothy Dickson, y bariton Louis Graveure a’r gantores opera Mary Ellis; priododd David Davies ar 31 Hydref 1883; daeth eu mab David Ivor Davies yn enwog fel Ivor Novello, actor, cyfansoddwr, dramodydd a chyfarwyddwr; roedd eu merch fabwysiedig Marie Novello yn bianydd cyngerdd; bu farw yn Llundain yn 1943.
Enillodd ei disgyblion wobrau yn yr Eisteddfod Genedlaethol, ac aeth llawer ymlaen i yrfaoedd mawr, yn eu plith yr actores Dorothy Dickson, y bariton Louis Graveure a’r gantores opera Mary Ellis. Roedd ganddi ysgol hyfforddi lleisiau yn Efrog Newydd, ac yn 1928 cyhoeddodd You Can Sing, yn egluro ei dull ei hun o anadlu a chynhyrchu’r llais.FfynonellauDavies, Clara Novello (‘Pencerddes Morgannwg’; 1861 – 1943), musician ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1861 yn Nhreganna, Caerdydd, merch Jacob Davies a Margaret ei wraig, a’i henwi’n Clara Novello ar ôl Clara Anastasia (gynt Novello), a glywsai Jacob Davies yn canu; dysgwyd cerddoriaeth iddi gan ei thad, Dr Frost, Frederick Atkins o Gaerdydd a Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf; pan oedd yn ifanc iawn bu’n gyfeilyddes i Gôr Undebol Caerdydd a Chôr Rhuban Glas Caerdydd, a enillodd lawer o wobrau yn y Palas Grisial dan arweiniad ei thad; yn 1883 ffurfiodd gôr merched a gynhaliodd lawer o gyngherddau llwyddiannus yng Nghymru a Lloegr; yn 1893 enillodd y côr y wobr yn Ffair y Byd, Chicago, a’r darnau prawf oedd ‘The Lord is my Shepherd’ (Schubert) a ‘The Spanish Gypsy’; teithiodd y côr wedyn drwy ran o’r Unol Daleithiau, a rhoi cyngherddau yn rhai o brif drefi Lloegr a Chymru ar ei ddychweliad; yn 1900 gwahoddwyd y côr i ganu yn Arddangosfa Paris; enillodd ei disgyblion wobrau yn yr eisteddfodau cenedlaethol; yn 1927 datblygodd ei dull ei hun o gynhyrchu’r llais ac anadlu, a eglurwyd yn You Can Sing (1928), a gyflwynwyd i’w mab Ivor Novello (1893–1951); roedd ganddi ysgol hyfforddi lleisiau yn Efrog Newydd, ac yn 1924 ffurfiodd Gôr Artistiaid Novello Davies; yn 1928 gwahoddwyd Côr Merched Cymru i ganu yng Nghastell Windsor, ac yn 1937 i Arddangosfa Paris; casglodd y côr arian at achosion da, yn enwedig yn ystod y ddau Ryfel Byd; cyhoeddwyd ei hunangofiant The Life I Have Loved yn 1940; bu farw 7 Chwefror 1943 a’i hamlosgi yn Golders Green.Clara Novello Davies ↗Wikipedia (Saesneg)Clara Novello Davies (7 Ebrill 1861 – 7 Chwefror 1943), cantores, athrawes, cyfansoddwraig ac arweinydd o Gymru, a ddefnyddiai’r enw Pencerddes Morgannwg; fe’i henwyd ar ôl y soprano enwog Clara Novello; dysgodd ei thad, arweinydd côr yr eglwys, yr harmoniwm iddi, ac astudiodd gyda Charles Williams o Eglwys Gadeiriol Llandaf; yn 1883 sefydlodd ac arweiniodd Gôr Merched Brenhinol Cymru; yn 1893 enillodd dwy o’i disgyblion, May John ac Elsie Drinkwater, wobr yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhontypridd, a arweiniodd at y gwahoddiad i Arddangosfa Columbia’r Byd yn Chicago y flwyddyn honno, lle enillodd May John y wobr am y soprano orau; canodd y côr yn Arddangosfa Paris (1900); yn dal i arwain yn ei saithdegau, gwahoddwyd ei Chôr Artistiaid Novello Davies o Efrog Newydd i Arddangosfa Paris 1937; cyhoeddodd You Can Sing (1928) a The Life I Have Loved (1940), ac ysgrifennodd ganeuon gan gynnwys ‘Friend!’ (1905) a ‘Mother!’ (1911); dyfarnwyd y Médaille de Mérite iddi gan lywodraeth Ffrainc yn 1937; ymhlith ei disgyblion roedd yr actores Dorothy Dickson, y bariton Louis Graveure a’r gantores opera Mary Ellis; priododd David Davies ar 31 Hydref 1883; daeth eu mab David Ivor Davies yn enwog fel Ivor Novello, actor, cyfansoddwr, dramodydd a chyfarwyddwr; roedd eu merch fabwysiedig Marie Novello yn bianydd cyngerdd; bu farw yn Llundain yn 1943.Clara Novello Davies ↗Wicipedia CymraegCantores oedd Clara Novello Davies a aned yn Nhreganna, Caerdydd (7 Ebrill 1861 – 1943); roedd hi’n fam i’r actor a’r cyfansoddwr Ivor Novello a’r pianydd Marie Novello; ffurfiodd gôr merched a deithiodd y byd, dysgodd lawer o gantorion a ddaeth yn safonol a sgwennodd hunangofiant yn 1940: The Life I have Loved; fe’i ganed i Jacob Davies a’i wraig Margaret, yn Nhreganna; fe’i henwyd ar ôl y gantores enwog Clara Anastasia, merch Vincent Novello; derbyniodd wersi cerdd gan ei thad a chan Dr Frost, Frederick Atkins, Caerdydd, a Dr Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf; yn ferch ifanc penodwyd hi’n gyfeilyddes Côr Undebol Caerdydd a’r Côr Rhuban Glas, a oedd yn cael ei arwain gan ei thad; bu Côr Rhuban Glas yn hynod o lwyddiannus yng nghystadlaethau’r Palas Grisial.
Ysgrifennodd ganeuon ei hun hefyd, yn eu plith ‘Friend!’ yn 1905 a ‘Mother!’ yn 1911.FfynhonnellClara Novello Davies ↗Wikipedia (Saesneg)Clara Novello Davies (7 Ebrill 1861 – 7 Chwefror 1943), cantores, athrawes, cyfansoddwraig ac arweinydd o Gymru, a ddefnyddiai’r enw Pencerddes Morgannwg; fe’i henwyd ar ôl y soprano enwog Clara Novello; dysgodd ei thad, arweinydd côr yr eglwys, yr harmoniwm iddi, ac astudiodd gyda Charles Williams o Eglwys Gadeiriol Llandaf; yn 1883 sefydlodd ac arweiniodd Gôr Merched Brenhinol Cymru; yn 1893 enillodd dwy o’i disgyblion, May John ac Elsie Drinkwater, wobr yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhontypridd, a arweiniodd at y gwahoddiad i Arddangosfa Columbia’r Byd yn Chicago y flwyddyn honno, lle enillodd May John y wobr am y soprano orau; canodd y côr yn Arddangosfa Paris (1900); yn dal i arwain yn ei saithdegau, gwahoddwyd ei Chôr Artistiaid Novello Davies o Efrog Newydd i Arddangosfa Paris 1937; cyhoeddodd You Can Sing (1928) a The Life I Have Loved (1940), ac ysgrifennodd ganeuon gan gynnwys ‘Friend!’ (1905) a ‘Mother!’ (1911); dyfarnwyd y Médaille de Mérite iddi gan lywodraeth Ffrainc yn 1937; ymhlith ei disgyblion roedd yr actores Dorothy Dickson, y bariton Louis Graveure a’r gantores opera Mary Ellis; priododd David Davies ar 31 Hydref 1883; daeth eu mab David Ivor Davies yn enwog fel Ivor Novello, actor, cyfansoddwr, dramodydd a chyfarwyddwr; roedd eu merch fabwysiedig Marie Novello yn bianydd cyngerdd; bu farw yn Llundain yn 1943.
Yn 1924 ffurfiodd Gôr Artistiaid Novello Davies. Yn 1928 gwahoddwyd Côr Merched Cymru i ganu yng Nghastell Windsor, ac yn 1937, a hithau yn ei saithdegau, canodd ei chôr yn Arddangosfa Paris, a dyfarnodd llywodraeth Ffrainc y Médaille de Mérite iddi. Drwy’r ddau Ryfel Byd casglodd ei chorau arian at achosion da.FfynonellauDavies, Clara Novello (‘Pencerddes Morgannwg’; 1861 – 1943), musician ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1861 yn Nhreganna, Caerdydd, merch Jacob Davies a Margaret ei wraig, a’i henwi’n Clara Novello ar ôl Clara Anastasia (gynt Novello), a glywsai Jacob Davies yn canu; dysgwyd cerddoriaeth iddi gan ei thad, Dr Frost, Frederick Atkins o Gaerdydd a Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf; pan oedd yn ifanc iawn bu’n gyfeilyddes i Gôr Undebol Caerdydd a Chôr Rhuban Glas Caerdydd, a enillodd lawer o wobrau yn y Palas Grisial dan arweiniad ei thad; yn 1883 ffurfiodd gôr merched a gynhaliodd lawer o gyngherddau llwyddiannus yng Nghymru a Lloegr; yn 1893 enillodd y côr y wobr yn Ffair y Byd, Chicago, a’r darnau prawf oedd ‘The Lord is my Shepherd’ (Schubert) a ‘The Spanish Gypsy’; teithiodd y côr wedyn drwy ran o’r Unol Daleithiau, a rhoi cyngherddau yn rhai o brif drefi Lloegr a Chymru ar ei ddychweliad; yn 1900 gwahoddwyd y côr i ganu yn Arddangosfa Paris; enillodd ei disgyblion wobrau yn yr eisteddfodau cenedlaethol; yn 1927 datblygodd ei dull ei hun o gynhyrchu’r llais ac anadlu, a eglurwyd yn You Can Sing (1928), a gyflwynwyd i’w mab Ivor Novello (1893–1951); roedd ganddi ysgol hyfforddi lleisiau yn Efrog Newydd, ac yn 1924 ffurfiodd Gôr Artistiaid Novello Davies; yn 1928 gwahoddwyd Côr Merched Cymru i ganu yng Nghastell Windsor, ac yn 1937 i Arddangosfa Paris; casglodd y côr arian at achosion da, yn enwedig yn ystod y ddau Ryfel Byd; cyhoeddwyd ei hunangofiant The Life I Have Loved yn 1940; bu farw 7 Chwefror 1943 a’i hamlosgi yn Golders Green.Clara Novello Davies ↗Wikipedia (Saesneg)Clara Novello Davies (7 Ebrill 1861 – 7 Chwefror 1943), cantores, athrawes, cyfansoddwraig ac arweinydd o Gymru, a ddefnyddiai’r enw Pencerddes Morgannwg; fe’i henwyd ar ôl y soprano enwog Clara Novello; dysgodd ei thad, arweinydd côr yr eglwys, yr harmoniwm iddi, ac astudiodd gyda Charles Williams o Eglwys Gadeiriol Llandaf; yn 1883 sefydlodd ac arweiniodd Gôr Merched Brenhinol Cymru; yn 1893 enillodd dwy o’i disgyblion, May John ac Elsie Drinkwater, wobr yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhontypridd, a arweiniodd at y gwahoddiad i Arddangosfa Columbia’r Byd yn Chicago y flwyddyn honno, lle enillodd May John y wobr am y soprano orau; canodd y côr yn Arddangosfa Paris (1900); yn dal i arwain yn ei saithdegau, gwahoddwyd ei Chôr Artistiaid Novello Davies o Efrog Newydd i Arddangosfa Paris 1937; cyhoeddodd You Can Sing (1928) a The Life I Have Loved (1940), ac ysgrifennodd ganeuon gan gynnwys ‘Friend!’ (1905) a ‘Mother!’ (1911); dyfarnwyd y Médaille de Mérite iddi gan lywodraeth Ffrainc yn 1937; ymhlith ei disgyblion roedd yr actores Dorothy Dickson, y bariton Louis Graveure a’r gantores opera Mary Ellis; priododd David Davies ar 31 Hydref 1883; daeth eu mab David Ivor Davies yn enwog fel Ivor Novello, actor, cyfansoddwr, dramodydd a chyfarwyddwr; roedd eu merch fabwysiedig Marie Novello yn bianydd cyngerdd; bu farw yn Llundain yn 1943.
Daeth ei mab, David Ivor Davies, a aned yn 1893, yn enwog fel Ivor Novello, actor, cyfansoddwr, dramodydd a chyfarwyddwr, a chyflwynodd hi You Can Sing iddo. Roedd ei merch fabwysiedig, Marie Novello, yn bianydd cyngerdd.FfynonellauClara Novello Davies ↗Wikipedia (Saesneg)Clara Novello Davies (7 Ebrill 1861 – 7 Chwefror 1943), cantores, athrawes, cyfansoddwraig ac arweinydd o Gymru, a ddefnyddiai’r enw Pencerddes Morgannwg; fe’i henwyd ar ôl y soprano enwog Clara Novello; dysgodd ei thad, arweinydd côr yr eglwys, yr harmoniwm iddi, ac astudiodd gyda Charles Williams o Eglwys Gadeiriol Llandaf; yn 1883 sefydlodd ac arweiniodd Gôr Merched Brenhinol Cymru; yn 1893 enillodd dwy o’i disgyblion, May John ac Elsie Drinkwater, wobr yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhontypridd, a arweiniodd at y gwahoddiad i Arddangosfa Columbia’r Byd yn Chicago y flwyddyn honno, lle enillodd May John y wobr am y soprano orau; canodd y côr yn Arddangosfa Paris (1900); yn dal i arwain yn ei saithdegau, gwahoddwyd ei Chôr Artistiaid Novello Davies o Efrog Newydd i Arddangosfa Paris 1937; cyhoeddodd You Can Sing (1928) a The Life I Have Loved (1940), ac ysgrifennodd ganeuon gan gynnwys ‘Friend!’ (1905) a ‘Mother!’ (1911); dyfarnwyd y Médaille de Mérite iddi gan lywodraeth Ffrainc yn 1937; ymhlith ei disgyblion roedd yr actores Dorothy Dickson, y bariton Louis Graveure a’r gantores opera Mary Ellis; priododd David Davies ar 31 Hydref 1883; daeth eu mab David Ivor Davies yn enwog fel Ivor Novello, actor, cyfansoddwr, dramodydd a chyfarwyddwr; roedd eu merch fabwysiedig Marie Novello yn bianydd cyngerdd; bu farw yn Llundain yn 1943.Davies, Clara Novello (‘Pencerddes Morgannwg’; 1861 – 1943), musician ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1861 yn Nhreganna, Caerdydd, merch Jacob Davies a Margaret ei wraig, a’i henwi’n Clara Novello ar ôl Clara Anastasia (gynt Novello), a glywsai Jacob Davies yn canu; dysgwyd cerddoriaeth iddi gan ei thad, Dr Frost, Frederick Atkins o Gaerdydd a Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf; pan oedd yn ifanc iawn bu’n gyfeilyddes i Gôr Undebol Caerdydd a Chôr Rhuban Glas Caerdydd, a enillodd lawer o wobrau yn y Palas Grisial dan arweiniad ei thad; yn 1883 ffurfiodd gôr merched a gynhaliodd lawer o gyngherddau llwyddiannus yng Nghymru a Lloegr; yn 1893 enillodd y côr y wobr yn Ffair y Byd, Chicago, a’r darnau prawf oedd ‘The Lord is my Shepherd’ (Schubert) a ‘The Spanish Gypsy’; teithiodd y côr wedyn drwy ran o’r Unol Daleithiau, a rhoi cyngherddau yn rhai o brif drefi Lloegr a Chymru ar ei ddychweliad; yn 1900 gwahoddwyd y côr i ganu yn Arddangosfa Paris; enillodd ei disgyblion wobrau yn yr eisteddfodau cenedlaethol; yn 1927 datblygodd ei dull ei hun o gynhyrchu’r llais ac anadlu, a eglurwyd yn You Can Sing (1928), a gyflwynwyd i’w mab Ivor Novello (1893–1951); roedd ganddi ysgol hyfforddi lleisiau yn Efrog Newydd, ac yn 1924 ffurfiodd Gôr Artistiaid Novello Davies; yn 1928 gwahoddwyd Côr Merched Cymru i ganu yng Nghastell Windsor, ac yn 1937 i Arddangosfa Paris; casglodd y côr arian at achosion da, yn enwedig yn ystod y ddau Ryfel Byd; cyhoeddwyd ei hunangofiant The Life I Have Loved yn 1940; bu farw 7 Chwefror 1943 a’i hamlosgi yn Golders Green.Clara Novello Davies ↗Wicipedia CymraegCantores oedd Clara Novello Davies a aned yn Nhreganna, Caerdydd (7 Ebrill 1861 – 1943); roedd hi’n fam i’r actor a’r cyfansoddwr Ivor Novello a’r pianydd Marie Novello; ffurfiodd gôr merched a deithiodd y byd, dysgodd lawer o gantorion a ddaeth yn safonol a sgwennodd hunangofiant yn 1940: The Life I have Loved; fe’i ganed i Jacob Davies a’i wraig Margaret, yn Nhreganna; fe’i henwyd ar ôl y gantores enwog Clara Anastasia, merch Vincent Novello; derbyniodd wersi cerdd gan ei thad a chan Dr Frost, Frederick Atkins, Caerdydd, a Dr Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf; yn ferch ifanc penodwyd hi’n gyfeilyddes Côr Undebol Caerdydd a’r Côr Rhuban Glas, a oedd yn cael ei arwain gan ei thad; bu Côr Rhuban Glas yn hynod o lwyddiannus yng nghystadlaethau’r Palas Grisial.
Yn 1940 cyhoeddodd ei hatgofion, The Life I Have Loved. Bu farw Clara Novello Davies yn Llundain ar 7 Chwefror 1943, yn wyth a phedwar ugain oed.FfynonellauDavies, Clara Novello (‘Pencerddes Morgannwg’; 1861 – 1943), musician ↗Robert David Griffith, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 7 Ebrill 1861 yn Nhreganna, Caerdydd, merch Jacob Davies a Margaret ei wraig, a’i henwi’n Clara Novello ar ôl Clara Anastasia (gynt Novello), a glywsai Jacob Davies yn canu; dysgwyd cerddoriaeth iddi gan ei thad, Dr Frost, Frederick Atkins o Gaerdydd a Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf; pan oedd yn ifanc iawn bu’n gyfeilyddes i Gôr Undebol Caerdydd a Chôr Rhuban Glas Caerdydd, a enillodd lawer o wobrau yn y Palas Grisial dan arweiniad ei thad; yn 1883 ffurfiodd gôr merched a gynhaliodd lawer o gyngherddau llwyddiannus yng Nghymru a Lloegr; yn 1893 enillodd y côr y wobr yn Ffair y Byd, Chicago, a’r darnau prawf oedd ‘The Lord is my Shepherd’ (Schubert) a ‘The Spanish Gypsy’; teithiodd y côr wedyn drwy ran o’r Unol Daleithiau, a rhoi cyngherddau yn rhai o brif drefi Lloegr a Chymru ar ei ddychweliad; yn 1900 gwahoddwyd y côr i ganu yn Arddangosfa Paris; enillodd ei disgyblion wobrau yn yr eisteddfodau cenedlaethol; yn 1927 datblygodd ei dull ei hun o gynhyrchu’r llais ac anadlu, a eglurwyd yn You Can Sing (1928), a gyflwynwyd i’w mab Ivor Novello (1893–1951); roedd ganddi ysgol hyfforddi lleisiau yn Efrog Newydd, ac yn 1924 ffurfiodd Gôr Artistiaid Novello Davies; yn 1928 gwahoddwyd Côr Merched Cymru i ganu yng Nghastell Windsor, ac yn 1937 i Arddangosfa Paris; casglodd y côr arian at achosion da, yn enwedig yn ystod y ddau Ryfel Byd; cyhoeddwyd ei hunangofiant The Life I Have Loved yn 1940; bu farw 7 Chwefror 1943 a’i hamlosgi yn Golders Green.Clara Novello Davies ↗Wikipedia (Saesneg)Clara Novello Davies (7 Ebrill 1861 – 7 Chwefror 1943), cantores, athrawes, cyfansoddwraig ac arweinydd o Gymru, a ddefnyddiai’r enw Pencerddes Morgannwg; fe’i henwyd ar ôl y soprano enwog Clara Novello; dysgodd ei thad, arweinydd côr yr eglwys, yr harmoniwm iddi, ac astudiodd gyda Charles Williams o Eglwys Gadeiriol Llandaf; yn 1883 sefydlodd ac arweiniodd Gôr Merched Brenhinol Cymru; yn 1893 enillodd dwy o’i disgyblion, May John ac Elsie Drinkwater, wobr yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhontypridd, a arweiniodd at y gwahoddiad i Arddangosfa Columbia’r Byd yn Chicago y flwyddyn honno, lle enillodd May John y wobr am y soprano orau; canodd y côr yn Arddangosfa Paris (1900); yn dal i arwain yn ei saithdegau, gwahoddwyd ei Chôr Artistiaid Novello Davies o Efrog Newydd i Arddangosfa Paris 1937; cyhoeddodd You Can Sing (1928) a The Life I Have Loved (1940), ac ysgrifennodd ganeuon gan gynnwys ‘Friend!’ (1905) a ‘Mother!’ (1911); dyfarnwyd y Médaille de Mérite iddi gan lywodraeth Ffrainc yn 1937; ymhlith ei disgyblion roedd yr actores Dorothy Dickson, y bariton Louis Graveure a’r gantores opera Mary Ellis; priododd David Davies ar 31 Hydref 1883; daeth eu mab David Ivor Davies yn enwog fel Ivor Novello, actor, cyfansoddwr, dramodydd a chyfarwyddwr; roedd eu merch fabwysiedig Marie Novello yn bianydd cyngerdd; bu farw yn Llundain yn 1943.
Ffynonellau a darllen pellach
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf