

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Wedi’u cadw yn Llyfr Gwyn Rhydderch, tua 1350
Arwyddion y flwyddyn
Beth a ddaw yn sgil y flwyddyn, wedi’i ddarllen o’r dydd o’r wythnos y syrth Dydd Calan arno: almanac Cymraeg o’r bedwaredd ganrif ar ddeg.
Llun: Dechrau Breuddwyd Macsen Wledig yn Llyfr Gwyn Rhydderch · Medieval scribe; National Library of Wales, CC0 · Wikimedia Commons
| Cedwir yn | Llyfr Gwyn Rhydderch, tua 1350 |
|---|---|
| Math | calendr o arwyddion, wedi’i ddarllen o Ddydd Calan |
| Iaith | rhyddiaith Cymraeg Canol |
Mae Llyfr Gwyn Rhydderch yn fwyaf adnabyddus am y Mabinogion, ond copïodd ei wneuthurwyr hefyd wybodaeth ddefnyddiol eu dydd. Mae un darn byr yn dweud beth a ddaw yn sgil y flwyddyn sydd i ddod, yn ôl y dydd o’r wythnos y syrth Calan Ionawr, Dydd Calan, arno.FfynhonnellThe Auguries of the Year ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lyfr Gwyn Rhydderch (Saesneg)Y saith arwydd, un am bob dydd y gall Dydd Calan syrthio arno. Darllenid almanaciau o’r math hwn ar draws Ewrop yr Oesoedd Canol; mae hwn yn Gymraeg, wedi’i ysgrifennu i aelwydydd Ceredigion.
Y saith blwyddyn
| Dydd Sul | gaeaf da, gwanwyn gwyntog, haf sych; y gwinllannoedd yn ffynnu, y defaid yn llwyddo, digonedd o fêl, a heddwch |
|---|---|
| Dydd Llun | gaeaf cyfnewidiol, gwanwyn da, haf gwyntog a stormus; gall dynion ddisgwyl llwyddo |
| Dydd Mawrth | gaeaf cawodog, gwanwyn gwyntog, haf glawog; llongau mewn perygl ar y môr, ond cynhaeaf cyfoethog o’r gwinwydd |
| Dydd Mercher | gaeaf caled gwyllt, gwanwyn drwg, haf da; gwinllannoedd da a mêl |
| Dydd Iau | gaeaf da, gwanwyn gwyntog, haf da; digonedd o bob peth da, a heddwch rhwng yr arglwyddi |
| Dydd Gwener | gaeaf cyfnewidiol, gwanwyn da, haf da; digon o ŷd, a’r gwinwydd yn ffynnu |
| Dydd Sadwrn | gaeaf cythryblus, gwanwyn drwg gwyntog, haf da a chynhaeaf mawr |
Gwir os tywynna’r haul
Mae’r awdur yn gorffen â gair gofalus: ‘gwir yw’r arwyddion hyn, os ymddengys yr haul ar y ddaear’.FfynhonnellThe Auguries of the Year ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lyfr Gwyn Rhydderch (Saesneg)Y saith arwydd, un am bob dydd y gall Dydd Calan syrthio arno. Ar draws cefn gwlad Cymraeg cofid arwyddion fel hyn am ganrifoedd, a gwylid tywydd dyddiau cyntaf y flwyddyn, coel y calan, hyd o fewn cof.
Pobl y testun
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
