
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Fe’i lluniwyd yn y 1380au neu’r 1390au
Sycharth, gan Iolo Goch
Y darlun enwocaf o lys Cymreig: neuadd bren Owain Glyndŵr yn Sycharth, ei ffos a’i phont, ei naw neuadd, ei bysgodlyn a’i barc ceirw, lle na chloid drws erioed.
Llun: Tomen y castell yn Sycharth o’r awyr, safle cartref Owain Glyndŵr · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
| Bardd | Iolo Goch, o Leweni yn Nyffryn Clwyd |
|---|---|
| I | Owain Glyndŵr, arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith |
| Ffurf | cywydd o tua chant o linellau |
Canodd Iolo Goch dri chywydd i Owain Glyndŵr: un ar ei achau, un yn ei foli fel arweinydd, a hwn, yn moli ei gartref yn Sycharth yn nyffryn Cynllaith. Fe’u canodd flynyddoedd cyn gwrthryfel 1400, pan oedd Owain yn arglwydd Cymreig cyfoethog mewn heddwch, a châi Iolo groeso yn Sycharth ar bob ymweliad.FfynonellauIolo Goch ↗Wicipedia CymraegBywyd Iolo Goch, ei deulu, a’i gerddi i Owain Glyndŵr a llawer eraill.Sycharth ↗Wikipedia (Saesneg)Cartref Owain Glyndŵr yn nyffryn Cynllaith, disgrifiad Iolo a’r hyn a ganfu’r cloddio.
Cadw addewid
Mae’r gerdd yn agor ag addewid. Mae Iolo wedi addo ddwywaith wneud y daith, a dylid talu addewid. Felly mae’n mynd, yn bererin ar ffordd lawen, i lys Owain, y llawnaf o ddau gant o lysoedd, lle daw beirdd o bob cwr o’r byd.FfynhonnellSycharth, Llys Owain Glyn Dŵr ↗WicidestunTestun cyfan Sycharth Iolo Goch.
Lle daw beirdd o bell ac agos
Y llys ar y mwnt
Yna mae Iolo’n ein tywys o gwmpas. Saif y neuadd mewn cylch o ddŵr y tu ôl i argae, gyda phont dros y ffos ac un porth mawr. Mae’r tŷ pren ar bedwar piler ar ben bryn glas, gyda llofft ar bob piler lle cwsg y beirdd. Mae ganddo do teils a simneiau, naw neuadd o’r un ffurf gyda naw wardrob ym mhob un, eglwys a chapeli â ffenestri gwydr, perllan a gwinllan, parc ceirw a chwningar, melin, colomendy carreg, a physgodlyn yn llawn penhwyaid a gwyniaid, gyda pheunod a chrehyrod ar y lawnt.FfynonellauSycharth, Llys Owain Glyn Dŵr ↗WicidestunTestun cyfan Sycharth Iolo Goch.Sycharth ↗Wikipedia (Saesneg)Cartref Owain Glyndŵr yn nyffryn Cynllaith, disgrifiad Iolo a’r hyn a ganfu’r cloddio.
Eurgylch dŵr
Bara, gwin a chroeso
Mae yno gwrw o’r Amwythig, bara gwyn a gwin, a thân cegin nad yw byth yn diffodd. Gwraig Owain, Marred Hanmer, yw’r orau o’r gwragedd, o linach marchogion, a’u plant yn nythaid teg o benaethiaid. Ni welodd neb glicied na chlo yno, na phorthor wrth y porth, am na throwyd neb byth i ffwrdd.FfynonellauSycharth, Llys Owain Glyn Dŵr ↗WicidestunTestun cyfan Sycharth Iolo Goch.Sycharth ↗Wikipedia (Saesneg)Cartref Owain Glyndŵr yn nyffryn Cynllaith, disgrifiad Iolo a’r hyn a ganfu’r cloddio.
Na syched fyth yn Sycharth
Beth a ddaeth o Sycharth
Ym mis Mai 1403, yn rhyfel gwrthryfel Owain, llosgodd byddin y Tywysog Harri, y Brenin Harri V wedyn, Sycharth. Dim ond y mwnt a’r ffos sydd ar ôl heddiw. Pan gloddiwyd yno ar ddechrau’r 1960au, cafwyd olion dwy neuadd bren ar ben y mwnt, un ohonynt yn 43 metr o hyd, gydag arwyddion o’r llosgi. Cerdd Iolo sy’n dweud wrthym beth a safai yno.FfynhonnellSycharth ↗Wikipedia (Saesneg)Cartref Owain Glyndŵr yn nyffryn Cynllaith, disgrifiad Iolo a’r hyn a ganfu’r cloddio.
Crwydro Sycharth mewn 3D → Sycharth heddiw → Achau Owain Glyndŵr, gan Iolo Goch → Iolo Goch → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (2)
- Wynebddalen Gwaith Iolo Goch, ei gerddi mewn print — G. Howell Baker · Parth cyhoeddus
- Cerflun efydd Owain Glyndŵr ar gefn ei geffyl yn y sgwâr yng Nghorwen — Michael Garlick · CC BY-SA 2.0
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan

