Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1845–1920
Mab y gweinidog o Ferthyr Tudful a ddaeth yn Brif Weinidog Queensland, a ysgrifennodd ddrafft cyntaf Cyfansoddiad Awstralia ac a fu’n Brif Ustus cyntaf Awstralia.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Daeth Syr Samuel Walker Griffith, a aned ym Merthyr Tudful, yn un o sylfaenwyr Awstralia fodern. Bu’n Brif Weinidog Queensland ddwywaith, ysgrifennodd ddrafft Cyfansoddiad Awstralia sy’n llywodraethu’r wlad hyd heddiw, rhoddodd ei Chod Troseddol i Queensland, a bu’n Brif Ustus cyntaf Uchel Lys Awstralia. Galwodd ei gartref yn Brisbane yn ‘Merthyr’ ar ôl tref ei eni.FfynonellauSamuel Griffith ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Samuel Walker Griffith (21 Mehefin 1845 – 9 Awst 1920), barnwr a gwleidydd yn Awstralia, Prif Ustus cyntaf Awstralia (1903–1919); prif ustus Queensland a phrif weinidog Queensland ddwywaith (1883–1888 a 1890–1893); chwaraeodd ran allweddol yn drafftio Cyfansoddiad Awstralia; daeth i ardal Moreton Bay yn wyth oed; galwyd ef i’r bar yn 1867, a daeth yn Gwnsler y Frenhines yn 1876; fe’i hetholwyd dros East Moreton yn 1872; twrnai cyffredinol 1874–78, gweinidog addysg a gweinidog gwaith; arweinydd yr ochr ryddfrydol o 1879; cyflwynodd fesur i gyfreithloni undebau llafur a datganodd ‘nad sut i grynhoi cyfoeth yw problem fawr yr oes hon ond sut i sicrhau ei rannu’n decach’; marchog KCMG yn 1886 a GCMG yn 1895; gydag Andrew Inglis Clark ysgrifennodd y cyfansoddiad drafft a gyflwynwyd i gonfensiwn 1891, a chadwyd llawer o’i gyfraniadau yng nghyfansoddiad terfynol 1900; dilynodd pwyllgor drafftio 1897–98 y fframwaith a osododd yn 1891, ac ef a ysgrifennodd eiriad cymrodedd Adran 74; drafftiodd God Troseddol Queensland, a fabwysiadwyd yn 1899 ac wedyn yng Ngorllewin Awstralia, Papua Gini Newydd, Tasmania a Nigeria; mewn un mlynedd ar bymtheg ar yr Uchel Lys eisteddodd ar tua 950 o achosion a gofnodwyd, ac yn 1913 eisteddodd ar y Cyfrin Gyngor; cyhoeddodd gyfieithiad o Divina Commedia Dante yn 1912; enwyd Prifysgol Griffith a maestref Griffith yn Canberra er anrhydedd iddo.Griffith, Sir Samuel Walker (1845 – 1920), judge in Australia ↗John Oliver Stephens, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Merthyr Tudful 21 Mehefin 1845, mab Edward Griffith, gweinidog yr eglwys Annibynnol Saesneg yno (1842–45), a Mary, merch Peter Walker o Abertawe; hwyliodd y teulu i Awstralia yn 1854, a daeth Edward Griffith yn weinidog eglwys yr Annibynwyr yn Ipswich, ger Brisbane; wedi gyrfa ddisglair ym Mhrifysgol Sydney, derbyniwyd Samuel yn fargyfreithiwr Goruchaf Lys Queensland yn 1867; aeth i’r Senedd yn 1872, daeth yn brif weinidog yn 1883, ac eisteddodd yn y Cynulliad Deddfwriaethol am un mlynedd ar hugain; yn 1893 fe’i penodwyd yn brif ustus Queensland; sicrhaodd ei ddadlau cryf gyfeddiannu Gini Newydd ac arweiniodd at Ddeddf Amddiffyn Queensland 1884; yng nghynhadledd yr Ymerodraeth yn Llundain yn 1887 siaradodd dros undod yr ymerodraeth; yn 1891, yn gadeirydd confensiwn Sydney dros ffederasiwn trefedigaethau Awstralia, drafftiodd y cyfansoddiad, a chymerodd ran flaenllaw yn ei gwblhau nes iddo ddod yn gyfraith yn 1900; yn 1913 rhoddodd Prifysgol Cymru radd LL.D. er anrhydedd iddo; bu farw ar 9 Awst 1920 yn ei gartref yn Brisbane, a alwodd yn ‘Merthyr’; mae llyfrgell Gymraeg Cymmrodorion Brisbane yn gofeb iddo fel ei noddwr cyntaf.
| Ganed | 21 Mehefin 1845, Merthyr Tudful |
|---|---|
| I Awstralia | 1854, yn wyth oed |
| Prif Weinidog Queensland | 1883–1888 a 1890–1893 |
| Cyfansoddiad | Drafftiwyd yng nghonfensiwn Sydney, 1891 |
| Prif Ustus Awstralia | 1903–1919, y cyntaf |
| Bu farw | 9 Awst 1920, yn ‘Merthyr’, Brisbane |
Ganed Samuel Walker Griffith ym Merthyr Tudful ar 21 Mehefin 1845, mab Edward Griffith, gweinidog eglwys Annibynnol Saesneg y dref, a Mary, merch Peter Walker o Abertawe. Yn 1854 hwyliodd y teulu i Awstralia, a daeth ei dad yn weinidog eglwys yr Annibynwyr yn Ipswich, ger Brisbane.FfynonellauGriffith, Sir Samuel Walker (1845 – 1920), judge in Australia ↗John Oliver Stephens, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Merthyr Tudful 21 Mehefin 1845, mab Edward Griffith, gweinidog yr eglwys Annibynnol Saesneg yno (1842–45), a Mary, merch Peter Walker o Abertawe; hwyliodd y teulu i Awstralia yn 1854, a daeth Edward Griffith yn weinidog eglwys yr Annibynwyr yn Ipswich, ger Brisbane; wedi gyrfa ddisglair ym Mhrifysgol Sydney, derbyniwyd Samuel yn fargyfreithiwr Goruchaf Lys Queensland yn 1867; aeth i’r Senedd yn 1872, daeth yn brif weinidog yn 1883, ac eisteddodd yn y Cynulliad Deddfwriaethol am un mlynedd ar hugain; yn 1893 fe’i penodwyd yn brif ustus Queensland; sicrhaodd ei ddadlau cryf gyfeddiannu Gini Newydd ac arweiniodd at Ddeddf Amddiffyn Queensland 1884; yng nghynhadledd yr Ymerodraeth yn Llundain yn 1887 siaradodd dros undod yr ymerodraeth; yn 1891, yn gadeirydd confensiwn Sydney dros ffederasiwn trefedigaethau Awstralia, drafftiodd y cyfansoddiad, a chymerodd ran flaenllaw yn ei gwblhau nes iddo ddod yn gyfraith yn 1900; yn 1913 rhoddodd Prifysgol Cymru radd LL.D. er anrhydedd iddo; bu farw ar 9 Awst 1920 yn ei gartref yn Brisbane, a alwodd yn ‘Merthyr’; mae llyfrgell Gymraeg Cymmrodorion Brisbane yn gofeb iddo fel ei noddwr cyntaf.Samuel Griffith ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Samuel Walker Griffith (21 Mehefin 1845 – 9 Awst 1920), barnwr a gwleidydd yn Awstralia, Prif Ustus cyntaf Awstralia (1903–1919); prif ustus Queensland a phrif weinidog Queensland ddwywaith (1883–1888 a 1890–1893); chwaraeodd ran allweddol yn drafftio Cyfansoddiad Awstralia; daeth i ardal Moreton Bay yn wyth oed; galwyd ef i’r bar yn 1867, a daeth yn Gwnsler y Frenhines yn 1876; fe’i hetholwyd dros East Moreton yn 1872; twrnai cyffredinol 1874–78, gweinidog addysg a gweinidog gwaith; arweinydd yr ochr ryddfrydol o 1879; cyflwynodd fesur i gyfreithloni undebau llafur a datganodd ‘nad sut i grynhoi cyfoeth yw problem fawr yr oes hon ond sut i sicrhau ei rannu’n decach’; marchog KCMG yn 1886 a GCMG yn 1895; gydag Andrew Inglis Clark ysgrifennodd y cyfansoddiad drafft a gyflwynwyd i gonfensiwn 1891, a chadwyd llawer o’i gyfraniadau yng nghyfansoddiad terfynol 1900; dilynodd pwyllgor drafftio 1897–98 y fframwaith a osododd yn 1891, ac ef a ysgrifennodd eiriad cymrodedd Adran 74; drafftiodd God Troseddol Queensland, a fabwysiadwyd yn 1899 ac wedyn yng Ngorllewin Awstralia, Papua Gini Newydd, Tasmania a Nigeria; mewn un mlynedd ar bymtheg ar yr Uchel Lys eisteddodd ar tua 950 o achosion a gofnodwyd, ac yn 1913 eisteddodd ar y Cyfrin Gyngor; cyhoeddodd gyfieithiad o Divina Commedia Dante yn 1912; enwyd Prifysgol Griffith a maestref Griffith yn Canberra er anrhydedd iddo.
Wedi gyrfa ddisglair ym Mhrifysgol Sydney galwyd ef i far Queensland yn 1867, a’i wneud yn Gwnsler y Frenhines yn 1876. Yn 1872 fe’i hetholwyd i Senedd Queensland, lle bu am un mlynedd ar hugain gan ennill enw fel diwygiwr rhyddfrydol. Gwasanaethodd fel twrnai cyffredinol ac fel gweinidog addysg a gweinidog gwaith.FfynonellauGriffith, Sir Samuel Walker (1845 – 1920), judge in Australia ↗John Oliver Stephens, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Merthyr Tudful 21 Mehefin 1845, mab Edward Griffith, gweinidog yr eglwys Annibynnol Saesneg yno (1842–45), a Mary, merch Peter Walker o Abertawe; hwyliodd y teulu i Awstralia yn 1854, a daeth Edward Griffith yn weinidog eglwys yr Annibynwyr yn Ipswich, ger Brisbane; wedi gyrfa ddisglair ym Mhrifysgol Sydney, derbyniwyd Samuel yn fargyfreithiwr Goruchaf Lys Queensland yn 1867; aeth i’r Senedd yn 1872, daeth yn brif weinidog yn 1883, ac eisteddodd yn y Cynulliad Deddfwriaethol am un mlynedd ar hugain; yn 1893 fe’i penodwyd yn brif ustus Queensland; sicrhaodd ei ddadlau cryf gyfeddiannu Gini Newydd ac arweiniodd at Ddeddf Amddiffyn Queensland 1884; yng nghynhadledd yr Ymerodraeth yn Llundain yn 1887 siaradodd dros undod yr ymerodraeth; yn 1891, yn gadeirydd confensiwn Sydney dros ffederasiwn trefedigaethau Awstralia, drafftiodd y cyfansoddiad, a chymerodd ran flaenllaw yn ei gwblhau nes iddo ddod yn gyfraith yn 1900; yn 1913 rhoddodd Prifysgol Cymru radd LL.D. er anrhydedd iddo; bu farw ar 9 Awst 1920 yn ei gartref yn Brisbane, a alwodd yn ‘Merthyr’; mae llyfrgell Gymraeg Cymmrodorion Brisbane yn gofeb iddo fel ei noddwr cyntaf.Samuel Griffith ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Samuel Walker Griffith (21 Mehefin 1845 – 9 Awst 1920), barnwr a gwleidydd yn Awstralia, Prif Ustus cyntaf Awstralia (1903–1919); prif ustus Queensland a phrif weinidog Queensland ddwywaith (1883–1888 a 1890–1893); chwaraeodd ran allweddol yn drafftio Cyfansoddiad Awstralia; daeth i ardal Moreton Bay yn wyth oed; galwyd ef i’r bar yn 1867, a daeth yn Gwnsler y Frenhines yn 1876; fe’i hetholwyd dros East Moreton yn 1872; twrnai cyffredinol 1874–78, gweinidog addysg a gweinidog gwaith; arweinydd yr ochr ryddfrydol o 1879; cyflwynodd fesur i gyfreithloni undebau llafur a datganodd ‘nad sut i grynhoi cyfoeth yw problem fawr yr oes hon ond sut i sicrhau ei rannu’n decach’; marchog KCMG yn 1886 a GCMG yn 1895; gydag Andrew Inglis Clark ysgrifennodd y cyfansoddiad drafft a gyflwynwyd i gonfensiwn 1891, a chadwyd llawer o’i gyfraniadau yng nghyfansoddiad terfynol 1900; dilynodd pwyllgor drafftio 1897–98 y fframwaith a osododd yn 1891, ac ef a ysgrifennodd eiriad cymrodedd Adran 74; drafftiodd God Troseddol Queensland, a fabwysiadwyd yn 1899 ac wedyn yng Ngorllewin Awstralia, Papua Gini Newydd, Tasmania a Nigeria; mewn un mlynedd ar bymtheg ar yr Uchel Lys eisteddodd ar tua 950 o achosion a gofnodwyd, ac yn 1913 eisteddodd ar y Cyfrin Gyngor; cyhoeddodd gyfieithiad o Divina Commedia Dante yn 1912; enwyd Prifysgol Griffith a maestref Griffith yn Canberra er anrhydedd iddo.
Daeth yn Brif Weinidog Queensland yn 1883 ac eto yn 1890. Cyflwynodd fesur i gyfreithloni undebau llafur, a dywedodd nad sut i bentyrru cyfoeth oedd problem fawr yr oes ond sut i’w rannu’n decach. Yn y Gynhadledd Drefedigaethol yn Llundain yn 1887 siaradodd dros undod yr Ymerodraeth, ac fe’i hurddwyd yn farchog yn 1886.FfynonellauSamuel Griffith ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Samuel Walker Griffith (21 Mehefin 1845 – 9 Awst 1920), barnwr a gwleidydd yn Awstralia, Prif Ustus cyntaf Awstralia (1903–1919); prif ustus Queensland a phrif weinidog Queensland ddwywaith (1883–1888 a 1890–1893); chwaraeodd ran allweddol yn drafftio Cyfansoddiad Awstralia; daeth i ardal Moreton Bay yn wyth oed; galwyd ef i’r bar yn 1867, a daeth yn Gwnsler y Frenhines yn 1876; fe’i hetholwyd dros East Moreton yn 1872; twrnai cyffredinol 1874–78, gweinidog addysg a gweinidog gwaith; arweinydd yr ochr ryddfrydol o 1879; cyflwynodd fesur i gyfreithloni undebau llafur a datganodd ‘nad sut i grynhoi cyfoeth yw problem fawr yr oes hon ond sut i sicrhau ei rannu’n decach’; marchog KCMG yn 1886 a GCMG yn 1895; gydag Andrew Inglis Clark ysgrifennodd y cyfansoddiad drafft a gyflwynwyd i gonfensiwn 1891, a chadwyd llawer o’i gyfraniadau yng nghyfansoddiad terfynol 1900; dilynodd pwyllgor drafftio 1897–98 y fframwaith a osododd yn 1891, ac ef a ysgrifennodd eiriad cymrodedd Adran 74; drafftiodd God Troseddol Queensland, a fabwysiadwyd yn 1899 ac wedyn yng Ngorllewin Awstralia, Papua Gini Newydd, Tasmania a Nigeria; mewn un mlynedd ar bymtheg ar yr Uchel Lys eisteddodd ar tua 950 o achosion a gofnodwyd, ac yn 1913 eisteddodd ar y Cyfrin Gyngor; cyhoeddodd gyfieithiad o Divina Commedia Dante yn 1912; enwyd Prifysgol Griffith a maestref Griffith yn Canberra er anrhydedd iddo.Griffith, Sir Samuel Walker (1845 – 1920), judge in Australia ↗John Oliver Stephens, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Merthyr Tudful 21 Mehefin 1845, mab Edward Griffith, gweinidog yr eglwys Annibynnol Saesneg yno (1842–45), a Mary, merch Peter Walker o Abertawe; hwyliodd y teulu i Awstralia yn 1854, a daeth Edward Griffith yn weinidog eglwys yr Annibynwyr yn Ipswich, ger Brisbane; wedi gyrfa ddisglair ym Mhrifysgol Sydney, derbyniwyd Samuel yn fargyfreithiwr Goruchaf Lys Queensland yn 1867; aeth i’r Senedd yn 1872, daeth yn brif weinidog yn 1883, ac eisteddodd yn y Cynulliad Deddfwriaethol am un mlynedd ar hugain; yn 1893 fe’i penodwyd yn brif ustus Queensland; sicrhaodd ei ddadlau cryf gyfeddiannu Gini Newydd ac arweiniodd at Ddeddf Amddiffyn Queensland 1884; yng nghynhadledd yr Ymerodraeth yn Llundain yn 1887 siaradodd dros undod yr ymerodraeth; yn 1891, yn gadeirydd confensiwn Sydney dros ffederasiwn trefedigaethau Awstralia, drafftiodd y cyfansoddiad, a chymerodd ran flaenllaw yn ei gwblhau nes iddo ddod yn gyfraith yn 1900; yn 1913 rhoddodd Prifysgol Cymru radd LL.D. er anrhydedd iddo; bu farw ar 9 Awst 1920 yn ei gartref yn Brisbane, a alwodd yn ‘Merthyr’; mae llyfrgell Gymraeg Cymmrodorion Brisbane yn gofeb iddo fel ei noddwr cyntaf.
Nid sut i grynhoi cyfoeth yw problem fawr yr oes hon, ond sut i sicrhau ei rannu’n decach.
Samuel Griffith
Credai Griffith yn gryf mewn uno trefedigaethau Awstralia yn un genedl. Yn 1891, yn gadeirydd y confensiwn yn Sydney, drafftiodd y cyfansoddiad, gan weithio gydag Andrew Inglis Clark. Cadwyd llawer o’i eiriau yn y Cyfansoddiad terfynol, a ddaeth yn gyfraith yn 1900, a dilynodd y pwyllgor a’i gorffennodd yn 1897–98 y fframwaith a osododd ef. Ef hyd yn oed a ysgrifennodd eiriad cymrodedd Adran 74 yn 1900.FfynonellauGriffith, Sir Samuel Walker (1845 – 1920), judge in Australia ↗John Oliver Stephens, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Merthyr Tudful 21 Mehefin 1845, mab Edward Griffith, gweinidog yr eglwys Annibynnol Saesneg yno (1842–45), a Mary, merch Peter Walker o Abertawe; hwyliodd y teulu i Awstralia yn 1854, a daeth Edward Griffith yn weinidog eglwys yr Annibynwyr yn Ipswich, ger Brisbane; wedi gyrfa ddisglair ym Mhrifysgol Sydney, derbyniwyd Samuel yn fargyfreithiwr Goruchaf Lys Queensland yn 1867; aeth i’r Senedd yn 1872, daeth yn brif weinidog yn 1883, ac eisteddodd yn y Cynulliad Deddfwriaethol am un mlynedd ar hugain; yn 1893 fe’i penodwyd yn brif ustus Queensland; sicrhaodd ei ddadlau cryf gyfeddiannu Gini Newydd ac arweiniodd at Ddeddf Amddiffyn Queensland 1884; yng nghynhadledd yr Ymerodraeth yn Llundain yn 1887 siaradodd dros undod yr ymerodraeth; yn 1891, yn gadeirydd confensiwn Sydney dros ffederasiwn trefedigaethau Awstralia, drafftiodd y cyfansoddiad, a chymerodd ran flaenllaw yn ei gwblhau nes iddo ddod yn gyfraith yn 1900; yn 1913 rhoddodd Prifysgol Cymru radd LL.D. er anrhydedd iddo; bu farw ar 9 Awst 1920 yn ei gartref yn Brisbane, a alwodd yn ‘Merthyr’; mae llyfrgell Gymraeg Cymmrodorion Brisbane yn gofeb iddo fel ei noddwr cyntaf.Samuel Griffith ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Samuel Walker Griffith (21 Mehefin 1845 – 9 Awst 1920), barnwr a gwleidydd yn Awstralia, Prif Ustus cyntaf Awstralia (1903–1919); prif ustus Queensland a phrif weinidog Queensland ddwywaith (1883–1888 a 1890–1893); chwaraeodd ran allweddol yn drafftio Cyfansoddiad Awstralia; daeth i ardal Moreton Bay yn wyth oed; galwyd ef i’r bar yn 1867, a daeth yn Gwnsler y Frenhines yn 1876; fe’i hetholwyd dros East Moreton yn 1872; twrnai cyffredinol 1874–78, gweinidog addysg a gweinidog gwaith; arweinydd yr ochr ryddfrydol o 1879; cyflwynodd fesur i gyfreithloni undebau llafur a datganodd ‘nad sut i grynhoi cyfoeth yw problem fawr yr oes hon ond sut i sicrhau ei rannu’n decach’; marchog KCMG yn 1886 a GCMG yn 1895; gydag Andrew Inglis Clark ysgrifennodd y cyfansoddiad drafft a gyflwynwyd i gonfensiwn 1891, a chadwyd llawer o’i gyfraniadau yng nghyfansoddiad terfynol 1900; dilynodd pwyllgor drafftio 1897–98 y fframwaith a osododd yn 1891, ac ef a ysgrifennodd eiriad cymrodedd Adran 74; drafftiodd God Troseddol Queensland, a fabwysiadwyd yn 1899 ac wedyn yng Ngorllewin Awstralia, Papua Gini Newydd, Tasmania a Nigeria; mewn un mlynedd ar bymtheg ar yr Uchel Lys eisteddodd ar tua 950 o achosion a gofnodwyd, ac yn 1913 eisteddodd ar y Cyfrin Gyngor; cyhoeddodd gyfieithiad o Divina Commedia Dante yn 1912; enwyd Prifysgol Griffith a maestref Griffith yn Canberra er anrhydedd iddo.
Yn 1893 daeth yn Brif Ustus Queensland. Yno drafftiodd God Troseddol Queensland, a fabwysiadwyd yn 1899 ac a dderbyniwyd wedyn yng Ngorllewin Awstralia, Tasmania, Papua Gini Newydd a chyn belled â Nigeria.FfynonellauGriffith, Sir Samuel Walker (1845 – 1920), judge in Australia ↗John Oliver Stephens, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Merthyr Tudful 21 Mehefin 1845, mab Edward Griffith, gweinidog yr eglwys Annibynnol Saesneg yno (1842–45), a Mary, merch Peter Walker o Abertawe; hwyliodd y teulu i Awstralia yn 1854, a daeth Edward Griffith yn weinidog eglwys yr Annibynwyr yn Ipswich, ger Brisbane; wedi gyrfa ddisglair ym Mhrifysgol Sydney, derbyniwyd Samuel yn fargyfreithiwr Goruchaf Lys Queensland yn 1867; aeth i’r Senedd yn 1872, daeth yn brif weinidog yn 1883, ac eisteddodd yn y Cynulliad Deddfwriaethol am un mlynedd ar hugain; yn 1893 fe’i penodwyd yn brif ustus Queensland; sicrhaodd ei ddadlau cryf gyfeddiannu Gini Newydd ac arweiniodd at Ddeddf Amddiffyn Queensland 1884; yng nghynhadledd yr Ymerodraeth yn Llundain yn 1887 siaradodd dros undod yr ymerodraeth; yn 1891, yn gadeirydd confensiwn Sydney dros ffederasiwn trefedigaethau Awstralia, drafftiodd y cyfansoddiad, a chymerodd ran flaenllaw yn ei gwblhau nes iddo ddod yn gyfraith yn 1900; yn 1913 rhoddodd Prifysgol Cymru radd LL.D. er anrhydedd iddo; bu farw ar 9 Awst 1920 yn ei gartref yn Brisbane, a alwodd yn ‘Merthyr’; mae llyfrgell Gymraeg Cymmrodorion Brisbane yn gofeb iddo fel ei noddwr cyntaf.Samuel Griffith ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Samuel Walker Griffith (21 Mehefin 1845 – 9 Awst 1920), barnwr a gwleidydd yn Awstralia, Prif Ustus cyntaf Awstralia (1903–1919); prif ustus Queensland a phrif weinidog Queensland ddwywaith (1883–1888 a 1890–1893); chwaraeodd ran allweddol yn drafftio Cyfansoddiad Awstralia; daeth i ardal Moreton Bay yn wyth oed; galwyd ef i’r bar yn 1867, a daeth yn Gwnsler y Frenhines yn 1876; fe’i hetholwyd dros East Moreton yn 1872; twrnai cyffredinol 1874–78, gweinidog addysg a gweinidog gwaith; arweinydd yr ochr ryddfrydol o 1879; cyflwynodd fesur i gyfreithloni undebau llafur a datganodd ‘nad sut i grynhoi cyfoeth yw problem fawr yr oes hon ond sut i sicrhau ei rannu’n decach’; marchog KCMG yn 1886 a GCMG yn 1895; gydag Andrew Inglis Clark ysgrifennodd y cyfansoddiad drafft a gyflwynwyd i gonfensiwn 1891, a chadwyd llawer o’i gyfraniadau yng nghyfansoddiad terfynol 1900; dilynodd pwyllgor drafftio 1897–98 y fframwaith a osododd yn 1891, ac ef a ysgrifennodd eiriad cymrodedd Adran 74; drafftiodd God Troseddol Queensland, a fabwysiadwyd yn 1899 ac wedyn yng Ngorllewin Awstralia, Papua Gini Newydd, Tasmania a Nigeria; mewn un mlynedd ar bymtheg ar yr Uchel Lys eisteddodd ar tua 950 o achosion a gofnodwyd, ac yn 1913 eisteddodd ar y Cyfrin Gyngor; cyhoeddodd gyfieithiad o Divina Commedia Dante yn 1912; enwyd Prifysgol Griffith a maestref Griffith yn Canberra er anrhydedd iddo.
Pan grëwyd Uchel Lys Awstralia yn 1903, daeth yn Brif Ustus cyntaf arno. Mewn un mlynedd ar bymtheg ar y fainc eisteddodd ar tua 950 o achosion a gofnodwyd, ac yn 1913 eisteddodd ar y Cyfrin Gyngor yn Llundain.FfynhonnellSamuel Griffith ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Samuel Walker Griffith (21 Mehefin 1845 – 9 Awst 1920), barnwr a gwleidydd yn Awstralia, Prif Ustus cyntaf Awstralia (1903–1919); prif ustus Queensland a phrif weinidog Queensland ddwywaith (1883–1888 a 1890–1893); chwaraeodd ran allweddol yn drafftio Cyfansoddiad Awstralia; daeth i ardal Moreton Bay yn wyth oed; galwyd ef i’r bar yn 1867, a daeth yn Gwnsler y Frenhines yn 1876; fe’i hetholwyd dros East Moreton yn 1872; twrnai cyffredinol 1874–78, gweinidog addysg a gweinidog gwaith; arweinydd yr ochr ryddfrydol o 1879; cyflwynodd fesur i gyfreithloni undebau llafur a datganodd ‘nad sut i grynhoi cyfoeth yw problem fawr yr oes hon ond sut i sicrhau ei rannu’n decach’; marchog KCMG yn 1886 a GCMG yn 1895; gydag Andrew Inglis Clark ysgrifennodd y cyfansoddiad drafft a gyflwynwyd i gonfensiwn 1891, a chadwyd llawer o’i gyfraniadau yng nghyfansoddiad terfynol 1900; dilynodd pwyllgor drafftio 1897–98 y fframwaith a osododd yn 1891, ac ef a ysgrifennodd eiriad cymrodedd Adran 74; drafftiodd God Troseddol Queensland, a fabwysiadwyd yn 1899 ac wedyn yng Ngorllewin Awstralia, Papua Gini Newydd, Tasmania a Nigeria; mewn un mlynedd ar bymtheg ar yr Uchel Lys eisteddodd ar tua 950 o achosion a gofnodwyd, ac yn 1913 eisteddodd ar y Cyfrin Gyngor; cyhoeddodd gyfieithiad o Divina Commedia Dante yn 1912; enwyd Prifysgol Griffith a maestref Griffith yn Canberra er anrhydedd iddo.
Roedd yn ysgolhaig yn ogystal â barnwr, ac yn 1912 cyhoeddodd ei gyfieithiad Saesneg ei hun o Divina Commedia Dante. Yn 1913 gwnaeth Prifysgol Cymru ef yn ddoethur yn y gyfraith er anrhydedd, a bu’n noddwr cyntaf cymdeithas Gymraeg Brisbane, y mae ei llyfrgell Gymraeg yn gofeb iddo.FfynonellauSamuel Griffith ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Samuel Walker Griffith (21 Mehefin 1845 – 9 Awst 1920), barnwr a gwleidydd yn Awstralia, Prif Ustus cyntaf Awstralia (1903–1919); prif ustus Queensland a phrif weinidog Queensland ddwywaith (1883–1888 a 1890–1893); chwaraeodd ran allweddol yn drafftio Cyfansoddiad Awstralia; daeth i ardal Moreton Bay yn wyth oed; galwyd ef i’r bar yn 1867, a daeth yn Gwnsler y Frenhines yn 1876; fe’i hetholwyd dros East Moreton yn 1872; twrnai cyffredinol 1874–78, gweinidog addysg a gweinidog gwaith; arweinydd yr ochr ryddfrydol o 1879; cyflwynodd fesur i gyfreithloni undebau llafur a datganodd ‘nad sut i grynhoi cyfoeth yw problem fawr yr oes hon ond sut i sicrhau ei rannu’n decach’; marchog KCMG yn 1886 a GCMG yn 1895; gydag Andrew Inglis Clark ysgrifennodd y cyfansoddiad drafft a gyflwynwyd i gonfensiwn 1891, a chadwyd llawer o’i gyfraniadau yng nghyfansoddiad terfynol 1900; dilynodd pwyllgor drafftio 1897–98 y fframwaith a osododd yn 1891, ac ef a ysgrifennodd eiriad cymrodedd Adran 74; drafftiodd God Troseddol Queensland, a fabwysiadwyd yn 1899 ac wedyn yng Ngorllewin Awstralia, Papua Gini Newydd, Tasmania a Nigeria; mewn un mlynedd ar bymtheg ar yr Uchel Lys eisteddodd ar tua 950 o achosion a gofnodwyd, ac yn 1913 eisteddodd ar y Cyfrin Gyngor; cyhoeddodd gyfieithiad o Divina Commedia Dante yn 1912; enwyd Prifysgol Griffith a maestref Griffith yn Canberra er anrhydedd iddo.Griffith, Sir Samuel Walker (1845 – 1920), judge in Australia ↗John Oliver Stephens, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Merthyr Tudful 21 Mehefin 1845, mab Edward Griffith, gweinidog yr eglwys Annibynnol Saesneg yno (1842–45), a Mary, merch Peter Walker o Abertawe; hwyliodd y teulu i Awstralia yn 1854, a daeth Edward Griffith yn weinidog eglwys yr Annibynwyr yn Ipswich, ger Brisbane; wedi gyrfa ddisglair ym Mhrifysgol Sydney, derbyniwyd Samuel yn fargyfreithiwr Goruchaf Lys Queensland yn 1867; aeth i’r Senedd yn 1872, daeth yn brif weinidog yn 1883, ac eisteddodd yn y Cynulliad Deddfwriaethol am un mlynedd ar hugain; yn 1893 fe’i penodwyd yn brif ustus Queensland; sicrhaodd ei ddadlau cryf gyfeddiannu Gini Newydd ac arweiniodd at Ddeddf Amddiffyn Queensland 1884; yng nghynhadledd yr Ymerodraeth yn Llundain yn 1887 siaradodd dros undod yr ymerodraeth; yn 1891, yn gadeirydd confensiwn Sydney dros ffederasiwn trefedigaethau Awstralia, drafftiodd y cyfansoddiad, a chymerodd ran flaenllaw yn ei gwblhau nes iddo ddod yn gyfraith yn 1900; yn 1913 rhoddodd Prifysgol Cymru radd LL.D. er anrhydedd iddo; bu farw ar 9 Awst 1920 yn ei gartref yn Brisbane, a alwodd yn ‘Merthyr’; mae llyfrgell Gymraeg Cymmrodorion Brisbane yn gofeb iddo fel ei noddwr cyntaf.
Bu farw Syr Samuel Griffith ar 9 Awst 1920 yn ei gartref yn Brisbane, a alwodd yn ‘Merthyr’. Mae Prifysgol Griffith yn Queensland a maestref Griffith yn Canberra yn dwyn ei enw.FfynonellauGriffith, Sir Samuel Walker (1845 – 1920), judge in Australia ↗John Oliver Stephens, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Merthyr Tudful 21 Mehefin 1845, mab Edward Griffith, gweinidog yr eglwys Annibynnol Saesneg yno (1842–45), a Mary, merch Peter Walker o Abertawe; hwyliodd y teulu i Awstralia yn 1854, a daeth Edward Griffith yn weinidog eglwys yr Annibynwyr yn Ipswich, ger Brisbane; wedi gyrfa ddisglair ym Mhrifysgol Sydney, derbyniwyd Samuel yn fargyfreithiwr Goruchaf Lys Queensland yn 1867; aeth i’r Senedd yn 1872, daeth yn brif weinidog yn 1883, ac eisteddodd yn y Cynulliad Deddfwriaethol am un mlynedd ar hugain; yn 1893 fe’i penodwyd yn brif ustus Queensland; sicrhaodd ei ddadlau cryf gyfeddiannu Gini Newydd ac arweiniodd at Ddeddf Amddiffyn Queensland 1884; yng nghynhadledd yr Ymerodraeth yn Llundain yn 1887 siaradodd dros undod yr ymerodraeth; yn 1891, yn gadeirydd confensiwn Sydney dros ffederasiwn trefedigaethau Awstralia, drafftiodd y cyfansoddiad, a chymerodd ran flaenllaw yn ei gwblhau nes iddo ddod yn gyfraith yn 1900; yn 1913 rhoddodd Prifysgol Cymru radd LL.D. er anrhydedd iddo; bu farw ar 9 Awst 1920 yn ei gartref yn Brisbane, a alwodd yn ‘Merthyr’; mae llyfrgell Gymraeg Cymmrodorion Brisbane yn gofeb iddo fel ei noddwr cyntaf.Samuel Griffith ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Samuel Walker Griffith (21 Mehefin 1845 – 9 Awst 1920), barnwr a gwleidydd yn Awstralia, Prif Ustus cyntaf Awstralia (1903–1919); prif ustus Queensland a phrif weinidog Queensland ddwywaith (1883–1888 a 1890–1893); chwaraeodd ran allweddol yn drafftio Cyfansoddiad Awstralia; daeth i ardal Moreton Bay yn wyth oed; galwyd ef i’r bar yn 1867, a daeth yn Gwnsler y Frenhines yn 1876; fe’i hetholwyd dros East Moreton yn 1872; twrnai cyffredinol 1874–78, gweinidog addysg a gweinidog gwaith; arweinydd yr ochr ryddfrydol o 1879; cyflwynodd fesur i gyfreithloni undebau llafur a datganodd ‘nad sut i grynhoi cyfoeth yw problem fawr yr oes hon ond sut i sicrhau ei rannu’n decach’; marchog KCMG yn 1886 a GCMG yn 1895; gydag Andrew Inglis Clark ysgrifennodd y cyfansoddiad drafft a gyflwynwyd i gonfensiwn 1891, a chadwyd llawer o’i gyfraniadau yng nghyfansoddiad terfynol 1900; dilynodd pwyllgor drafftio 1897–98 y fframwaith a osododd yn 1891, ac ef a ysgrifennodd eiriad cymrodedd Adran 74; drafftiodd God Troseddol Queensland, a fabwysiadwyd yn 1899 ac wedyn yng Ngorllewin Awstralia, Papua Gini Newydd, Tasmania a Nigeria; mewn un mlynedd ar bymtheg ar yr Uchel Lys eisteddodd ar tua 950 o achosion a gofnodwyd, ac yn 1913 eisteddodd ar y Cyfrin Gyngor; cyhoeddodd gyfieithiad o Divina Commedia Dante yn 1912; enwyd Prifysgol Griffith a maestref Griffith yn Canberra er anrhydedd iddo.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf