

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Fe’i lluniwyd yn niwedd y 1300au
Y Llafurwr
Moliant Iolo Goch i’r gŵr sy’n trin y tir: hebddo ni allai na phab nac ymerawdwr fyw, ac ar Ddydd y Farn llawen fydd ei hanes.
Llun: Wynebddalen Gwaith Iolo Goch, ei gerddi mewn print · G. Howell Baker, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
| Bardd | Iolo Goch |
|---|---|
| I | y llafurwr, y gŵr sy’n trin y tir |
| Ffurf | cywydd o tua saith deg o linellau |
Canai beirdd yr uchelwyr i arglwyddi, esgobion ac abadau. Yn Y Llafurwr gwnaeth Iolo Goch rywbeth newydd: lluniodd gywydd cyfan i foli’r gweithiwr cyffredin sy’n aredig y caeau, ac fe’i carwyd byth er hynny.FfynonellauIolo Goch ↗Wikipedia (Saesneg)Iolo Goch, ei noddwr Ithel ap Robert, a’i gerddi i Owain Glyndŵr.Y Llafurwr ↗WicidestunTestun cyfan Y Llafurwr gan Iolo Goch.
Ar Ddydd y Farn
Mae Iolo’n dechrau ar y dydd olaf, pan saif holl bobl y byd gerbron Duw ar fynydd Olifer i roi cyfrif o’u gweithredoedd. Y diwrnod hwnnw, meddai, llawen fydd hanes y llafurwr. Mae’n rhoi ei offrwm a’i ddegwm i Dduw; mae’n rhoi cardod a llety; nid yw’n rhyfela nac yn cipio eiddo neb.FfynhonnellY Llafurwr ↗WicidestunTestun cyfan Y Llafurwr gan Iolo Goch.
Ar fynydd y farn
Ni all neb fyw hebddo
Heb y llafurwr, medd Iolo, ni allai na phab nac ymerawdwr na brenin aros yn fyw, ac ni ellid gwneud bara i’r Offeren. Gwell gan y llafurwr ei aradr gam a’i irai na marchogaeth i ryfel fel Arthur ei hun. Mae Iolo’n galw ar lyfr dysgedig, y Lucidarius, yn brawf mai gwyn ei fyd y sawl a ddeil aradr.FfynhonnellY Llafurwr ↗WicidestunTestun cyfan Y Llafurwr gan Iolo Goch.
A ddeil aradr
Hu Gadarn wrth yr aradr
Daw’r prawf balchaf yn olaf. Daliodd Hu Gadarn, ymerawdwr Caergystennin yn stori Gymraeg pererindod Siarlymaen, aradr ei hun, ac ni fwytaodd erioed fara na weithiodd amdano, i ddangos i’r balch a’r difalch fel ei gilydd mai aredig yw’r orau o’r crefftau. Mae Iolo’n gorffen â gweddi: llaw Duw a llaw Mair dros bob llafurwr.FfynhonnellY Llafurwr ↗WicidestunTestun cyfan Y Llafurwr gan Iolo Goch.
Daliodd Hu Gadarn aradr
Iolo Goch → Siarlymaen yn Gymraeg, a Hu Gadarn → Sycharth, gan Iolo Goch → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf