Madog ap Llywelyn
Tywysog Cymru yng ngwrthryfel 1294 (wedi’i gofnodi)Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.
Madog ap Llywelyn
c. 1320–c. 1398
Prifardd y cywydd y mae ei gerdd i gartref Owain Glyndŵr yn Sycharth yn un o’r darluniau gorau o lys uchelwr Cymreig.
Llun: Castell Harlech ar ei graig uwchben y dref · Cmao20, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Llenyddiaeth Gymraeg: Beirdd yr Uchelwyr →

Ystyr yr enw
Iolo Goch: Iolo ‘Goch’
Iolo Goch
Roedd Iolo Goch yn un o feistri mwyaf a mwyaf dylanwadol y cywydd, y bardd a ganodd glod Owain Glyndŵr cyn y gwrthryfel. Ei gerdd i lys Owain yn Sycharth yw’r darlun gorau sydd gennym o gartref arglwydd Cymreig, ac mae ei gerddi i esgobion, marchogion, brenhinoedd a llafurwr y meysydd yn rhoi darlun byw o Gymru’r bedwaredd ganrif ar ddeg.FfynonellauIolo Goch ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg (tua 1320 hyd 1398/1400) a ystyrir yn un o’r cywyddwyr pwysicaf a mwyaf dylanwadol; cyfaill i’r bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen; adnabyddus am ei ganu i Owain Glyndŵr a’i ddisgrifiad o’i lys; ganwyd yn nhrefgordd Lleweni, plwyf Llanefydd, Dyffryn Clwyd; mae ei ach yn llawysgrif Peniarth 127 (tua 1510) yn mynd yn ôl at Alunog o Uwch Aled; yn ôl traddodiad enw ei wraig oedd Margred ferch Adda Fychan; cerddi mawl a marwnadau, canu serch, cerddi crefyddol a dychan, cywyddau ac englynion yn bennaf; cywyddau mawl i Syr Hywel y Fwyall, cwnstabl Cricieth, Edward III, meibion Tudur Fychan o Fôn, Syr Rhosier Mortimer, dau esgob Llanelwy a llys Hywel Cyffin, deon Llanelwy; tri chywydd arbennig i Owain Glyndŵr, un yn olrhain ei achau, un yn ei foli fel arweinydd a’r llall yn moli ei lys yn Sycharth, lle cawsai Iolo groeso cynnes ar bob ymweliad; marwnadau i Dudur o Fôn a’i feibion, Syr Rhys ap Gruffudd ac Ithel ap Robert, a thair marwnad bwysig i’r beirdd Dafydd ap Gwilym, Llywelyn Goch ap Meurig Hen ac Ithel Ddu; yn ei farwnad i Oronwy ap Tudur, o Duduriaid Penmynydd, a foddwyd yng Nghaint ar 22 Mawrth 1382, mae’n sôn am gwmwl dros Fôn fel mwg llosgi gwymon ac am storm ar ddydd Mawrth 1 Ebrill, y diwrnod cyn i gorff Goronwy gyrraedd Llan-faes; astudiodd Dr Dafydd Johnston y llinellau hyn fel cofnod o dywydd y cyfnod.Iolo Goch ↗Wikipedia (Saesneg)Iolo Goch (tua 1320 hyd tua 1398), bardd Cymraeg yr Oesoedd Canol a ganodd i Owain Glyndŵr ymhlith eraill; mab Ithel Goch ap Cynwrig, ganwyd ym maenor Lleweni yn Nyffryn Clwyd, lle daliai ei dad dir ger Dinbych; un o feistri gorau’r cywydd; ei brif noddwr oedd Ithel ap Robert, archddiacon Llanelwy, a drigai ger Caerwys; canodd gerdd i Edward III sy’n dangos gwybodaeth fanwl am leoedd a brwydrau yn Lloegr, Iwerddon a Ffrainc, efallai yn 1347; mae un o’i dair cerdd i Owain Glyndŵr yn rhoi darlun byw o’i neuadd yn Sycharth, a chanwyd hwy cyn gwrthryfel Owain; canodd hefyd y gerdd nodedig Y Llafurwr.Llys Owain Glyndŵr yn Sycharth ↗Iolo Goch, golygwyd gan Dafydd Johnston yn Gwaith Iolo Goch (Gwasg Prifysgol Cymru, 1988), cerdd X, a chyda chyfieithiad yn Iolo Goch: Poems (Gomer, 1993) (Saesneg)Y gerdd ei hun, a ganwyd yn Sycharth cyn y gwrthryfel: y ffos, y bont a’r porth, y llys ar y bryn gwyrdd, y llofftydd, y simnai a’r gwydr, y neuadd fel eglwys, y berllan, y winllan, y felin, y colomendy, y pysgodlyn, y gwningar a’r parc ceirw, Marged a’r plant, a thŷ lle nad oedd angen clo.
| Ganwyd | Tua 1320, Lleweni, Dyffryn Clwyd |
|---|---|
| Bu farw | Tua 1398 |
| Ei dad | Ithel Goch ap Cynwrig |
| Ei wraig | Margred, merch Adda Fychan, yn ôl traddodiad Cymreig |
| Ei brif noddwr | Ithel ap Robert, archddiacon Llanelwy |
| Yn enwog am | Ei gerddi i Owain Glyndŵr a Sycharth |
Roedd Iolo yn fab i Ithel Goch ap Cynwrig ac fe’i ganwyd yn nhrefgordd Lleweni, ym mhlwyf Llanefydd yn Nyffryn Clwyd, lle daliai ei dad dir ger Dinbych. Mae llawysgrif o tua 1510 yn olrhain ei ach drwy lawer cenhedlaeth yn ôl at Alunog o Uwch Aled. Yn ôl traddodiad Cymreig ei wraig oedd Margred, merch Adda Fychan.FfynonellauIolo Goch ↗Wikipedia (Saesneg)Iolo Goch (tua 1320 hyd tua 1398), bardd Cymraeg yr Oesoedd Canol a ganodd i Owain Glyndŵr ymhlith eraill; mab Ithel Goch ap Cynwrig, ganwyd ym maenor Lleweni yn Nyffryn Clwyd, lle daliai ei dad dir ger Dinbych; un o feistri gorau’r cywydd; ei brif noddwr oedd Ithel ap Robert, archddiacon Llanelwy, a drigai ger Caerwys; canodd gerdd i Edward III sy’n dangos gwybodaeth fanwl am leoedd a brwydrau yn Lloegr, Iwerddon a Ffrainc, efallai yn 1347; mae un o’i dair cerdd i Owain Glyndŵr yn rhoi darlun byw o’i neuadd yn Sycharth, a chanwyd hwy cyn gwrthryfel Owain; canodd hefyd y gerdd nodedig Y Llafurwr.Iolo Goch ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg (tua 1320 hyd 1398/1400) a ystyrir yn un o’r cywyddwyr pwysicaf a mwyaf dylanwadol; cyfaill i’r bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen; adnabyddus am ei ganu i Owain Glyndŵr a’i ddisgrifiad o’i lys; ganwyd yn nhrefgordd Lleweni, plwyf Llanefydd, Dyffryn Clwyd; mae ei ach yn llawysgrif Peniarth 127 (tua 1510) yn mynd yn ôl at Alunog o Uwch Aled; yn ôl traddodiad enw ei wraig oedd Margred ferch Adda Fychan; cerddi mawl a marwnadau, canu serch, cerddi crefyddol a dychan, cywyddau ac englynion yn bennaf; cywyddau mawl i Syr Hywel y Fwyall, cwnstabl Cricieth, Edward III, meibion Tudur Fychan o Fôn, Syr Rhosier Mortimer, dau esgob Llanelwy a llys Hywel Cyffin, deon Llanelwy; tri chywydd arbennig i Owain Glyndŵr, un yn olrhain ei achau, un yn ei foli fel arweinydd a’r llall yn moli ei lys yn Sycharth, lle cawsai Iolo groeso cynnes ar bob ymweliad; marwnadau i Dudur o Fôn a’i feibion, Syr Rhys ap Gruffudd ac Ithel ap Robert, a thair marwnad bwysig i’r beirdd Dafydd ap Gwilym, Llywelyn Goch ap Meurig Hen ac Ithel Ddu; yn ei farwnad i Oronwy ap Tudur, o Duduriaid Penmynydd, a foddwyd yng Nghaint ar 22 Mawrth 1382, mae’n sôn am gwmwl dros Fôn fel mwg llosgi gwymon ac am storm ar ddydd Mawrth 1 Ebrill, y diwrnod cyn i gorff Goronwy gyrraedd Llan-faes; astudiodd Dr Dafydd Johnston y llinellau hyn fel cofnod o dywydd y cyfnod.
Cymerodd Iolo y cywydd a wnaeth Dafydd ap Gwilym yn enwog a’i ddefnyddio ar gyfer holl waith bardd: mawl a marwnad, serch, crefydd a dychan. Roedd yn gyfaill i’r bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen, a chanodd farwnadau i Ddafydd ap Gwilym, Llywelyn Goch ac Ithel Ddu. Ei brif noddwr oedd Ithel ap Robert, archddiacon Llanelwy, a drigai ger Caerwys.FfynonellauIolo Goch ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg (tua 1320 hyd 1398/1400) a ystyrir yn un o’r cywyddwyr pwysicaf a mwyaf dylanwadol; cyfaill i’r bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen; adnabyddus am ei ganu i Owain Glyndŵr a’i ddisgrifiad o’i lys; ganwyd yn nhrefgordd Lleweni, plwyf Llanefydd, Dyffryn Clwyd; mae ei ach yn llawysgrif Peniarth 127 (tua 1510) yn mynd yn ôl at Alunog o Uwch Aled; yn ôl traddodiad enw ei wraig oedd Margred ferch Adda Fychan; cerddi mawl a marwnadau, canu serch, cerddi crefyddol a dychan, cywyddau ac englynion yn bennaf; cywyddau mawl i Syr Hywel y Fwyall, cwnstabl Cricieth, Edward III, meibion Tudur Fychan o Fôn, Syr Rhosier Mortimer, dau esgob Llanelwy a llys Hywel Cyffin, deon Llanelwy; tri chywydd arbennig i Owain Glyndŵr, un yn olrhain ei achau, un yn ei foli fel arweinydd a’r llall yn moli ei lys yn Sycharth, lle cawsai Iolo groeso cynnes ar bob ymweliad; marwnadau i Dudur o Fôn a’i feibion, Syr Rhys ap Gruffudd ac Ithel ap Robert, a thair marwnad bwysig i’r beirdd Dafydd ap Gwilym, Llywelyn Goch ap Meurig Hen ac Ithel Ddu; yn ei farwnad i Oronwy ap Tudur, o Duduriaid Penmynydd, a foddwyd yng Nghaint ar 22 Mawrth 1382, mae’n sôn am gwmwl dros Fôn fel mwg llosgi gwymon ac am storm ar ddydd Mawrth 1 Ebrill, y diwrnod cyn i gorff Goronwy gyrraedd Llan-faes; astudiodd Dr Dafydd Johnston y llinellau hyn fel cofnod o dywydd y cyfnod.Iolo Goch ↗Wikipedia (Saesneg)Iolo Goch (tua 1320 hyd tua 1398), bardd Cymraeg yr Oesoedd Canol a ganodd i Owain Glyndŵr ymhlith eraill; mab Ithel Goch ap Cynwrig, ganwyd ym maenor Lleweni yn Nyffryn Clwyd, lle daliai ei dad dir ger Dinbych; un o feistri gorau’r cywydd; ei brif noddwr oedd Ithel ap Robert, archddiacon Llanelwy, a drigai ger Caerwys; canodd gerdd i Edward III sy’n dangos gwybodaeth fanwl am leoedd a brwydrau yn Lloegr, Iwerddon a Ffrainc, efallai yn 1347; mae un o’i dair cerdd i Owain Glyndŵr yn rhoi darlun byw o’i neuadd yn Sycharth, a chanwyd hwy cyn gwrthryfel Owain; canodd hefyd y gerdd nodedig Y Llafurwr.Dafydd ap Gwilym ↗Wicipedia CymraegUn o feirdd enwocaf Cymru a ystyrir yn feistr mawr y cywydd a’r canu serch, a gydnabyddir fel un o feirdd pwysicaf Ewrop gyfan yn ei gyfnod; canai yng nghyfnod Beirdd yr Uchelwyr; ganwyd ym mhlwyf Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth; meistrolodd y mesur caeth newydd a ddaeth i fri yn y cyfnod hwn, y cywydd; credir iddo gael ei gladdu yn Abaty Ystrad Fflur; roedd ei ewythr Llywelyn ap Gwilym ab Einion yn gwnstabl yng Nghastell Newydd Emlyn; prif destunau ei gerddi oedd natur a serch, pynciau dieithr i farddoniaeth Gymraeg cyn hynny; un o’i brif themâu yw’r hyn sy’n rhwystro ei garwriaeth: afon, ffenestr, person arall neu hyd yn oed frân yn crawcian uwch ei ben; mae sawl marwnad i Ddafydd gan ei gyfoeswyr ar glawr, yn eu plith un gan Iolo Goch; y casgliad safonol yw Gwaith Dafydd ap Gwilym, gol. Thomas Parry (1952).
Canodd Iolo i brif wŷr ei oes: Syr Hywel y Fwyall, cwnstabl Cricieth, meibion Tudur Fychan o Benmynydd ym Môn, Syr Rhosier Mortimer, dau esgob Llanelwy, a llys Hywel Cyffin, deon Llanelwy. Canodd hyd yn oed gerdd i Edward III sy’n dangos gwybodaeth fanwl am leoedd a brwydrau yn Lloegr, Iwerddon a Ffrainc. Canodd hefyd gerdd nodedig i’r Llafurwr sy’n trin y tir.FfynonellauIolo Goch ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg (tua 1320 hyd 1398/1400) a ystyrir yn un o’r cywyddwyr pwysicaf a mwyaf dylanwadol; cyfaill i’r bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen; adnabyddus am ei ganu i Owain Glyndŵr a’i ddisgrifiad o’i lys; ganwyd yn nhrefgordd Lleweni, plwyf Llanefydd, Dyffryn Clwyd; mae ei ach yn llawysgrif Peniarth 127 (tua 1510) yn mynd yn ôl at Alunog o Uwch Aled; yn ôl traddodiad enw ei wraig oedd Margred ferch Adda Fychan; cerddi mawl a marwnadau, canu serch, cerddi crefyddol a dychan, cywyddau ac englynion yn bennaf; cywyddau mawl i Syr Hywel y Fwyall, cwnstabl Cricieth, Edward III, meibion Tudur Fychan o Fôn, Syr Rhosier Mortimer, dau esgob Llanelwy a llys Hywel Cyffin, deon Llanelwy; tri chywydd arbennig i Owain Glyndŵr, un yn olrhain ei achau, un yn ei foli fel arweinydd a’r llall yn moli ei lys yn Sycharth, lle cawsai Iolo groeso cynnes ar bob ymweliad; marwnadau i Dudur o Fôn a’i feibion, Syr Rhys ap Gruffudd ac Ithel ap Robert, a thair marwnad bwysig i’r beirdd Dafydd ap Gwilym, Llywelyn Goch ap Meurig Hen ac Ithel Ddu; yn ei farwnad i Oronwy ap Tudur, o Duduriaid Penmynydd, a foddwyd yng Nghaint ar 22 Mawrth 1382, mae’n sôn am gwmwl dros Fôn fel mwg llosgi gwymon ac am storm ar ddydd Mawrth 1 Ebrill, y diwrnod cyn i gorff Goronwy gyrraedd Llan-faes; astudiodd Dr Dafydd Johnston y llinellau hyn fel cofnod o dywydd y cyfnod.Iolo Goch ↗Wikipedia (Saesneg)Iolo Goch (tua 1320 hyd tua 1398), bardd Cymraeg yr Oesoedd Canol a ganodd i Owain Glyndŵr ymhlith eraill; mab Ithel Goch ap Cynwrig, ganwyd ym maenor Lleweni yn Nyffryn Clwyd, lle daliai ei dad dir ger Dinbych; un o feistri gorau’r cywydd; ei brif noddwr oedd Ithel ap Robert, archddiacon Llanelwy, a drigai ger Caerwys; canodd gerdd i Edward III sy’n dangos gwybodaeth fanwl am leoedd a brwydrau yn Lloegr, Iwerddon a Ffrainc, efallai yn 1347; mae un o’i dair cerdd i Owain Glyndŵr yn rhoi darlun byw o’i neuadd yn Sycharth, a chanwyd hwy cyn gwrthryfel Owain; canodd hefyd y gerdd nodedig Y Llafurwr.
Canodd Iolo dri chywydd arbennig i Owain Glyndŵr, i gyd cyn gwrthryfel 1400. Mae un yn olrhain ach frenhinol Owain, un yn ei foli fel arweinydd, a’r trydydd yn moli ei lys yn Sycharth, lle cawsai Iolo groeso cynnes ar bob ymweliad.FfynonellauIolo Goch ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg (tua 1320 hyd 1398/1400) a ystyrir yn un o’r cywyddwyr pwysicaf a mwyaf dylanwadol; cyfaill i’r bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen; adnabyddus am ei ganu i Owain Glyndŵr a’i ddisgrifiad o’i lys; ganwyd yn nhrefgordd Lleweni, plwyf Llanefydd, Dyffryn Clwyd; mae ei ach yn llawysgrif Peniarth 127 (tua 1510) yn mynd yn ôl at Alunog o Uwch Aled; yn ôl traddodiad enw ei wraig oedd Margred ferch Adda Fychan; cerddi mawl a marwnadau, canu serch, cerddi crefyddol a dychan, cywyddau ac englynion yn bennaf; cywyddau mawl i Syr Hywel y Fwyall, cwnstabl Cricieth, Edward III, meibion Tudur Fychan o Fôn, Syr Rhosier Mortimer, dau esgob Llanelwy a llys Hywel Cyffin, deon Llanelwy; tri chywydd arbennig i Owain Glyndŵr, un yn olrhain ei achau, un yn ei foli fel arweinydd a’r llall yn moli ei lys yn Sycharth, lle cawsai Iolo groeso cynnes ar bob ymweliad; marwnadau i Dudur o Fôn a’i feibion, Syr Rhys ap Gruffudd ac Ithel ap Robert, a thair marwnad bwysig i’r beirdd Dafydd ap Gwilym, Llywelyn Goch ap Meurig Hen ac Ithel Ddu; yn ei farwnad i Oronwy ap Tudur, o Duduriaid Penmynydd, a foddwyd yng Nghaint ar 22 Mawrth 1382, mae’n sôn am gwmwl dros Fôn fel mwg llosgi gwymon ac am storm ar ddydd Mawrth 1 Ebrill, y diwrnod cyn i gorff Goronwy gyrraedd Llan-faes; astudiodd Dr Dafydd Johnston y llinellau hyn fel cofnod o dywydd y cyfnod.Iolo Goch ↗Wikipedia (Saesneg)Iolo Goch (tua 1320 hyd tua 1398), bardd Cymraeg yr Oesoedd Canol a ganodd i Owain Glyndŵr ymhlith eraill; mab Ithel Goch ap Cynwrig, ganwyd ym maenor Lleweni yn Nyffryn Clwyd, lle daliai ei dad dir ger Dinbych; un o feistri gorau’r cywydd; ei brif noddwr oedd Ithel ap Robert, archddiacon Llanelwy, a drigai ger Caerwys; canodd gerdd i Edward III sy’n dangos gwybodaeth fanwl am leoedd a brwydrau yn Lloegr, Iwerddon a Ffrainc, efallai yn 1347; mae un o’i dair cerdd i Owain Glyndŵr yn rhoi darlun byw o’i neuadd yn Sycharth, a chanwyd hwy cyn gwrthryfel Owain; canodd hefyd y gerdd nodedig Y Llafurwr.
Mae cerdd Sycharth yn ein tywys drwy gartref Owain: y ffos a’r bont, y porth, y llys ar ei fryn gwyrdd, y llofftydd, y simnai a’r ffenestri gwydr, a neuadd fel eglwys. O’i gwmpas mae perllan a gwinllan, melin, colomendy, pysgodlyn, cwningar a pharc ceirw. Ynddo mae gwraig Owain, Margaret, a’u plant, mewn tŷ mor groesawus fel nad oedd byth angen clo arno. Mae Iolo’n ei gymharu â chlwystr Westminster ac yn ei alw’n llys pren tecaf y deyrnas, a heddiw mae archaeolegwyr yn darllen ei gerdd fesul llinell ochr yn ochr â’r olion.FfynonellauLlys Owain Glyndŵr yn Sycharth ↗Iolo Goch, golygwyd gan Dafydd Johnston yn Gwaith Iolo Goch (Gwasg Prifysgol Cymru, 1988), cerdd X, a chyda chyfieithiad yn Iolo Goch: Poems (Gomer, 1993) (Saesneg)Y gerdd ei hun, a ganwyd yn Sycharth cyn y gwrthryfel: y ffos, y bont a’r porth, y llys ar y bryn gwyrdd, y llofftydd, y simnai a’r gwydr, y neuadd fel eglwys, y berllan, y winllan, y felin, y colomendy, y pysgodlyn, y gwningar a’r parc ceirw, Marged a’r plant, a thŷ lle nad oedd angen clo.More than ‘skimble-skamble stuff’: the medieval Welsh poetry associated with Owain Glyndŵr ↗Gruffydd Aled Williams, Proceedings of the British Academy 181 (2012), tt. 1–33 (Saesneg)Darllen cerdd Iolo Goch i Sycharth fesul llinell ochr yn ochr â’r archaeoleg: y ffos, y bont, y porth i gant o lwythi, y “cyplau” pren, y to teils a oedd yn fwyaf tebyg yn llechi, y simnai, y ffenestri gwydr, clostr Westminster a chlochdy Padrig, a “thecaf llys bren” y deyrnas.
Pan foddwyd Goronwy ap Tudur o Benmynydd yng Nghaint ar 22 Mawrth 1382, adroddodd marwnad Iolo sut y crogai cwmwl fel mwg llosgi gwymon dros Fôn, a sut y torrodd storm ar ddydd Mawrth 1 Ebrill, y diwrnod cyn i gorff Goronwy ddod adref i’w gladdu yn Llan-faes. Astudiodd yr ysgolhaig Dafydd Johnston y llinellau hyn fel cofnod gwir o dywydd y cyfnod.FfynhonnellIolo Goch ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg (tua 1320 hyd 1398/1400) a ystyrir yn un o’r cywyddwyr pwysicaf a mwyaf dylanwadol; cyfaill i’r bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen; adnabyddus am ei ganu i Owain Glyndŵr a’i ddisgrifiad o’i lys; ganwyd yn nhrefgordd Lleweni, plwyf Llanefydd, Dyffryn Clwyd; mae ei ach yn llawysgrif Peniarth 127 (tua 1510) yn mynd yn ôl at Alunog o Uwch Aled; yn ôl traddodiad enw ei wraig oedd Margred ferch Adda Fychan; cerddi mawl a marwnadau, canu serch, cerddi crefyddol a dychan, cywyddau ac englynion yn bennaf; cywyddau mawl i Syr Hywel y Fwyall, cwnstabl Cricieth, Edward III, meibion Tudur Fychan o Fôn, Syr Rhosier Mortimer, dau esgob Llanelwy a llys Hywel Cyffin, deon Llanelwy; tri chywydd arbennig i Owain Glyndŵr, un yn olrhain ei achau, un yn ei foli fel arweinydd a’r llall yn moli ei lys yn Sycharth, lle cawsai Iolo groeso cynnes ar bob ymweliad; marwnadau i Dudur o Fôn a’i feibion, Syr Rhys ap Gruffudd ac Ithel ap Robert, a thair marwnad bwysig i’r beirdd Dafydd ap Gwilym, Llywelyn Goch ap Meurig Hen ac Ithel Ddu; yn ei farwnad i Oronwy ap Tudur, o Duduriaid Penmynydd, a foddwyd yng Nghaint ar 22 Mawrth 1382, mae’n sôn am gwmwl dros Fôn fel mwg llosgi gwymon ac am storm ar ddydd Mawrth 1 Ebrill, y diwrnod cyn i gorff Goronwy gyrraedd Llan-faes; astudiodd Dr Dafydd Johnston y llinellau hyn fel cofnod o dywydd y cyfnod.
Ffynonellau a darllen pellach
Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Encyclopaedia Britannica (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Y beirdd a ganodd i lysoedd Cymru am bedwar can mlynedd.
Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.
Madog ap LlywelynArglwydd Cymreig Senghennydd a gododd yn 1316 dros bobl Morgannwg, ac a ildiodd er mwyn achub ei ddilynwyr.
Llywelyn BrenBardd mwyaf Cymru’r Oesoedd Canol, a ganodd am gariad a natur yn ffraeth a beiddgar.
Dafydd ap GwilymUchelwr, cyfreithiwr a noddwr o Barcrhydderch yng Ngheredigion, yr ysgrifennwyd Llyfr Gwyn Rhydderch iddo tua 1350, y llyfr cyflawn hynaf o chwedlau’r Mabinogi.
Rhydderch ab Ieuan LlwydYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf