Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol

1861–1943

Clara Novello Davies

Yr athrawes ganu o Gaerdydd yr enillodd ei Chôr Merched Cymru yn Ffair y Byd Chicago yn 1893 ac a ganodd o flaen y Frenhines Victoria, a mam Ivor Novello.

Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 5 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1861–1943 (wedi’i gofnodi) Arweinydd Côr Merched Cymru Y Gymru Ddiwydiannol Cerddoriaeth
Clara Novello Davies yn 1924
Clara Novello Davies yn 1924 · Llun: Wikimedia Commons · Parth cyhoeddus

Cantores, athrawes, cyfansoddwraig ac arweinydd o Gaerdydd oedd Clara Novello Davies, Pencerddes Morgannwg, a gariodd ganu Cymru o amgylch y byd. Enillodd ei Chôr Merched Cymru y wobr yn Ffair y Byd yn Chicago yn 1893, canodd yn Arddangosfa Paris ac yng Nghastell Windsor, ac roedd hi’n dal i arwain yn ei saithdegau. Hi oedd mam yr actor a’r cyfansoddwr Ivor Novello.

Ganed7 Ebrill 1861, Treganna, Caerdydd
Enw barddolPencerddes Morgannwg
CôrSefydlodd Gôr Merched Cymru, 1883
ChicagoGwobr yn Ffair y Byd, 1893
AnrhydeddMédaille de Mérite, Ffrainc, 1937
Bu farw7 Chwefror 1943, Llundain

Cartref cerddorol yn Nhreganna#

Ganed Clara yn Nhreganna, Caerdydd, ar 7 Ebrill 1861, yn ferch i Jacob a Margaret Davies. Roedd ei thad wedi clywed y soprano fawr Clara Novello yn canu, ac enwodd ei ferch ar ei hôl. Dysgodd gerddoriaeth iddi ei hun, ac astudiodd hefyd gyda Charles Williams, organydd Eglwys Gadeiriol Llandaf.

A hithau’n ifanc iawn daeth yn gyfeilyddes i Gôr Undebol Caerdydd a Chôr Rhuban Glas Caerdydd, a enillodd lawer o wobrau yn y Palas Grisial yn Llundain dan arweiniad ei thad.

Côr Merched Cymru#

Yn 1883 sefydlodd ei chôr merched ei hun, Côr Merched Brenhinol Cymru yn ddiweddarach, a roddodd lawer o gyngherddau llwyddiannus yng Nghymru a Lloegr. Yr un flwyddyn priododd David Davies.

Yn 1893 enillodd dwy o’i disgyblion, May John ac Elsie Drinkwater, wobr yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhontypridd, a gwahoddwyd y côr i Arddangosfa Columbia’r Byd yn Chicago. Yno enillodd y côr y wobr, gan ganu ‘The Lord is my Shepherd’ gan Schubert a ‘The Spanish Gypsy’, ac enwyd May John y soprano orau.

Aeth y côr ymlaen ar daith drwy’r Unol Daleithiau, ac ar ei ddychweliad rhoddodd gyngherddau ym mhrif drefi Cymru a Lloegr. Yn 1900 fe’i gwahoddwyd i ganu yn Arddangosfa Paris.

Athrawes cantorion#

Enillodd ei disgyblion wobrau yn yr Eisteddfod Genedlaethol, ac aeth llawer ymlaen i yrfaoedd mawr, yn eu plith yr actores Dorothy Dickson, y bariton Louis Graveure a’r gantores opera Mary Ellis. Roedd ganddi ysgol hyfforddi lleisiau yn Efrog Newydd, ac yn 1928 cyhoeddodd You Can Sing, yn egluro ei dull ei hun o anadlu a chynhyrchu’r llais.

Ysgrifennodd ganeuon ei hun hefyd, yn eu plith ‘Friend!’ yn 1905 a ‘Mother!’ yn 1911.

Windsor a Pharis#

Yn 1924 ffurfiodd Gôr Artistiaid Novello Davies. Yn 1928 gwahoddwyd Côr Merched Cymru i ganu yng Nghastell Windsor, ac yn 1937, a hithau yn ei saithdegau, canodd ei chôr yn Arddangosfa Paris, a dyfarnodd llywodraeth Ffrainc y Médaille de Mérite iddi. Drwy’r ddau Ryfel Byd casglodd ei chorau arian at achosion da.

Mam Ivor Novello#

Daeth ei mab, David Ivor Davies, a aned yn 1893, yn enwog fel Ivor Novello, actor, cyfansoddwr, dramodydd a chyfarwyddwr, a chyflwynodd hi You Can Sing iddo. Roedd ei merch fabwysiedig, Marie Novello, yn bianydd cyngerdd.

The Life I Have Loved#

Yn 1940 cyhoeddodd ei hatgofion, The Life I Have Loved. Bu farw Clara Novello Davies yn Llundain ar 7 Chwefror 1943, yn wyth a phedwar ugain oed.

Ffynonellau a darllen pellach

Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

1771–1858

Robert Owen

Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)

Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.

Robert Owen
1780–1843

Dic Aberdaron

Yr ieithydd crwydrol (wedi’i gofnodi)

Richard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.

Dic Aberdaron
1781–1847

Lucy Thomas

Mam masnach glo ager Cymru (wedi’i gofnodi)

Gweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.

Lucy Thomas
1784–1864

Mary Jones

Y ferch a gerddodd am Feibl (wedi’i gofnodi)

Merch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.

Mary Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf