
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Fe’i lluniwyd cyn 1400
Achau Owain Glyndŵr, gan Iolo Goch
Mae Iolo Goch yn olrhain tras Owain o dywysogion Powys a’r Deheubarth, ac yn ei alw’n un pen ar Gymru wen.
Llun: Argraff o Sêl Fawr Owain Glyndŵr yn ei ddangos ar ei orsedd, yn Amgueddfa Henffordd · Hogyncymru, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
| Bardd | Iolo Goch |
|---|---|
| I | Owain Glyndŵr, cyn gwrthryfel 1400 |
| Testun | achau Owain, o frenhinoedd Powys a’r Deheubarth |
Yng Nghymru, ach gŵr oedd ei safle, a’r beirdd oedd ei cheidwaid. Yn y cywydd hwn mae Iolo Goch yn gosod allan dras Owain Glyndŵr, i ddangos nad oedd gan yr un arglwydd yn y wlad waed gwell. Mae’n un o’r tair cerdd a ganodd Iolo i Owain, ynghyd â Sycharth a cherdd o fawl.FfynonellauIolo Goch ↗Wicipedia CymraegBywyd Iolo Goch, ei deulu, a’i gerddi i Owain Glyndŵr a llawer eraill.Achau Owen Glyn Dŵr ↗WicidestunTestun cyfan cywydd achau Owain gan Iolo Goch.
Arwyrain Owain a wnaf
Tywysogion Powys
Mab Gruffudd Fychan, arglwydd Glyndyfrdwy, oedd Owain. Mae Iolo’n gofyn pwy ond Owain a ddylai ddal y ddwy Faelor a Mathrafal, a phwy ond ef a ddylai ddwyn tir Powys dan un rheolaeth, pe bai cyfraith a chyfiawnder yn cael eu ffordd. Yna mae’n enwi hynafiaid Owain, yn ôl drwy hen linach Powys hyd at Fadog, Maredudd a Bleddyn ap Cynfyn.FfynhonnellAchau Owen Glyn Dŵr ↗WicidestunTestun cyfan cywydd achau Owain gan Iolo Goch.
Hil Fleddyn
Arth o Ddeheubarth
Rhedai gwaed Owain o’r de hefyd, drwy ei fam, at linach Tewdwr Mawr a thywysogion y Deheubarth. Felly mae Iolo’n ei alw’n arth o Ddeheubarth yn ogystal â llew Powys. Mae’n fwyn a llonydd i’r gwan, medd Iolo, ond yn arw wrth yr arw, a gall ei law wneud niwed mawr i elyn.FfynonellauAchau Owen Glyn Dŵr ↗WicidestunTestun cyfan cywydd achau Owain gan Iolo Goch.Iolo Goch ↗Wikipedia (Saesneg)Iolo Goch, ei noddwr Ithel ap Robert, a’i gerddi i Owain Glyndŵr.
Un pen ar Gymru
Ar y diwedd mae Iolo’n atal ei hun, fel pe bai wedi dweud gormod: “gorau yw tewi”. Ond mae’n dal i ddymuno iechyd a phlant gwych i Owain yn Sycharth, buarth y beirdd, ac yn ei alw’n un pen ar Gymru wen. Ychydig flynyddoedd wedyn cyhoeddwyd Owain yn Dywysog Cymru.FfynhonnellAchau Owen Glyn Dŵr ↗WicidestunTestun cyfan cywydd achau Owain gan Iolo Goch.
Un pen ar Gymru wen
Owain Glyndŵr → Sycharth, gan Iolo Goch → Gwrthryfel Glyndŵr → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (2)
- Cerflun efydd Owain Glyndŵr ar gefn ei geffyl yn y sgwâr yng Nghorwen — Michael Garlick · CC BY-SA 2.0
- Wynebddalen Gwaith Iolo Goch, ei gerddi mewn print — G. Howell Baker · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan

